Astmanın Simptomları
Astmanın Simptomları
Astma simptomları insandan insana dəyişə bilər və bəzən mülayim, bəzən isə ciddi şəkildə baş verə bilər. Astmanın ən çox görülən simptomları bunlardır:
Nəfəs darlığı:
Xüsusilə gecə və ya fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs almaq çətinləşir.
Öskürək:
Xüsusilə gecə və ya səhər erkən saatlarda davamlı öskürək meydana gəlir. Öskürək quru və ya selik ifrazı ilə ola bilər.
Hırıltılı nəfəs alma (wheezing):
Nəfəs alarkən hırıltı və fitə bənzər səslər eşidilə bilər. Bu, astma üçün tipik bir əlamətdir.
Sinə sıxılması:
Astma hücumu zamanı sinədə ağırlıq və sıxılma hissi yarana bilər.
Gecə oyanmaları:
Astmalı insanlar xüsusilə gecə yuxudan nəfəs darlığı və öskürək səbəbilə oyanarlar.
Astmanın Səbəbləri
Astmanın tam səbəbi tam dəqiqləşdirilməsə də, bir çox faktor xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər. Əsas səbəblər bunlardır:
Genetik faktorlar:
Astma ailəvi bir xəstəlik ola bilər və genetik olaraq bu xəstəliyə meyllilik irsən keçə bilər.
Allergenlər:
Toz, ev heyvanları, polen, küf və gənə kimi allergenlər astma hücumlarını tetikleyə bilər.
Tüstü və hava çirkliliyi:
Siqaret tüstüsü, kimyəvi maddələr və hava çirkliliyi astma simptomlarını pisləşdirə bilər.
Fiziki fəaliyyət:
Güclü fiziki fəaliyyət və məşqlər astma hücumlarına səbəb ola bilər. Buna məşqlə bağlı astma deyilir.
Stress və emosional amillər:
Yüksək stres və emosional gərginlik astma hücumlarını tetikleyə bilər.
Soyuq hava və hava dəyişikliyi:
Soyuq və quru hava astma hücumlarını pisləşdirə bilər.
Tənəffüs yolları infeksiyaları:
Sətəlcəm, bronxit kimi infeksiyalar astma hücumlarına səbəb ola bilər.
Astmanın Növləri
Astma fərqli növlərə bölünə bilər və xəstəliyin növü əsasən tetikleyicilərə və simptomların görülmə səbəblərinə görə müəyyən edilir:
Allergik astma:
Polen, ev heyvanları, toz kimi allergenlərə qarşı reaksiya göstərən astma növüdür. Allergik rinit (bürküç) ilə birlikdə meydana gələ bilər.
Məşqlə bağlı astma:
Fiziki fəaliyyət və ya məşq zamanı ortaya çıxan astma simptomları ilə xarakterizə olunur.
Peşə astması:
İş yerindəki kimyəvi maddələr və ya tozlara məruz qalan insanlarda meydana gəlir. Peşə mühiti astma hücumlarını tetikleyə bilər.
Gecə astması:
Xüsusilə gecə yuxusu zamanı ortaya çıxan astma hücumlarıdır. Gecə saatlarında simptomlar daha da şiddətlənə bilər.
Astmanın Diaqnozu
Astmanın diaqnozu xəstənin tibbi tarixçəsi, simptomlar və fiziki müayinəyə əsaslanır. Həkim diaqnozu təsdiqləmək üçün bir sıra testlər tətbiq edə bilər:
Spirometriya:
Bu test ağciyərlərin nə qədər hava tutduğunu və nəfəs yollarının nə qədər yaxşı işlədiyini ölçür. Astma xəstələrində hava yollarının daralmasını göstərir.
Zirvə ekspiratuar axın (PEF) ölçümü:
Bu test ağciyər funksiyasını ölçərək hava yollarının daralmasını göstərir. Gündəlik PEF izlənməsi ilə astma nəzarət altında saxlanıla bilər.
