Astmanın Simptomları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Astma: Simptomlar, Səbəblər və Müasir Müalicə Metodları
Astma, tənəffüs yollarının xroniki iltihabı ilə xarakterizə olunan və fərqli şiddətlərdə özünü göstərən bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət tənəffüs yollarının daralmasına səbəb olaraq nəfəs almanı çətinləşdirir. Astma simptomları insandan insana dəyişə bilər və bəzən mülayim, bəzən isə ciddi şəkildə baş verə bilər.
Astmanın Ən Çox Görülən Simptomları
Astma xəstəliyinin əlamətləri xüsusilə müəyyən vaxtlarda və ya tetikleyici amillərlə qarşılaşdıqda kəskinləşir. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
- Nəfəs darlığı: Xüsusilə gecə saatlarında və ya fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs almaq çətinləşir.
- Öskürək: Gecə və ya səhər erkən saatlarda davamlı xarakter daşıyır. Öskürək quru ola bilər və ya selik ifrazı ilə müşayiət oluna bilər.
- Hırıltılı nəfəs alma (wheezing): Nəfəs alarkən fitə bənzər səslərin eşidilməsi astma üçün tipik bir əlamətdir.
- Sinə sıxılması: Astma hücumu zamanı xəstələr sinədə ağırlıq və ciddi sıxılma hissi yaşayırlar.
- Gecə oyanmaları: Nəfəs darlığı və öskürək səbəbindən yuxu rejiminin pozulması tez-tez rast gəlinən haldır.
Astmanın Yaranma Səbəbləri və Risk Faktorları
Astmanın tam səbəbi dəqiqləşdirilməsə də, xəstəliyin inkişafında bir çox faktor rol oynayır. Bu faktorlar həm genetik, həm də ətraf mühit mənşəli ola bilər:
- Genetik faktorlar: Ailəsində astma olan şəxslərdə bu xəstəliyə meyllilik irsən keçə bilər.
- Allergenlər: Toz, ev heyvanları, polen, küf və gənələr hücumları tetikləyən əsas amillərdir.
- Tüstü və hava çirkliliyi: Siqaret tüstüsü və kimyəvi maddələr simptomları pisləşdirir.
- Fiziki fəaliyyət: Güclü məşqlər məşqlə bağlı astma hücumlarına səbəb ola bilər.
- Stress və emosional amillər: Yüksək gərginlik tənəffüs yollarına mənfi təsir göstərir.
- Hava dəyişikliyi: Soyuq və quru hava şəraiti hücumları stimullaşdırır.
- Tənəffüs yolları infeksiyaları: Sətəlcəm və bronxit kimi xəstəliklər astmanı tetikləyə bilər.
Astmanın Növləri
Astma, tetikleyicilərə və simptomların yaranma şəraitinə görə bir neçə növə bölünür:
Allergik Astma
Polen, toz və ev heyvanları kimi allergenlərə qarşı reaksiya nəticəsində yaranır. Çox vaxt allergik rinit ilə birlikdə müşahidə olunur.
Peşə Astması
İş mühitindəki kimyəvi maddələrə, tüstüyə və ya tozlara uzunmüddətli məruz qalma nəticəsində inkişaf edir.
Gecə Astması
Simptomların xüsusilə gecə saatlarında şiddətlənməsi ilə xarakterizə olunan astma növüdür.
Astmanın Diaqnozu və Testlər
Həkim diaqnozu tibbi tarixçə, fiziki müayinə və spesifik testlər əsasında qoyur. Diaqnoz prosesində istifadə olunan əsas testlər bunlardır:
| Testin Adı | Təsviri |
|---|---|
| Spirometriya | Ağciyərlərin hava tutumunu və nəfəs yollarının funksiyasını ölçür. |
| PEF Ölçümü | Hava yollarının daralmasını gündəlik izləmək üçün istifadə olunur. |
| Metakolin Testi | Hava yollarının həssaslığını və daralma dərəcəsini müəyyən edir. |
| Alerji Testləri | Xəstəliyin allergik mənşəli olub-olmadığını təyin edir. |
Astmanın Müalicə Metodları
Astma müalicəsi həm uzunmüddətli nəzarəti, həm də təcili müdaxiləni əhatə edir. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı azaltmaq və tənəffüs yollarını açıq saxlamaqdır.
1. Uzunmüddətli Nəzarət Dərmanları
- İnhale kortikosteroidlər: Hava yollarındakı xroniki iltihabı azaldır.
- Bronx genişləndiricilər: Nəfəs almanı asanlaşdırmaq üçün tənəffüs yollarını genişləndirir.
- Leukotrien modifikatorları: Hücumları tetikləyən kimyəvi maddələrin təsirini bloklayır.
- Teofillin: Hava yollarını genişləndirmək üçün istifadə edilən köməkçi dərmandır.
2. Sürətli Təsir Göstərən Dərmanlar
Fövqəladə hallarda və kəskin hücumlar zamanı qısa təsirli bronx genişləndiricilər və antixolinergiklər dərhal istifadə olunaraq tənəffüsü rahatladır.
Astma Hücumlarından Qorunmaq Üçün Məsləhətlər
- Allergenlərdən qorunun: Həssas olduğunuz toz və polen kimi amillərdən uzaq durun.
- Təmizliyə diqqət edin: Evdə toz və küf yaranmasının qarşısını almaq üçün müntəzəm təmizlik aparın.
- Siqaretdən imtina edin: Tütün tüstüsü tənəffüs yolları üçün ən böyük düşməndir.
- Hava şəraitinə uyğunlaşın: Soyuq havada maska taxaraq tənəffüs yollarını qoruyun.
- Həkim nəzarətində olun: Fiziki fəaliyyət və idman öncəsi mütləq mütəxəssis məsləhəti alın.
Nəticə
Astma xroniki bir xəstəlik olsa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə tam nəzarət altına alına bilər. Xəstələrin mütəmadi olaraq ağciyər funksiyalarını izləməsi və həkim məsləhətlərinə riayət etməsi yüksək həyat keyfiyyəti üçün zəruridir.
