Böyrək borularının xəstəlikləri
Böyrək Borularının Xəstəlikləri
1. Akut Tubular Nekroz (ATN)
Təsviri: Böyrək borularının hüceyrələrinin ani və ciddi zədələnməsi.
Səbəbləri:
İskemiya: Böyrəklərə qan axınının azalması (uzunmüddətli qan təzyiqi düşməsi, ürək çatışmazlığı).
Nefrotoksik Maddələr: Dərmanlar (antibiotiklər, ağır metalllar), kontrast maddələr, toksinlər.
Simptomları:
Azalmış sidik çıxışı.
Böyrək çatışmazlığı simptomları (nəfəs darlığı, yorğunluq, ödem).
Diaqnoz:
Qan testləri (kreatinin, BUN səviyyələri).
Sidik testləri (sidik mikroskopiyası, proteinuriya, silindrlər).
Müalicə:
Böyrək funksiyasını dəstəkləmək (maye və elektrolit balansı).
Nefrotoksik maddələrin dayandırılması.
Dializ (ağır hallarda).
2. Tubulointerstisial Nefrit
Təsviri: Böyrək boruları və ətrafdakı interstisial toxumanın iltihabı.
Səbəbləri:
Dərmanlar: Antibiotiklər, NSAID-lər, diuretiklər.
İnfeksiyalar: Viruslar, bakteriyalar.
Autoimmun Xəstəliklər: Sjögren sindromu, lupus.
Simptomları:
Atəş.
Döküntü.
Artrit.
Böyrək çatışmazlığı simptomları.
Diaqnoz:
Qan testləri (kreatinin, BUN, eozinofiliya).
Sidik testləri (eozinofillər, proteinuriya, hematuriya).
Böyrək biopsiyası.
Müalicə:
Səbəbin dayandırılması (məsələn, dərmanların dayandırılması).
Kortikosteroidlər (şiddətli hallarda).
Dializ (ağır hallarda).
3. Polikistik Böyrək Xəstəliyi (PBX)
Təsviri: Böyrəklərdə çoxsaylı kistlərin yaranması ilə xarakterizə olunan irsi xəstəlik.
Səbəbləri:
Autosom Dominant Polikistik Böyrək Xəstəliyi (ADPKD): Yetkin yaşda başlayır.
Autosom Recessiv Polikistik Böyrək Xəstəliyi (ARPKD): Körpəlikdə başlayır.
Simptomları:
Böyrək böyüməsi və ağrısı.
Hipertoniya.
Hematuriya.
Böyrək çatışmazlığı simptomları.
Diaqnoz:
Görüntüləmə testləri (ultrasəs, CT, MRI).
Qan testləri (kreatinin, BUN).
Müalicə:
Hipertoniya idarə olunması (antihipertenziv dərmanlar).
Ağrı idarə olunması.
Böyrək funksiyasının izlənməsi.
Dializ və ya böyrək transplantasiyası (ağır hallarda).
4. Renal Tubular Asidoz (RTA)
Təsviri: Böyrək borularının turşu-baza balansını tənzimləmə qabiliyyətinin azalması.
Səbəbləri:
Tip 1 (Distal): İrsi, autoimmun xəstəliklər, toksinlər.
Tip 2 (Proksimal): İrsi, toksinlər, Fanconi sindromu.
Tip 4: Aldosteron çatışmazlığı və ya rezistansı.
Simptomları:
Zəiflik və yorğunluq.
Nəfəs darlığı.
Böyümə geriliyi (uşaqlarda).
Sümüklərdə ağrı və frakturalar.
Diaqnoz:
Qan testləri (elektrolitlər, pH).
Sidik testləri (pH, elektrolitlər).
Müalicə:
Bikarbonat və ya sitrat preparatları.
Elektrolit balansının idarə olunması.
Alt səbəbin müalicəsi.
5. Fanconi Sindromu
Təsviri: Böyrək borularının çoxlu maddələri (qlükoza, amin turşuları, fosfat, bikarbonat) reabsorbe etmə qabiliyyətinin azalması.
Səbəbləri:
İrsi xəstəliklər (cystinosis, Wilson xəstəliyi).
Toksinlər və dərmanlar (ağır metalllar, ifosfamid).
Simptomları:
Poliuriya və polidipsiya.
Sümüklərdə ağrı və frakturalar.
Böyümə geriliyi (uşaqlarda).
Böyrək çatışmazlığı simptomları.
Diaqnoz:
Qan testləri (elektrolitlər, bikarbonat, fosfat).
Sidik testləri (qlükozuriya, amin turşular, fosfat).
Müalicə:
Bikarbonat və fosfat əlavələri.
Elektrolit balansının idarə olunması.
Alt səbəbin müalicəsi.
Nəticə
Böyrək borularının xəstəlikləri müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər və müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Bu xəstəliklərin düzgün diaqnozu və müalicəsi, böyrək funksiyasının qorunması və xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün vacibdir. Böyrək boruları xəstəliklərindən şübhələnildikdə dərhal bir nefroloq və ya ixtisaslı bir həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.