Baş və Boyun Xərçəngləri
Baş və Boyun Xərçənglərinin Növləri
Oral (Ağız) Xərçəngi
Yaranma yeri: Dodaqlar, dil, ağız dibi, damaq, yanaq daxili, damaq tavanı.
Səbəblər: Siqaret çəkmək, alkoqol istifadəsi, HPV infeksiyası, UV radiasiya.
Simptomlar: Yara, ağrı, şişkinlik, qanama, diş problemləri, udma çətinliyi.
Farinks (Boğaz) Xərçəngi
Yaranma yeri: Nazofarinks, orofarinks, hipofarinks.
Səbəblər: Siqaret çəkmək, alkoqol istifadəsi, EBV infeksiyası, HPV infeksiyası.
Simptomlar: Boğaz ağrısı, udma çətinliyi, səs dəyişiklikləri, qulaq ağrısı, boyunda şişkinlik.
Larinx (Qırtlaq) Xərçəngi
Yaranma yeri: Səs telləri və ətrafındakı toxumalar.
Səbəblər: Siqaret çəkmək, alkoqol istifadəsi, zərərli kimyəvi maddələrə məruz qalma.
Simptomlar: Səs xırıldaması, səs itkisi, udma çətinliyi, öskürək, boğaz ağrısı.
Burun və Sinus Xərçəngi
Yaranma yeri: Burun boşluğu və sinuslar.
Səbəblər: Siqaret çəkmək, kimyəvi maddələrə məruz qalma, HPV infeksiyası.
Simptomlar: Burun tıxanıqlığı, qanaxma, üz ağrısı, gözlərin şişkinliyi.
Tük Vəzi Xərçəngi
Yaranma yeri: Parotid, submandibular, sublingual tük vəziləri.
Səbəblər: Radiasiya, siqaret çəkmək, bəzi virus infeksiyaları.
Simptomlar: Şişkinlik, ağrı, uyuşma, üz əzələlərinin zəifliyi.
Tiroid Xərçəngi
Yaranma yeri: Tiroid vəzisi.
Səbəblər: Radiasiya məruz qalma, ailə tarixi, bəzi genetik faktorlar.
Simptomlar: Boyunda şişkinlik, udma çətinliyi, səs dəyişiklikləri, tənəffüs çətinliyi.
Risk Faktorları
Siqaret və Tütün Məhsulları: Siqaret çəkmək, çeynəmək və ya digər tütün məhsullarından istifadə baş və boyun xərçəngləri üçün ən böyük risk faktorlarındandır.
Alkoqol İstifadəsi: Aşırı alkoqol istehlakı riskləri artırır.
HPV və EBV İnfeksiyaları: Xüsusilə orofarinks və nazofarinks xərçənglərinin inkişafında rol oynayır.
Radiasiya: Radiasiya terapiyası və ya radiasiyaya məruz qalma risk faktorlarıdır.
Kimyəvi Maddələr: Asbest, ağac tozu, boya, nikel, formaldehid kimi kimyəvi maddələrə uzun müddət məruz qalma.
Ailə Tarixi: Baş və boyun xərçənglərinin ailədə olması riski artırır.
Simptomlar
Ağızda və ya boğazda yara və ya şişkinlik.
Daimi boğaz ağrısı.
Qanama və ya yara.
Səs xırıldaması və ya dəyişiklikləri.
Udma və ya tənəffüs çətinliyi.
Boyunda şişkinlik və ya şiş.
Qulaq ağrısı və ya eşitmə problemləri.
Dişlərin boşalması və ya protez uyğunsuzluğu.
Diaqnostika
Fiziki Müayinə: Həkim şişkinlik, yara, ya da digər anormallıqları yoxlayır.
Endoskopiya: Burun, boğaz və qırtlaq daxil olmaqla müxtəlif bölgələrin endoskopla incələnməsi.
Görüntüləmə Testləri:
MRT (Magnetik Rezonans Tomoqrafiya): Şişin yerini və ölçüsünü müəyyən edir.
KT (Kompüter Tomoqrafiyası): Yumşaq toxumaların və sümüklərin detallı görüntülərini təmin edir.
PET Skan: Şişin yayılmasını müəyyən etmək üçün.
Biopsiya: Şişdən nümunə alınaraq mikroskopik müayinə edilir.
Qan Testləri: Xüsusi xərçəng markerlərini yoxlamaq üçün istifadə olunur.
Müalicə Yolları
Cərrahi Müdaxilə
Şişin çıxarılması: Mümkün qədər şişin tam çıxarılması məqsədi ilə cərrahi əməliyyat.
Rekonstruktiv Cərrahiyyə: Əməliyyat sonrası funksional və estetik bərpa.
Radioterapiya
Xarici Şüa Radioterapiyası: Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün yüksək enerjili şüalar.
Braxiterapiya: Radioaktiv mənbələrin şişin yaxınlığına yerləşdirilməsi.
Kimyoterapiya
Sistemik Kimyoterapiya: Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün kimyəvi dərmanlar.
Hədəflənmiş Terapiya və İmmunoterapiya
Hədəflənmiş Terapiya: Xüsusi xərçəng hüceyrələrini hədəfləyən dərmanlar.
İmmunoterapiya: Bədənin immun sistemini gücləndirərək xərçənglə mübarizə aparmaq.
Reabilitasiya və Dəstək
Fiziki Terapiya: Əzələ gücünü və hərəkət qabiliyyətini bərpa etmək üçün.
Nitq və Udma Terapiyası: Nitq və udma funksiyalarını yaxşılaşdırmaq üçün.
Psixoloji Dəstək: Emosional və psixoloji dəstək üçün məsləhət və terapiya.
Diyetetik Dəstək: Qidalanmanın yaxşılaşdırılması və müalicə müddətində bədən qidalanmasının dəstəklənməsi üçün.
Baş və boyun xərçəngləri ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər, buna görə də erkən diaqnostika və müalicə çox vacibdir. Hər hansı bir simptom hiss edirsinizsə və ya narahatlığınız varsa, müvafiq mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.