Böyrək borularının xəstəlikləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Böyrək Borularının Xəstəlikləri: Ümumi Baxış
Böyrək borularının xəstəlikləri, böyrəklərin süzmə və tənzimləmə funksiyalarını yerinə yetirən borucuq sisteminin müxtəlif səbəblərdən zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu patologiyalar böyrəyin normal fəaliyyətinə birbaşa təsir edərək, orqanizmin daxili balansının pozulmasına yol aça bilər. Aşağıda ən çox rast gəlinən böyrək borusu xəstəlikləri, onların diaqnostikası və müalicə yanaşmaları ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur.
1. Akut Tubular Nekroz (ATN)
Akut Tubular Nekroz (ATN), böyrək borularının hüceyrələrinin ani və ciddi şəkildə zədələnməsi nəticəsində yaranan klinik vəziyyətdir. Bu xəstəlik kəskin böyrək çatışmazlığının ən geniş yayılmış səbəblərindən biri hesab olunur.
ATN-in Səbəbləri və Simptomları
ATN-in inkişafında iki əsas faktor mühüm rol oynayır:
- İskemiya: Uzunmüddətli qan təzyiqi düşməsi və ya ürək çatışmazlığı nəticəsində böyrəklərə qan axınının azalması.
- Nefrotoksik Maddələr: Bəzi antibiotiklər, ağır metallar, kontrast maddələr və müxtəlif toksinlərin təsiri.
Xəstəliyin əsas simptomları arasında azalmış sidik çıxışı, nəfəs darlığı, yorğunluq və bədəndə yaranan ödemlər (böyrək çatışmazlığı əlamətləri) yer alır.
Diaqnoz və Müalicə
Diaqnoz qoyularkən kreatinin və BUN səviyyələrini ölçən qan testləri ilə yanaşı, sidik mikroskopiyası və proteinuriya analizi aparılır. Müalicə prosesində böyrək funksiyasını dəstəkləmək üçün maye-elektrolit balansı tənzimlənir, nefrotoksik maddələrin istifadəsi dayandırılır və ağır hallarda dializ tətbiq edilir.
2. Tubulointerstisial Nefrit
Tubulointerstisial nefrit, böyrək boruları ilə yanaşı, onları əhatə edən interstisial toxumanın iltihablanmasıdır. Bu vəziyyət çox vaxt kənar faktorlara qarşı bir reaksiya olaraq ortaya çıxır.
- Səbəbləri: Başda antibiotiklər, NSAID-lər (qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar) və diuretiklər olmaqla dərman preparatları, virus və bakterial infeksiyalar, həmçinin Sjögren sindromu və lupus kimi autoimmun xəstəliklər.
- Simptomları: Atəş, dəri döküntüsü, artrit və böyrək çatışmazlığı əlamətləri.
- Diaqnoz: Qan testlərində eozinofiliya, sidik testlərində eozinofillər və hematuriya araşdırılır; qəti diaqnoz üçün böyrək biopsiyası tələb oluna bilər.
- Müalicə: İltihaba səbəb olan amilin (məsələn, dərmanın) dayandırılması, şiddətli hallarda kortikosteroidlər və ya dializ.
3. Polikistik Böyrək Xəstəliyi (PBX)
Polikistik Böyrək Xəstəliyi, böyrəklərdə çoxsaylı kistlərin yaranması ilə müşayiət olunan irsi bir patologiyadır. Xəstəlik genetik keçid xüsusiyyətinə görə iki qrupa bölünür:
- Autosom Dominant (ADPKD): Adətən yetkin yaşlarda özünü büruzə verir.
- Autosom Recessiv (ARPKD): Körpəlik dövründən etibarən başlayır.
Simptomlar və Diaqnoz: Böyrək böyüməsi, ağrı, hipertoniya (yüksək qan təzyiqi) və hematuriya (sidikdə qan) əsas əlamətlərdir. Diaqnoz ultrasəs, CT və MRI kimi görüntüləmə testləri ilə qoyulur. Müalicədə hipertoniya və ağrının idarə olunması, ağır hallarda isə böyrək transplantasiyası ön plana çıxır.
4. Renal Tubular Asidoz (RTA)
Renal Tubular Asidoz (RTA), böyrək borularının orqanizmdəki turşu-baza balansını tənzimləyə bilməməsi nəticəsində yaranır. RTA-nın müxtəlif tipləri mövcuddur:
| Tip | Adı | Səbəbləri |
|---|---|---|
| Tip 1 | Distal RTA | İrsi faktorlar, autoimmun xəstəliklər, toksinlər |
| Tip 2 | Proksimal RTA | İrsi faktorlar, toksinlər, Fanconi sindromu |
| Tip 4 | Hiperkaliemik RTA | Aldosteron çatışmazlığı və ya rezistansı |
Bu xəstəlik zamanı zəiflik, nəfəs darlığı, uşaqlarda boy artımının ləngiməsi və sümüklərdə ağrılar müşahidə olunur. Müalicədə bikarbonat və ya sitrat preparatlarından istifadə edilir.
5. Fanconi Sindromu
Fanconi sindromu, proksimal böyrək borularının qlükoza, amin turşuları, fosfat və bikarbonat kimi maddələri geri sormaq (reabsorbsiya) qabiliyyətinin pozulmasıdır.
- Səbəbləri: Sistinoz (cystinosis), Wilson xəstəliyi kimi irsi xəstəliklər və ya ağır metallar kimi toksinlər.
- Simptomları: Poliuriya (çox sidiyə çıxma), polidipsiya (həddindən artıq susama), sümük frakturaları və böyümə geriliyi.
- Müalicə: İtirilmiş maddələrin əvəzi üçün bikarbonat və fosfat əlavələri verilir, altda yatan əsas səbəb müalicə olunur.
Nəticə
Böyrək borularının xəstəlikləri geniş spektrli səbəblərdən qaynaqlanır və vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər. Düzgün diaqnoz və fərdi müalicə planı böyrək funksiyalarının qorunması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Hər hansı bir şübhə yarandıqda dərhal ixtisaslı bir nefroloq ilə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
