Birincili sklerozan xolangit (PSC)
Səbəblər
PSC-in dəqiq səbəbi bilinmir, lakin xəstəliyin inkişafında müəyyən faktorlar rol oynaya bilər:
Autoimmun Reaksiya
PSC, tez-tez ülseratif kolit kimi iltihabi bağırsaq xəstəlikləri ilə birlikdə meydana gəlir, bu da onun autoimmun mənşəli ola biləcəyini göstərir.
Genetik Faktorlar
Ailəvi meyl və bəzi genetik mutasiyalar PSC riskini artırır.
İnfeksiyalar
Bəzi infeksiyalar PSC-in inkişafında rol oynaya bilər, lakin bu əlaqə tam olaraq müəyyən edilməmişdir.
Simptomlar
PSC uzun müddət simptomsuz qala bilər, lakin xəstəlik irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar ortaya çıxa bilər:
Qarında ağrı, xüsusilə sağ yuxarı kvadrantda
Qaşıntı
Sarılıq (dərinin və gözlərin sararması)
Yorğunluq və zəiflik
İştahsızlıq və çəki itkisi
Tez-tez infeksiyalar (xolangit)
Qaraciyər böyüməsi
Fəsadlar
PSC ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Siroz
Qaraciyər toxumasının sərtləşməsi və funksiyasının itməsi.
Qaraciyər çatışmazlığı
Qaraciyərin normal fəaliyyətini yerinə yetirə bilməməsi.
Öd yollarının infeksiyası (xolangit)
Tez-tez təkrarlanan infeksiyalar.
Xərçəng riski
Xolangiokarsinoma (öd yolları xərçəngi) və qaraciyər xərçəngi riskinin artması.
Portal hipertenziya
Qaraciyərdə yüksək qan təzyiqi və bununla bağlı fəsadlar (ascit, varikoz damarlar).
Diaqnoz
PSC-in diaqnozu üçün müxtəlif metodlar istifadə edilə bilər:
Qan testləri
Qaraciyər funksiyasını və iltihab göstəricilərini yoxlamaq üçün.
Görüntüləmə testləri
MRCP (magnetik rezonans kolanqiopankreatografi) və ERCP (endoskopik retrograd kolanqiopankreatografi) öd yollarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün.
Ultrasəs və ya CT skan.
Biopsiya
Qaraciyər toxumasından nümunə götürülərək mikroskop altında müayinə edilir.
Müalicə
PSC-in spesifik müalicəsi yoxdur, lakin simptomları idarə etmək və fəsadları azaltmaq üçün müxtəlif müalicə üsulları tətbiq edilə bilər:
Dərmanlar
Ursodeoksikol turşusu (UDCA): Öd axınını yaxşılaşdırmaq və qaraciyər funksiyasını qorumaq üçün.
Antibiotiklər: Öd yolları infeksiyalarını müalicə etmək və ya qarşısını almaq üçün.
Qaşıntı əleyhinə dərmanlar: Qaşıntını azaltmaq üçün antihistaminlər və ya rifampin kimi dərmanlar.
Endoskopik və Cərrahi Müdaxilələr
Endoskopik stentləmə və ya dilatasiyon: Daralmış öd yollarını genişləndirmək üçün.
Qaraciyər Transplantasiyası
PSC-in son mərhələsində və ya ciddi fəsadlar meydana gəldikdə qaraciyər transplantasiyası əsas həll yolu ola bilər.
Profilaktika və İzləmə
Müntəzəm tibbi müayinələr: Xəstəliyin gedişatını izləmək və fəsadların qarşısını almaq üçün.
Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət qaraciyərin sağlamlığını dəstəkləyə bilər.
Alkoqoldan uzaq durmaq: Alkoqol qaraciyərə zərər verə bilər və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
PSC ciddi və uzun müddətli bir xəstəlikdir. Əgər bu xəstəliklə bağlı simptomlar yaşanırsa, həkimə müraciət etmək vacibdir. Təxirə salınmadan tibbi yardım və müntəzəm izləmə xəstəliyin idarə edilməsinə və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər.