Böyrək borularının xəstəlikləri

Böyrək Borularının Xəstəlikləri Haqqında Ümumi Məlumat

Böyrək borularının xəstəlikləri, böyrəklərin süzmə və tənzimləmə funksiyalarını yerinə yetirən mikroskopik strukturların zədələnməsi nəticəsində yaranan ciddi patologiyalardır. Bu xəstəliklər müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər və vaxtında müdaxilə edilmədikdə böyrək çatışmazlığına yol aça bilər. Aşağıda ən çox rast gəlinən böyrək borusu xəstəliklərinin təsviri, diaqnozu və müalicə yolları ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur.

1. Akut Tubular Nekroz (ATN)

Akut Tubular Nekroz (ATN), böyrək borularının hüceyrələrinin ani və ciddi şəkildə zədələnməsi ilə xarakterizə olunan kəskin bir vəziyyətdir.

Səbəbləri

• İskemiya: Böyrəklərə qan axınının azalması (məsələn, uzunmüddətli qan təzyiqi düşməsi, ürək çatışmazlığı).
• Nefrotoksik Maddələr: Bəzi dərmanlar (antibiotiklər, ağır metallar), kontrast maddələr və müxtəlif toksinlər.

Simptomları və Diaqnozu

ATN zamanı ən bariz simptom azalmış sidik çıxışıdır. Bundan əlavə, nəfəs darlığı, yorğunluq və ödem kimi böyrək çatışmazlığı əlamətləri müşahidə olunur. Diaqnoz üçün kreatinin və BUN səviyyələrini ölçən qan testləri, həmçinin sidik mikroskopiyası və proteinuriya analizi aparılır.

Müalicə Üsulları

• Maye və elektrolit balansını tənzimləməklə böyrək funksiyasını dəstəkləmək.
• Nefrotoksik maddələrin istifadəsini dərhal dayandırmaq.
• Ağır hallarda dializ tətbiqi.

2. Tubulointerstisial Nefrit

Bu xəstəlik böyrək boruları və onları əhatə edən interstisial toxumanın iltihabı nəticəsində yaranır.

• Səbəbləri: Antibiotiklər, NSAID-lər (qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar), diuretiklər, virus və bakterial infeksiyalar, həmçinin Sjögren sindromu və lupus kimi autoimmun xəstəliklər.
• Simptomları: Atəş, dəri döküntüsü, artrit və böyrək çatışmazlığı simptomları.
• Diaqnoz: Qan testləri (eozinofiliya daxil olmaqla), sidik testləri və dəqiq diaqnoz üçün böyrək biopsiyası.
• Müalicə: İltihaba səbəb olan amilin (məsələn, dərman) dayandırılması, şiddətli hallarda kortikosteroidlər və dializ.

3. Polikistik Böyrək Xəstəliyi (PBX)

Polikistik Böyrək Xəstəliyi, böyrəklərdə çoxsaylı kistlərin yaranması ilə müşayiət olunan irsi bir xəstəlikdir.

Simptomlar və Müalicə: Xəstələrdə böyrək böyüməsi, ağrı, hipertoniya (yüksək qan təzyiqi) və hematuriya (sidikdə qan) görülür. Müalicədə hipertoniya və ağrının idarə olunması, böyrək funksiyasının izlənilməsi, ağır hallarda isə dializ və ya böyrək transplantasiyası tətbiq edilir.

4. Renal Tubular Asidoz (RTA)

Renal Tubular Asidoz, böyrək borularının bədəndəki turşu-baza balansını tənzimləmə qabiliyyətinin azalmasıdır.

1. Tip 1 (Distal): İrsi faktorlar, autoimmun xəstəliklər və ya toksinlər səbəbindən yaranır.
2. Tip 2 (Proksimal): İrsi səbəblər, toksinlər və ya Fanconi sindromu ilə əlaqəlidir.
3. Tip 4: Aldosteron çatışmazlığı və ya bu hormona qarşı rezistans nəticəsində inkişaf edir.

Simptomlar arasında zəiflik, nəfəs darlığı, uşaqlarda böyümə geriliyi və sümüklərdə frakturalar (qırıqlar) yer alır. Müalicədə bikarbonat və ya sitrat preparatları istifadə olunur.

5. Fanconi Sindromu

Fanconi Sindromu, böyrək borularının qlükoza, amin turşuları, fosfat və bikarbonat kimi maddələri geri sormaq (reabsorbsiya) qabiliyyətinin pozulmasıdır.

• Səbəbləri: Cystinosis, Wilson xəstəliyi kimi irsi xəstəliklər və ya ağır metallar kimi toksinlər.
• Simptomları: Poliuriya (çox sidik ifrazı), polidipsiya (həddindən artıq susuzluq), sümük ağrıları və böyümə geriliyi.
• Müalicə: Bikarbonat və fosfat əlavələri, elektrolit balansının təmin edilməsi və əsas səbəbin müalicə olunması.

Nəticə

Böyrək borularının xəstəlikləri geniş spektrli səbəblərdən yarana bilər və xəstənin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Bu xəstəliklərin erkən və düzgün diaqnozu, böyrək funksiyalarının qorunması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Böyrək boruları ilə bağlı hər hansı bir şübhə yarandıqda, dərhal bir nefroloq və ya ixtisaslı bir həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.