Bədənin hər hansı bir hissəsində hissiyyat itkisi
Hissiyyat itkisinə səbəb olan əsas amillər:
1. Sinir zədələnmələri:
Sinir sistemində zədələnmələr hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər. Bu zədələnmələr periferik sinirlərdə (bədəndəki sinirlər) və ya mərkəzi sinir sistemində (beyin və onurğa beyni) meydana gələ bilər.
Periferik nöropatiya: Şəkərli diabet, vitamin çatışmazlığı (xüsusilə B12 vitamini), alkoqol istifadəsi, toksik maddələr və ya sinir sisteminə təsir edən xəstəliklər sinirlərin zədələnməsinə və nəticədə hissiyyat itkisinin meydana gəlməsinə səbəb ola bilər.
Travma və zədələnmələr: Sinirlərə zərər verən travmalar (məsələn, kəsiklər, yanmalar və ya sınıqlar) bədənin zədələnmiş hissəsində hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər.
Sinir sıxılması: Sinir yollarında sıxılmalar (məsələn, karpal tunel sindromu və ya siyatik sinir sıxılması) da müəyyən bölgədə hissiyyat itkisi yarada bilər.
2. Nevroloji xəstəliklər:
Beyin və onurğa beyinin zədələnməsi və ya sinir hüceyrələrində olan xəstəliklər də hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər.
Multipl skleroz (MS): Sinir hüceyrələrinin qoruyucu örtüsünün (miyelin) zədələnməsi ilə xarakterizə olunan bu xəstəlik hissiyyat itkisi, uyuşma və zəiflik kimi simptomlara səbəb ola bilər.
İnme (beyin insultu): Beyində qan dövranının pozulması nəticəsində beyindəki hissiyyat mərkəzləri zədələnə bilər ki, bu da bədənin müəyyən bir hissəsində hissiyyat itkisiylə nəticələnə bilər.
Beyin şişləri: Şişlər sinir yollarına təzyiq göstərə və hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər.
3. Onurğa beyni zədələnmələri:
Onurğa beyni bədənin müxtəlif hissələrinə duyğu və hərəkət mesajlarını ötürən əsas sinir kanalıdır. Onurğa beyni zədələndikdə hissiyyatın itməsi baş verə bilər.
Onurğa beyni travmaları: Qəzalar, düşmələr və ya digər travmalar onurğa beyninə zərər verə bilər və bu zədələnmələr nəticəsində bədənin müxtəlif bölgələrində hissiyyat itkisi meydana çıxa bilər.
Disk yırtığı: Onurğa disklərində meydana gələn yırtılmalar sinirləri sıxa bilər və bu, bədənin müəyyən hissələrində hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər.
4. Qan dövranı problemləri:
Qan dövranının pozulması sinir toxumalarına kifayət qədər oksigen və qidaların çatmamasına səbəb olur və bu da hissiyyat itkisinə gətirib çıxara bilər.
Periferik damar xəstəlikləri: Əzələlərə və sinirlərə qan axını zəiflədikdə, toxumalarda hissiyyat itkisi baş verə bilər.
Raynaud fenomeni: Soyuğa məruz qaldıqda əllərdə və ya ayaqlarda damarların daralması nəticəsində qısa müddətli hissiyyat itkisi baş verə bilər.
5. Metabolik və sistemik xəstəliklər:
Şəkərli diabet: Uzun müddətli şəkərli diabet sinir zədələnməsinə (diabetik nöropatiya) səbəb ola bilər və bu, xüsusilə ayaqlarda və əllərdə hissiyyat itkisi yaradır.
B12 vitamini çatışmazlığı: B12 vitamini sinir sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Çatışmazlıq olduqda sinir zədələnmələri və hissiyyat itkisi meydana gələ bilər.
Hipotiroidizm: Tiroid hormonunun azlığı sinirlərin funksiyasını poza bilər və hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər.
6. Toksinlər və dərmanların yan təsirləri:
Kimyəvi maddələr və ağır metallar: Məsələn, qurğuşun, civə və arsenik kimi ağır metallar sinirləri zədələyə və hissiyyat itkisi yarada bilər.
Kimyaterapiya dərmanları: Xərçəng müalicəsi zamanı istifadə edilən bəzi dərmanlar periferik sinirlərə zərər verə bilər və bu, hissiyyat itkisi ilə nəticələnə bilər.
Hissiyyat itkisi ilə əlaqəli digər simptomlar:
Hissiyyat itkisi çox vaxt tək başına görünmür və başqa simptomlarla müşayiət oluna bilər. Bu simptomlar zədənin və ya xəstəliyin şiddətinə bağlı olaraq dəyişə bilər:
Uyuşma və karıncalanma (paresteziya)
Yandırma və ya iynələnmə hissi
Əzələ zəifliyi və ya hərəkət çətinliyi
Ağrı (sinir ağrısı və ya nevraljiya)
Koordinasiya və tarazlıq problemləri
Hissiyyat itkisini diaqnoz etmək:
Hissiyyat itkisini düzgün diaqnoz etmək üçün həkim xəstənin şikayətlərini dinləyir və müxtəlif müayinələr və testlər həyata keçirir. Əsas diaqnostik üsullar bunlardır:
Fiziki və nevroloji müayinə:
Həkim sinir sisteminin işini, refleksləri, əzələ gücünü və hissiyyatın nə dərəcədə itirildiyini qiymətləndirir.
Elektromiyoqrafiya (EMG) və Sinir Keçiricilik Testi (NCS):
Sinir impulslarının necə ötürüldüyünü ölçən bu testlər sinir zədələnmələrinin yerini və şiddətini müəyyən etməyə kömək edir.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):
Beyin, onurğa beyni və sinir yollarındakı struktur problemləri (şişlər, travmalar və ya digər zədələr) aşkar etmək üçün istifadə edilir.
Qan testləri:
Elektrolit balansı, vitamin çatışmazlığı, tiroid hormonları və ya qan şəkəri səviyyəsini yoxlamaq üçün qan testləri aparılır.
Sinir biopsiyası:
Bəzi hallarda sinirin biopsiyası ilə zədələnmənin növü müəyyən edilə bilər.
Hissiyyat itkisini müalicə etmək:
Hissiyyat itkisini müalicə etmək üçün ilk növbədə onun səbəbini müəyyən etmək və aradan qaldırmaq lazımdır. Müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Dərman müalicəsi:
Antiinflamatuar dərmanlar: Sinir sıxılması və iltihab səbəbindən yaranan hissiyyat itkisində ağrıları və iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilir.
Vitamin əlavələri: B12 vitamini və ya digər qidalanma çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq üçün vitaminlər təyin edilir.
Antidepresanlar və ya antikonvulsantlar: Sinir ağrılarını və uyuşmanı idarə etmək üçün istifadə edilə bilər.
Diabet dərmanları: Diabet səbəbindən yaranan nöropatiyanı idarə etmək üçün qan şəkərini tənzimləyən dərmanlar təyin edilir.
2. Fizioterapiya:
Əzələ gücünü və hərəkət qabiliyyətini bərpa etmək üçün fiziki terapiya tətbiq olunur. Hissiyyat itkisinə bağlı koordinasiya problemlərinin qarşısını almaq üçün xüsusi məşqlər də təyin edilə bilər.
3. Cərrahi müdaxilə:
Sinir sıxılması və ya zədələnməsi hallarında sinirin təzyiqdən azad edilməsi və ya bərpası üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
4. Yaşam tərzi dəyişiklikləri:
Sağlam qidalanma, qan şəkərinin idarə edilməsi, siqaretdən uzaq durmaq və fiziki aktivliyin artırılması hissiyyat itkisini azalda bilər.
Nəticə:
Hissiyyat itkisi, sinir sisteminin müxtəlif bölgələrində baş verən zədələr və ya xəstəliklər səbəbindən meydana gələ bilər. Bu vəziyyətin müalicəsi ilk növbədə səbəbin dəqiq diaqnoz edilməsindən asılıdır. Müalicə ilə bir çox hallarda hissiyyat bərpa edilə bilər və xəstələrin həyat keyfiyyəti artırıla bilər.