Çiyin və dirsək tendoniti (məsələn, tennis və qolfçu dirsəyi)

Tendonit Nədir və Niyə Yaranır?

Tendonit, vətərlərin iltihablanması və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranan, hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olan klinik bir vəziyyətdir. Bu problem adətən təkrarlayan hərəkətlər, oynaqlara tətbiq olunan yüksək güc və ya xroniki duruş pozuntuları nəticəsində meydana gəlir. Vətərlər əzələləri sümüklərə bağlayan möhkəm toxumalar olduğu üçün, onların zədələnməsi birbaşa fiziki aktivliyə təsir edir.

Tendonitin yaranma səbəbləri müxtəlif faktorlardan asılıdır. Aşağıdakı cədvəldə bu vəziyyətə yol açan əsas amillər və onların izahı təqdim olunmuşdur:

Ən Çox Rast Gəlinən Tendonit Növləri

Tendonit bədənin müxtəlif nahiyələrində müşahidə oluna bilər, lakin dirsək və çiyin bölgələri ən həssas zonalardır. Hər bir növün özünəməxsus simptomları və təsir dairəsi mövcuddur.

1. Tennis Dirsəyi (Lateral Epikondilit)

Bu vəziyyət əl və biləyin çöl tərəfini hərəkətə gətirən əzələlərin vətərlərinin zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə biləyi geriyə bükmə və fırlatma hərəkətləri zamanı kəskin ağrılar yaranır.

Əsas əlamətləri:

• Dirsəyin çöl tərəfində lokal ağrı
• Qolun ümumi gücsüzlüyü
• Ağır əşya tutarkən və ya sıxarkən artan ağrı
• Yazı yazmaq və ya kompüter siçanı istifadəsi zamanı pisləşən simptomlar

2. Qolfçu Dirsəyi (Medial Epikondilit)

Əlin içə doğru bükülməsini təmin edən vətərlərin zədələnməsidir. Bu zaman ağrı daha çox içə çevirmə və sıxma hərəkətləri zamanı özünü büruzə verir.

Əsas əlamətləri:

• Dirsəyin iç tərəfində hiss olunan ağrı
• Əl sıxarkən və ya yük qaldırarkən yaranan çətinlik
• Biləyə və barmaqlara qədər yayılan ağrı hissi

3. Çiyin Tendoniti (Rotator Cuff Tendoniti)

Çiyin qurşağında yerləşən supraspinatus və infraspinatus kimi əzələlərin vətərlərinin zədələnməsidir. Bu problem xüsusilə qolu yuxarı qaldırarkən kəskin ağrılarla müşahidə olunur.

Əsas əlamətləri:

• Qolu qaldırmaqda ciddi çətinlik
• Gecə saatlarında artan çiyin ağrısı
• Çiyin hərəkəti zamanı klikləmə səsi və gücsüzlük
• Saç daramaq və ya paltar geyinmək kimi gündəlik işlərdə məhdudiyyət

Diaqnoz və Müasir Müalicə Üsulları

Tendonitin diaqnozu peşəkar həkim tərəfindən qoyulmalıdır. Müayinə zamanı Cozen, Mill’s, Golfer’s (dirsək üçün) və Neer, Hawkins (çiyin üçün) kimi xüsusi fiziki testlərdən istifadə olunur. Dəqiq diaqnoz üçün USM (ultrasəs), MRT və ya sümük problemlərini istisna etmək üçün Rentgen müayinələri tələb oluna bilər.

Müalicə Mərhələləri

1. Kəskin Mərhələ (İlk 7–10 gün):

   • Tam istirahət və hərəkətlərin məhdudlaşdırılması
   • Gündə 2–3 dəfə, 15–20 dəqiqə ərzində buz tətbiqi
   • İltihab əleyhinə NSAİİ dərmanların qəbulu

2. Subakut Mərhələ:

   • Fizioterapiya: Ultrason, lazer və TENS prosedurları
   • Məşqlər: Eksentrik (vətəri dartaraq gücləndirmə), stretching (uzatma) və izometrik məşqlər
   • Dəstəkləyici ortqol bandı və ya dirsəklik istifadəsi

3. İnvaziv Üsullar:

   • Konservativ müalicəyə cavab verməyən hallarda kortizon inyeksiyası
   • PRP (trombositlə zəngin plazma) inyeksiyası
   • Xroniki və ağır hallarda nadirən tətbiq olunan cərrahi müdaxilə

Ev Şəraitində Edilə Biləcək Sadə Məşqlər

Reabilitasiya dövründə müntəzəm məşqlər vətərlərin sağalmasını sürətləndirir. Hər bir nahiyə üçün spesifik hərəkətlər mövcuddur:

• Tennis dirsəyi üçün: Biləyi içəriyə doğru çəkərək uzatmaq və əlin üstünü aşağı basmaqla 15 saniyəlik dartınmalar.
• Qolfçu dirsəyi üçün: Qolu uzadıb barmaqları yuxarı çəkərək biləyin içini dartmaq; kauçuk bantla gücləndirmə məşqləri.
• Çiyin tendoniti üçün: Pendulum (rəqqas) məşqi, barmaqla divarda yuxarı qalxma və ağrısız dövrdə T-band ilə rotator cuff məşqləri.

Profilaktika və Həkimə Müraciət

Tendonitdən qorunmaq üçün iş və idman öncəsi isinmə hərəkətləri mütləqdir. Əzələləri gücləndirmək, erqonomik iş mühiti yaratmaq və duruş pozuntularını düzəltmək riskləri minimuma endirir.

Aşağıdakı hallarda mütləq həkimə müraciət edilməlidir:

• Ağrı 2 həftədən uzun sürərsə
• Gecə ağrıları və əzələ gücsüzlüyü yaranarsa
• Günlük işləri görmək qeyri-mümkün olarsa
• Ağrı çiyindən biləyə doğru yayılarsa