Çiyin və dirsək tendoniti (məsələn, tennis və qolfçu dirsəyi)

Tendonit Nədir? Vətər İltihabının Səbəbləri

Tendonit, bir vətərin iltihablanması və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranan tibbi vəziyyətdir. Bu problem adətən təkrarlayan hərəkətlər, yüksək güc tətbiqi və ya duruş pozuntuları nəticəsində meydana çıxır. Vətərlərin sağlamlığını qorumaq üçün bu vəziyyətin kökündə duran amilləri anlamaq vacibdir.

Tendonitin yaranma səbəbləri aşağıdakı cədvəldə ətraflı şəkildə göstərilmişdir:

Ən Çox Rast Gəlinən Tendonit Növləri

Tendonit bədənin müxtəlif nahiyələrində müşahidə oluna bilər. Xüsusilə dirsək və çiyin nahiyələri bu zədələnmələrə qarşı daha həssasdır.

1. Tennis Dirsəyi (Lateral Epikondilit)

Bu vəziyyət əl və biləyin çöl tərəfini hərəkətə gətirən əzələlərin vətərinin zədələnməsidir. Adətən biləyi geriyə bükmə və fırlatma hərəkətləri zamanı kəskin ağrı ilə özünü büruzə verir.

Tennis dirsəyinin əlamətləri:

• Dirsəyin çöl tərəfində lokal ağrı
• Qolda nəzərəçarpan gücsüzlük
• Ağır əşya tutarkən və ya əllə sıxdıqda artan ağrı
• Yazı yazmaq və ya siçan istifadəsi ilə pisləşən simptomlar

2. Qolfçu Dirsəyi (Medial Epikondilit)

Əlin içə doğru bükülməsində iştirak edən vətərlərin zədələnməsi halıdır. Bu növ tendonitdə ağrı daha çox içə çevirmə və sıxma hərəkətləri zamanı yaranır.

Qolfçu dirsəyinin əlamətləri:

• Dirsəyin iç tərəfində hiss olunan ağrı
• Əl sıxarkən və ya əşyaları qaldırarkən çətinlik çəkmək
• Biləyə və barmaqlara qədər yayılan ağrı hissi

3. Çiyin Tendoniti (Rotator Cuff Tendoniti)

Çiyində yerləşən supraspinatus və infraspinatus kimi əzələlərin vətərlərinin zədələnməsidir. Bu problem xüsusilə qolu yuxarı qaldırarkən özünü göstərir.

Çiyin tendonitinin əlamətləri:

• Qolu qaldırmaqda ciddi çətinlik
• Gecə saatlarında artan çiyin ağrısı
• Çiyin hərəkəti zamanı klikləmə səsi və gücsüzlük
• Saç daramaq və ya paltar geyinmək kimi gündəlik işlərdə çətinlik

Diaqnoz və Müalicə Metodları

Tendonit diaqnozu mütəxəssis tərəfindən qoyulmalıdır. Diaqnoz prosesində Cozen, Mill’s, Golfer’s (dirsək üçün) və Neer, Hawkins (çiyin üçün) kimi fiziki testlər tətbiq edilir. Vətərin zədələnmə dərəcəsini görmək üçün USM (ultrasəs) və ya MRT müayinələrindən istifadə olunur. Sümük problemlərini istisna etmək üçün rentgen tələb oluna bilər.

Müalicə Mərhələləri

1. Kəskin Mərhələ (İlk 7–10 gün): İstirahət, hərəkət məhdudiyyəti, gündə 2–3 dəfə buz tətbiqi (15–20 dəqiqə) və NSAİİ (iltihab əleyhinə) dərmanların istifadəsi.
2. Subakut Mərhələ: Fizioterapiya (ultrason, lazer, TENS), eksentrik məşqlər, stretching (uzatma) və izometrik məşqlər. Lazım gəldikdə ortqol bandı və ya dirsək dəstəyi istifadə edilməlidir.
3. İnvaziv Üsullar: Konservativ müalicə nəticə vermədikdə kortizon inyeksiyası, PRP (trombositlə zəngin plazma) və ya çox nadir hallarda cərrahi müdaxilə tətbiq olunur.

Ev Şəraitində Edilə Biləcək Məşqlər

Reabilitasiya prosesində aşağıdakı sadə məşqlər vətərlərin bərpasına kömək edir:

• Tennis dirsəyi üçün: Bilək ekstensor uzatma (biləyi içəriyə çəkərək) və 15 saniyəlik aşağı basma hərəkətləri.
• Qolfçu dirsəyi üçün: Biləyin iç tərəfini dartmaq (barmaqları yuxarı çəkməklə) və kauçuk bantla gücləndirmə məşqləri.
• Çiyin tendoniti üçün: Pendulum məşqi, barmaqla divarda "yuxarı qalxma" və T-band ilə rotator cuff məşqləri.

Profilaktika və Həkim Məsləhəti

Tendonitdən qorunmaq üçün iş və idman öncəsi isinmə hərəkətləri edilməli, əzələlər gücləndirilməli və ergonomik iş mühiti təmin olunmalıdır. Uzunmüddətli eyni hərəkətlərdən çəkinmək və duruş pozuntularını düzəltmək vacibdir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli?

• Ağrı 2 həftədən uzun sürərsə
• Gecə ağrısı və əzələdə gücsüzlük yaranarsa
• Günlük işləri görmək çətinləşərsə
• Ağrı çiyindən biləyə doğru yayılarsa mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir.