Aqorafobiya (açıq məkan qorxusu) nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Aqorafobiya Nədir və Hansı Hallarda Yaranır?
Aqorafobiya, xüsusilə tez-tez panik atak keçirən fərdlərdə inkişaf edə bilən mürəkkəb bir təşviş pozuntusudur. Şəxs keçmişdə kütlə içində və ya açıq sahədə panik atak yaşayıbsa, həmin vəziyyəti təkrar yaşamaq qorxusu ilə bu növ məkanlardan uzaq durmağa başlayır. Bu davranış ilkin mərhələdə özünü qoruma məqsədilə yaransa da, zaman keçdikcə fərdin hərəkət sahəsini daraldaraq ciddi bir həyat məhdudiyyətinə çevrilir.
Aqorafobiyanın Əsas Əlamətləri
Aqorafobiya həm psixoloji, həm də fiziki simptomlarla özünü büruzə verir. Bu narahatlıq halları insanı tədricən sosial həyatdan uzaqlaşdıraraq depressiya riskini artırır. Əlamətləri aşağıdakı cədvəldə daha aydın görmək mümkündür:
| Psixoloji və Davranış Əlamətləri | Fiziki Əlamətlər |
|---|---|
| Evdən tək çıxmaqdan çəkinmək | Ürək döyüntüsü |
| Kütlə içində özünü pis hiss etmək | Tərləmə və titrəmə |
| Avtobus, metro, lift kimi nəzarətsiz yerlərdən qaçmaq | Nəfəs darlığı |
| Qaçış yolu olmayan yerlərdə təşviş hissi | Başgicəllənmə |
| Özünü utanc verici və aciz hiss etmək | Mədə narahatlığı və sinə ağrısı |
Aqorafobiyalı Şəxslərin Qorxu Duyduğu Məkanlar
Aqorafobiyadan əziyyət çəkən insanlar adətən kömək ala bilməyəcəkləri və ya asanlıqla tərk edə bilməyəcəkləri yerlərdən qorxurlar. Bu qorxulara aşağıdakılar daxildir:
- Təkbaşına evdən çıxmaq və ya uzaqlaşmaq
- Parklar, meydanlar və dayanacaqlar kimi açıq sahələr
- Alış-veriş mərkəzləri və izdihamlı bazarlar
- Avtobus, metro və təyyarə kimi nəqliyyat vasitələri
- Kino, konsert zalı və lift kimi nəzarəti və çıxışı çətin olan yerlər
Aqorafobiyanın Fəsadları və Diaqnostikası
Bu narahatlıq müalicə edilmədikdə sosial təcrid, iş və təhsil imkanlarının itirilməsi, həmçinin dərin ümidsizlik hissi ilə nəticələnə bilər. Ciddi hallarda şəxs tamamilə evdən çıxa bilməmə fobiyası ilə üzləşir.
Diaqnoz, psixiatr və ya psixoloq tərəfindən aparılan peşəkar psixoloji müayinə əsasında qoyulur. Müayinə zamanı xəstəlik tarixi, simptomların davam etmə müddəti və şiddəti qiymətləndirilir. Aqorafobiya tez-tez panik pozuntu ilə eyni vaxtda müşahidə olunur.
Aqorafobiyanın Müalicə Yolları
Aqorafobiya müalicəsi mümkün olan bir pozuntudur və bir neçə fərqli yanaşma tətbiq edilir:
1. Psixoterapiya
Ən effektiv müalicə üsulu Koqnitiv-Davranış Terapiyası (CBT) hesab olunur. Bu metodla qorxu yaradan düşüncələr müəyyən edilir və onlar yenidən çərçivələnir. Həmçinin, exposure therapy (məruz qalma terapiyası) vasitəsilə şəxs tədricən qorxulu vəziyyətlərlə üzləşdirilir.
2. Dərman Müalicəsi
Həkim nəzarəti altında antidepresanlar (SSRI – sertralin, escitalopram və s.) və anksiyete əleyhinə dərmanlar qısa müddətli dəstək kimi istifadə oluna bilər.
3. Rahatlama Texnikaları və Gündəlik Addımlar
Diafraqmatik nəfəs, mindfulness və bədən boşaltma məşqləri təşviş anında effektivdir. Müalicə prosesində gündəlik kiçik addımlar atmaq vacibdir:
- Evin önünə çıxmaq
- Binanın qarşısında oturmaq
- Yaxınlıqdakı marketə getmək
Bu addımlar fərdin özü və ya terapevti ilə birgə planlanmalıdır. Unutmayın ki, aqorafobiya ilə mübarizədə əsas məsələ problemi qəbul etmək, peşəkar yardım almaq və təhlükəsizlik dairəsini mərhələli şəkildə genişləndirməkdir.
