Sidik kisəsi-sfinkter-boşaltma pozğunluqları

Sidik Sisteminin Normal Boşaltma Mexanizmi

Sidik sisteminin sağlam fəaliyyəti sidik kisəsi və sfinkter arasındakı mükəmməl koordinasiyadan asılıdır. Bu mexanizm iki əsas mərhələdə idarə olunur. İlk olaraq doldurma mərhələsində sidik kisəsi dolduqca divarları genişlənir, detrusor (kisə əzələsi) rahatlayır, sfinkter (sidik kanalı əzələsi) isə yığılaraq sidiyi daxildə saxlayır.

İkinci mərhələ olan boşaltma prosesində isə kisə dolduqdan sonra müvafiq siqnallar beyin və onurğa beyninə ötürülür. Bu zaman detrusor əzələsi yığılır, sfinkter isə boşalaraq sidiyin xaric olunmasını təmin edir. Əgər bu mürəkkəb sistemdə koordinasiya pozularsa, fərdlərdə sidik saxlama və ya boşaltma ilə bağlı ciddi çətinliklər yaranır.

Əsas Sidik İfrazı Pozğunluqları

Sidik kisəsi və sfinkter funksiyalarının pozulması müxtəlif formalarda təzahür edə bilər. Bu pozğunluqlar həm anatomik, həm də sinir sistemi ilə bağlı faktorlardan qaynaqlanır.

1. Detrusor-Sfinkter Disinergiyası (DSD)

Detrusor-sfinkter disinergiyası, sidik kisəsi yığılarkən sfinkterin də eyni vaxtda yığılması və sidiyin çıxışına mane olması vəziyyətidir. Bu patologiyanın əsas səbəbləri arasında onurğa beyni zədələri, multipl skleroz (MS) və spinal disrafizm yer alır. Xəstələrdə sidik axınının zəifləməsi, tam boşalmama hissi və qalıq sidik kimi əlamətlər müşahidə olunur. Müalicə edilmədikdə böyrəklərə geri axın (refluks), hidronefroz və infeksiyalara yol açır.

2. Arefleksiya (Hipoaktiv Detrusor)

Arefleksiya, sidik kisəsinin boşalma siqnalı gəldikdə belə yığılmaması vəziyyətidir. Adətən diabetik neyropatiya, spinal travmalar və sinir zədələnmələri nəticəsində yaranır. Bu problemdən əziyyət çəkənlər sidiyi saxlaya bilsələr də, boşaltmaqda çətinlik çəkir və çox vaxt qarnı sıxaraq sidik çıxarmağa çalışırlar. Bu vəziyyət böyrək zədələnməsi riski yaradır.

3. Hiperaktiv Detrusor (Gərgin Kisə)

Hiperaktiv detrusor, sidik kisəsinin vaxtından əvvəl və nəzarətsiz şəkildə yığılması ilə xarakterizə olunur. Əsas əlamətləri arasında təcili sidiyə çıxma hissi (urgency), tez-tez sidik ifrazı (pollakiuriya), gecə sidiyə qalxma (nokturiya) və ani sidik qaçırma halları mövcuddur.

4. Sfinkter Zəifliyi (Stress Sidik Qaçırma)

Bu pozğunluq əsasən öskürək, gülmək və ya fiziki fəaliyyət zamanı sfinkterin zəifliyi səbəbindən sidik qaçırma ilə özünü göstərir. Daha çox qadınlarda doğuş və menopauza sonrası dəyişikliklər səbəbilə rast gəlinir. Əsas əlaməti ani fiziki gərginlik zamanı və ya gün ərzində damcı şəklində sidik itkisidir.

Pozğunluqların Yaranma Səbəbləri

Sidik sistemi pozğunluqlarının etioloji faktorları aşağıdakı cədvəldə təsnif edilmişdir:

Diaqnostika Üsulları

Düzgün diaqnozun qoyulması üçün müasir uroloji müayinə metodlarından istifadə olunur:

• Urodinamik testlər: Kisə və sfinkter funksiyasını ölçən ən vacib müayinədir.
• Uroflometriya: Sidik axınının sürəti və qalıq sidik miqdarı ölçülür.
• USG və ya MRT: Struktur zədələr və sidik yığılması vizuallaşdırılır.
• Sistoskopiya: Sidik kisəsinin daxili strukturu vizual olaraq yoxlanılır.
• EMG (Elektromioqrafiya): Sfinkter əzələlərinin sinir fəaliyyəti qiymətləndirilir.

Müalicə Yanaşmaları

Problem növünə uyğun olaraq tətbiq edilən müalicə üsulları aşağıdakılardır:

Nəticə olaraq, sidik kisəsi və sfinkter koordinasiyasının pozulması müalicə olunmadıqda böyrəklərə ciddi zərər verə bilər. Urodinamik müayinələr vasitəsilə qoyulan erkən diaqnoz, bu problemlərin effektiv idarə olunması üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir.