Asılılıq (kafilik)
🔹 Asılılıq (kifayətsizlik) sxeminin əsas xüsusiyyətləri:
“Mən tək başıma heç nə edə bilmərəm.”
“Həmişə birinin mənə yol göstərməsi lazımdır.”
“Əgər kömək almasam, mütləq nəsə səhv edərəm.”
“Tək qalmaq və qərar vermək mənə ağır gəlir.”
Bu sxemə sahib olan insanlar qərar verməkdə, planlamaqda, maliyyə idarəsi və ya peşə seçimi kimi gündəlik sahələrdə belə özlərinə güvənməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar çox vaxt başqalarına (ailə, partnyor, dost) emosional və ya praktik olaraq “dayaq” kimi ehtiyac duyurlar.
🔸 Sxemin yaranma səbəbləri:
Həddindən artıq müdaxilə edən valideynlər
Uşağın öz bacarıqlarını sınamasına imkan verməyən, hər şeyi onun yerinə edən ailə strukturu.
Valideyn tərəfindən qorxutma və ya tənqid
“Sən bunu bacarmazsan”, “öz başına etmə, səhv edərsən” kimi ifadələrlə böyümək.
Əzici və ya sərt həyat təcrübələri
Əvvəllər edilən təşəbbüslərin uğursuz nəticələnməsi və bu uğursuzluqların qorxulu təcrübə kimi yadda qalması.
🔹 Asılılıq sxeminin nəticələri:
Özünə inamsızlıq və qərarsızlıq
Qərar verərkən başqalarının təsirinə düşmək
Öz həyatına tam nəzarət hissinin olmaması
Riskdən və dəyişiklikdən qaçma
Valideynə, partnyora və ya dostlara psixoloji və ya praktiki asılılıq
🔸 Asılılıq (kifayətsizlik) sxemindən çıxış yolları:
Psixoterapiya (xüsusilə şema terapiya)
Sxemin yaranma köklərini araşdırmaq və bu inancları daha realist və müsbət inanclarla əvəz etmək.
Müstəqilliyi addım-addım inkişaf etdirmək
Kiçik qərarlar verməklə və öz bacarıqlarını sınaqdan keçirməklə özünə güvən artırıla bilər.
Daxili tənqidçi səsin dəyişdirilməsi
“Bunu edə bilmərəm” düşüncəsini “Bunu öyrənə bilərəm” ilə əvəz etmək.
Başqalarına sual verməyi və dəstək istəməyi tənzimləmək
Hər kiçik şeydə deyil, yalnız həqiqətən ehtiyac olan hallarda dəstək istəməyi öyrənmək.
Özünü təsdiqləyici təcrübələr yaratmaq
Müxtəlif sahələrdə (maliyyə, qərarvermə, planlama və s.) öz bacarığını sübut etmək üçün konkret və real addımlar atmaq.
🔸 Asılılıq sxemini gücləndirən davranışlar:
DavranışTəsiri
Daim başqalarından təsdiq gözləməkSxemi möhkəmləndirir
Kiçik qərarlarda belə kömək istəməkÖzünə güvəni zəiflədir
Yeni işə başlamaqdan qorxmaqMüstəqillik hissini azaldır
Uğursuzluq qorxusuna görə təşəbbüsdən qaçmaqKifayətlilik hissi inkişaf etmir