Bədənin dismorfik pozğunluğu
Bədənin Dismorfik Pozğunluğu Nədir?
Bədənin dismorfik pozğunluğu, şəxsin öz bədəninin və ya bədəninin müəyyən bir hissəsinin fiziki görünüşü ilə bağlı ciddi narahatlıq və qayğı hissi keçirməsi ilə xarakterizə olunur. Bu narahatlıq, şəxsin öz bədənini daim və şəxsən mühakimə etməsi və kiçik qüsurları çox böyütməsi ilə ortaya çıxır. Şəxs, bu qüsurları həddindən artıq əhəmiyyətli hesab edir və bəzən başqalarının buna necə baxdığını düşünür.
Bədənin dismorfik pozğunluğu, psixoloji və emosional sağlamlıqla əlaqəli ciddi bir vəziyyət ola bilər. Bu pozğunluq, həmçinin sosial münasibətlər və həyat keyfiyyəti üzərində əhəmiyyətli təsirə səbəb ola bilər.
Bədənin Dismorfik Pozğunluğunun Əlamətləri
Bədənin dismorfik pozğunluğu olan şəxs, bədəninin müəyyən hissələri ilə bağlı təkrarlanan narahatlıq və ya yanlış düşüncələr yaşar. Bu pozğunluğun əsas əlamətləri aşağıdakılardır:
1. Obsesyonlar (Narahat Edici Düşüncələr)
Bədənin müəyyən hissəsi ilə bağlı həddindən artıq narahatlıq: Şəxs, bədəninin və ya müəyyən bir bədən hissəsinin (üz, saç, burun, dəri, bədən quruluşu və s.) xüsusilə çirkin olduğunu düşünür.
Bədənin qüsurları üzərində təkrarlanan düşüncələr: Şəxs, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı narahatlıq hissi keçirir və bu düşüncələr onu daim narahat edir.
Qüsurları böyütmə: Bədənin dismorfik pozğunluğu olan şəxs, başqaları tərəfindən təkrarlanan qayğılar və ya mühakimələrə görə əslində mövcud olmayan və ya çox kiçik olan qüsurları abartır.
2. Kompulsiyalar (Davranışsal Reaksiyalar)
Bədənin müəyyən hissələrini yoxlama: Şəxs, narahatlıq hissini azaltmaq üçün bədənin müəyyən hissələrini daim yoxlayır (məsələn, başını, üzünü və ya dəri vəziyyətini davamlı olaraq yoxlamaq).
Öz bədənini gizlətmə: Şəxs, qorxduğu və ya narahat olduğu bədən hissələrini gizlətmək üçün paltar geymək və ya başqalarına göstəriş verməmək üçün müxtəlif yollar tapır.
Kirli və ya zərərli davranışlar: Bədənin dismorfik pozğunluğu olan şəxs, öz bədənindəki "çirkin" hissələri daha da pisləşdirməkdən çəkinir və buna görə bəzən zərərli davranışlar göstərə bilər (məsələn, aşırı bədən tərbiyəsi və ya estetik cərrahiyyəyə başvurmaq).
3. Emosional və Psixoloji Əlamətlər
Özünə inamsızlıq və təqsir hissi: Şəxs, öz bədənini və ya görünüşünü bəyənmir və özünə güvənməməyə başlayır.
Sosial təcrid: Bədənin görünüşü ilə bağlı narahatlıq hissi, şəxsi sosial qarşılaşmalardan qaçmağa və ya yalnızlıq hissinə səbəb ola bilər.
Üzüntü və kədər: Bu pozğunluğu yaşayan şəxs, daimi şəkildə kədərlənir və bədənindəki "qüsurları" ilə əlaqədar məyusluq və qorxu hissi yaşayır.
4. Fiziki Əlamətlər
Aşırı məşq və pəhriz: Şəxs, bədəninin "yaxşı" görünməsi üçün çox çalışır və müntəzəm məşq etməyi və ya aşırı pəhriz saxlamağı vərdiş halına gətirir.
Bədən imicinin pozulması: Şəxs, öz görünüşünü başqalarına görə çox pis və ya qeyri-real bir şəkildə dəyərləndirir.
Bədənin Dismorfik Pozğunluğunun Səbəbləri
Bədənin dismorfik pozğunluğu, genetik, bioloji və psixoloji faktorların qarışığından qaynaqlanır. Bu faktorlar aşağıdakılardır:
1. Genetik Faktorlar
Bədənin dismorfik pozğunluğu, ailə üzvləri arasında daha çox rast gəlinirsə, genetik meylin olduğunu göstərə bilər. Əgər bir ailə üzvündə bu pozğunluq varsa, digər ailə üzvlərində də inkişaf riski arta bilər.
2. Beyin Kimyası
Beyindəki kimyəvi maddələr, xüsusilə serotonin və dopaminin balanssızlığı, obsesyon və kompulsiyaların yaranmasına səbəb ola bilər. Bu maddələr, insanların əhval-ruhiyyəsini və düşüncələrini tənzimləyir.
3. Sosial və Mədəni Faktorlar
Bədənin dismorfik pozğunluğuna, cəmiyyətin bədənlə bağlı təzyiqləri və estetik gözləntiləri də səbəb ola bilər. Media və cəmiyyətin "ideal" bədən imicini göstərməsi, insanların öz bədənlərinə olan münasibətlərini mənfi təsir edə bilər.
4. Keçmiş Təcrübələr
Uşaqlıqda yaşanan zorakılıq, təhqir və ya sosial təcrid, şəxslərin öz bədənləri ilə bağlı təhrif edilmiş düşüncələr inkişaf etdirməsinə səbəb ola bilər. Bəzi hallarda, müsbət bədən imici ilə əlaqəli təcrübələrin olmaması da bu pozğunluğun yaranmasına təkan verə bilər.
Bədənin Dismorfik Pozğunluğunun Müalicəsi
Bədənin dismorfik pozğunluğu müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir və fərqli yanaşmalarla idarə edilə bilər. Müalicə psixoterapiya, dərman müalicəsi və sosial dəstəkdən ibarət ola bilər.
1. Psixoterapiya
Koqnitiv Davranış Terapisi (CBT): CBT, bədənin dismorfik pozğunluğu olan şəxslərin mənfi düşüncə və davranışlarını tanımağa və dəyişdirməyə kömək edir. Bu terapiya, şəxsin bədənləri ilə bağlı təhrif edilmiş düşüncələrini düzəltməyə yönəldir.
Eksponensial terapiya: Şəxs, qorxduğu bədən qüsurları ilə tədricən qarşılaşmağa başlayır və qorxuya qarşı müsbət reaksiyalar yaratmağa çalışır.
2. Dərman Müalicəsi
Antidepresanlar: SSRİ-lər (seçici serotonin geri alım inhibitorları) kimi dərmanlar, obsesyonları və kompulsiyaları azaltmağa kömək edir.
Anksiyolitiklər: Qorxu və narahatlıq hisslərini yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.
3. Sosial Dəstək və Ailə Müdaxiləsi
Ailə terapiyası: Ailə üzvlərinin dəstəyi, şəxsin bədənini müsbət qiymətləndirməsinə və narahatlıqları ilə başa çıxmasına kömək edə bilər.
Dəstək qrupları: Bədənin dismorfik pozğunluğuna qarşı mübarizə aparan insanlar arasında təcrübə paylaşmaq və dəstək almaq faydalı ola bilər.
Nəticə
Bədənin dismorfik pozğunluğu, bədənin və ya müəyyən bir hissəsinin fiziki görünüşü ilə bağlı qeyri-real narahatlıq hissi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu pozğunluq, özünə inamsızlıq, təcrid və sosial əlaqələrdə çətinliklər yarada bilər. Düzgün müalicə ilə, məsələn, psixoterapiya, dərmanlar və sosial dəstək ilə bu pozğunluq idarə edilə bilər. Şəxslər bu pozğunluqla bağlı narahat olduqları təqdirdə, mütəxəssisə müraciət etməlidirlər.