Cinsi ağrı (disparuniya)
Disparuniya Nədir?
Disparuniya, cinsi əlaqə zamanı və ya sonrasında ağrı hissi ilə əlaqəli bir pozuntu olaraq təyin edilir. Bu ağrı müxtəlif növlərdə və intensivlikdə ola bilər. Cinsi əlaqə zamanı ağrı, müxtəlif fiziki, psixoloji və emosional səbəblərlə əlaqədar ola bilər və bu, həm qadınları, həm də kişiləri təsir edə bilər. Cinsi ağrı, yalnız bir dəfə baş verməkdənsə, təkrarlanan və ya davamlı bir problem halına gəldikdə daha ciddi bir vəziyyətə çevrilə bilər.
Disparuniya, iki növə bölünür:
Primar Disparuniya: Bir insanın həyatında ilk dəfə cinsi əlaqə zamanı ağrı yaşaması.
Sekonder Disparuniya: Cinsi əlaqə zamanı ağrı, daha əvvəl normal olmuş bir vəziyyətdən sonra meydana gələn ağrı.
Cinsi Ağrının Növləri
Disparuniya, müxtəlif növ ağrılarla özünü göstərə bilər. Bunlar:
Penetrasiya zamanı ağrı: Cinsi əlaqə zamanı, cinsiyyət orqanının daxil edilməsindən və ya hərəkətindən yaranan ağrı.
Derin cinsi əlaqə ağrısı: Dərin penetrasiya zamanı ağrı meydana gəlir, məsələn, cinsi əlaqə daha dərin olduğunda.
Vaginal ağrı: Kişi və ya qadında vaginada meydana gələn ağrılar, infeksiya, quruluq və ya digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər.
Pelvik ağrı: Pelvik bölgədə, mədə və ya qarın alt hissəsindəki ağrı.
Cinsi Ağrının Səbəbləri
Disparuniya bir çox fərqli səbəblə əlaqəli ola bilər. Bu səbəblər fiziki, psixoloji və ya cinsi həyatla əlaqəli ola bilər.
1. Fiziki Səbəblər:
Vaginal quruluq: Qadınlarda cinsi əlaqə zamanı vaginal quruluq ağrıya səbəb ola bilər. Bu, hormonal dəyişikliklər, menopoz və ya doğum nəzarət dərmanları nəticəsində baş verə bilər.
Yumurtalıq və ya uterin xəstəliklər: Endometrioz, fibromalar, pelvik iltihab və ya uterin infeksiyalar, cinsi əlaqə zamanı ağrıya səbəb ola bilər.
Pelvik və ya vaginal infeksiyalar: Vaginal infeksiyalar, mantar infeksiyaları, bakterioloji infeksiyalar, cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYYB) ağrıya səbəb ola bilər.
Cinsi disfunksiya: Kişilərdə ereksiya problemləri və ya qadınlarda vaginal kontraksiya problemləri cinsi ağrıya səbəb ola bilər.
Pelvik tıkanıklıq və ya yara izləri: Cərrahi müdaxilələr və ya doğumdan sonra yaranan yara izləri, vaginal bölgənin normada olmayan bir şəkildə sərtləşməsinə və ağrıya səbəb ola bilər.
Cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYYB): Gonoreya, klamidya, herpes və digər cinsi yolla keçən xəstəliklər, cinsi əlaqə zamanı ağrıya yol aça bilər.
2. Psixoloji və Emosional Səbəblər:
Stres və anksiyete: Psixoloji təzyiq və narahatlıq cinsi əlaqə zamanı bədənin təbii reaksiyalarını dəyişdirə bilər və ağrı hissinə səbəb ola bilər.
Travma və keçmişdəki cinsi zorakılıq: Keçmişdə yaşanan cinsi zorakılıq və ya travmalar, cinsi əlaqəyə qarşı emosional və fiziki bir maneə yarada bilər. Bu da ağrı hissinə səbəb ola bilər.
Əhval dəyişikliyi: Depressiya, cinsi marağın azalmasına və ya cinsi əlaqə zamanı ağrının daha da pisləşməsinə yol aça bilər.
İntim münasibət problemləri: Əlaqədəki emosional və əlaqə problemləri, cinsi əlaqənin ağrılı olmasına səbəb ola bilər. Özünə güvənməmək, cinsi əlaqəyə marağın olmaması bu problemi daha da şiddətləndirə bilər.
3. Anatomik və Struktur Səbəblər:
Vaginismus: Vaginal əzələlərin qeyri-ixtiyari və ağrılı bir şəkildə sıxılması, cinsi əlaqə zamanı ağrıya səbəb ola bilər. Bu, çox vaxt psixoloji və emosional faktorlarla əlaqəlidir.
Vaginal anomaliyalar: Vaginal struktur dəyişiklikləri və ya doğumdan sonra yaranan fizioloji dəyişikliklər ağrıya səbəb ola bilər.
Vaginal prolaps (vaginal düşmə): Uterusun və ya digər pelvik orqanların aşağı düşməsi və vagina ilə əlaqəli problemlər də cinsi əlaqə zamanı ağrıya yol aça bilər.
Cinsi Ağrının Diaqnozu
Disparuniya və ya cinsi ağrı diaqnozu, bir neçə addımdan ibarət olan müayinələr və testlərlə qoyulur. Bu addımlar aşağıdakılardır:
Fiziki müayinə: Ginekoloji müayinə və ya digər fiziki testlər cinsi ağrının səbəbini tapmaq üçün istifadə edilir.
Qan testləri: İnfeksiyalar və digər sağlamlıq problemləri ilə bağlı qan testləri aparıla bilər.
Ultrasonoqrafiya: Pelvik bölgənin və cinsi orqanların vəziyyətini görmək üçün istifadə edilə bilər.
Psixoloji qiymətləndirmə: Psixoloji səbəblərin təhlili üçün mütəxəssislə danışıq və qiymətləndirmə mütləqdir.
Cinsi Ağrının Müalicəsi
Cinsi ağrının müalicəsi, onun səbəbinə və şiddətinə bağlı olaraq fərdiləşdirilir. Müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Dərmanlar və Tibbi Müdaxilələr:
Ağrı kəsicilər: Ağrının müalicəsi üçün, yüngül ağrı kəsicilər və ya qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ-lər) istifadə edilə bilər.
Antibiotiklər: İnfeksiyalar (məsələn, CYYB) səbəbiylə yaranan ağrılar, antibiotiklərlə müalicə edilə bilər.
Hormonal terapiya: Vaginal quruluq və hormonal balanssızlıqla əlaqəli ağrıların müalicəsi üçün hormonal dərmanlar və ya estrogen əlavələri istifadə edilə bilər.
Cərrahi müdaxilə: Tiroid və ya pelvik xəstəliklərin, kistlərin və ya digər anatomik problemlərin müalicəsi üçün cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər.
2. Psixoterapiya və Cinsi Terapiya:
Koqnitiv davranış terapiyası (CBT): Cinsi ağrının psixoloji səbəbləri varsa, terapiya, ağrıya səbəb olan narahatlıq və streslə mübarizə aparmağa kömək edə bilər.
Cinsi terapiya: Cütlər üçün cinsi terapiya, əlaqədəki və cinsi həyatda yaranan çətinlikləri həll etmək üçün faydalıdır.
3. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri və Təhlükəsiz Cinsi Davranışlar:
Lubrikantlar: Vaginal quruluqdan qaynaqlanan ağrıları azaltmaq üçün lubrikantlar istifadə edilə bilər.
Stresin idarə edilməsi: Yoga, meditasiya və digər stress azaldıcı texnikalar cinsi əlaqə zamanı ağrını azalda bilər.
Nəticə
Cinsi ağrı (disparuniya), həm fiziki, həm də psixoloji səbəblərdən qaynaqlanan bir vəziyyətdir. Bu pozğunluğun düzgün diaqnozu və müalicəsi, cinsi həyatı və ümumi rifahı yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. Cinsi ağrı yaşayan hər kəsin mütəxəssislə əlaqə qurması və uyğun müalicə alması çox vacibdir. Cinsi həyatın keyfiyyətinin artırılması üçün həm tibbi, həm də psixoloji müdaxilələr tələb oluna bilər.