Metakolin testi:
Bu test metakolin maddəsinin inhalyasiya edilməsi ilə həyata keçirilir. Astma xəstələri metakolinə qarşı həssasdırlar və bu, hava yollarında daralma yarada bilər.
Alerji testləri:
Astmanın allergik mənşəyini təyin etmək üçün dəri və ya qan testləri aparıla bilər.
Astmanın Müalicəsi
Astmanın müalicəsi hava yollarının iltihabını və daralmasını idarə etməyi, həmçinin astma hücumlarını tetikleyən amillərdən uzaq durmağı əhatə edir. Müalicə əsasən dərman müalicəsinə əsaslanır və həm uzunmüddətli idarəetmə, həm də fövqəladə halların qarşısını almağa yönəlib.
1. Uzunmüddətli nəzarət dərmanları:
İltihab əleyhinə dərmanlar (inhale kortikosteroidlər): Bu dərmanlar hava yollarında xroniki iltihabı azaltmağa kömək edir və uzunmüddətli astma nəzarətini təmin edir.
Bronx genişləndiricilər (beta-agonistlər): Hava yollarını genişləndirərək nəfəs almanı asanlaşdırır.
Leukotrien modifikatorları: Astma hücumlarını tetikleyen kimyəvi maddələrin təsirini azaldır.
Teofillin: Bu dərman hava yollarını genişləndirmək üçün istifadə edilir, lakin daha az istifadə olunur.
2. Sürətli təsir göstərən dərmanlar (Fövqəladə hallarda):
Qısa təsirli bronx genişləndiricilər: Astma hücumları zamanı sürətli təsir göstərən dərmanlar dərhal istifadə olunur və hava yollarını açaraq nəfəs almağı asanlaşdırır.
Antixolinergiklər: Bu dərmanlar da bronxları genişləndirir və astma hücumlarını yüngülləşdirir.
3. Allergiya müalicəsi:
Əgər astma allergenlərdən qaynaqlanırsa, allergiya əleyhinə dərmanlar, immunoterapiya (allergiya iynələri) və ya antihistaminlər astma simptomlarının idarə olunmasına kömək edə bilər.
Astmanın Qarşısını Almaq Üçün Məsləhətlər
Astma hücumlarının qarşısını almaq üçün tetikleyici amillərdən uzaq durmaq və düzgün idarə etmə strategiyalarını tətbiq etmək vacibdir:
Allergenlərdən uzaq durmaq:
Toz, ev heyvanları, polen və digər allergenlərə qarşı həssaslıq varsa, bu amillərdən uzaq durmaq lazımdır.
Dünyəvi təmizliyə riayət etmək:
Evdəki toz və küfdən qorunmaq üçün tez-tez təmizləmək və nəmlənmənin qarşısını almaq vacibdir.
Siqaret çəkməmək:
Siqaret tüstüsü astma hücumlarını pisləşdirə bilər, buna görə də tütün məhsullarından uzaq durmaq vacibdir.
Soyuq havadan qorunmaq:
Soyuq və quru hava astma hücumlarını tetikleyə bilər. Soyuq havada maska taxmaq və yaxşı geyinmək faydalı ola bilər.
Fiziki fəaliyyət zamanı diqqətli olmaq:
Fiziki fəaliyyət zamanı astma simptomları şiddətlənə bilər. Bu səbəbdən idman etməzdən əvvəl həkim məsləhəti ilə lazımi tədbirlər görülməlidir.
Nəticə
Astma, xroniki bir tənəffüs xəstəliyi olmaqla, düzgün idarə edildikdə həyat keyfiyyətini yüksək saxlamaq mümkündür. Müalicə və simptomların nəzarətdə saxlanması üçün dərmanlar və həyat tərzi dəyişiklikləri vacibdir. Astma xəstələrinin həkim məsləhəti ilə müntəzəm olaraq ağciyər funksiyasını izləməsi və tetikleyici amillərdən uzaq durması vacibdir.