Sidik kisəsi-sfinkter-boşaltma pozğunluqları

Sidik Sisteminin Normal Boşaltma Mexanizmi

Sidik sisteminin sağlam fəaliyyəti sidik kisəsi və sfinkter arasındakı mükəmməl koordinasiyadan asılıdır. Bu sistem iki əsas mərhələdə işləyir: doldurma və boşaltma. Hər iki mərhələdə əzələlərin sinxron hərəkəti sidiyin bədəndə saxlanılmasını və vaxtında xaric edilməsini təmin edir.

Doldurma mərhələsində sidik kisəsi dolduqca divarları genişlənir, bu zaman detrusor (kisə əzələsi) rahatlayır. Eyni zamanda, sfinkter (sidik kanalı əzələsi) yığılaraq sidiyi daxildə saxlayır. Boşaltma mərhələsində isə kisə dolduqdan sonra beyin və onurğa beyninə siqnal ötürülür; nəticədə detrusor yığılır, sfinkter boşalır və sidik xaric olunur. Bu koordinasiya pozulduqda sidik saxlamaq və ya boşaltmaq çətinləşir.

Əsas Sidik İfrazı Pozğunluqları

Sidik kisəsi və sfinkter arasındakı funksional pozğunluqlar müxtəlif formalarda özünü büruzə verir. Bu pozğunluqlar həm həyat keyfiyyətinə təsir edir, həm də ciddi fəsadlara yol aça bilir.

1. Detrusor-Sfinkter Disinergiyası (DSD)

DSD, sidik kisəsi yığılarkən sfinkterin də eyni vaxtda yığılması nəticəsində sidiyin çıxışına əngəl yaranması vəziyyətidir. Bu patologiya əsasən onurğa beyni zədələri, multipl skleroz (MS) və spinal disrafizm kimi neyroloji problemlərdən qaynaqlanır.

Əlamətləri:

• Sidik axınının nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləməsi
• Kisənin tam boşalmaması hissi
• Tez-tez sidiyə çıxma və qalıq sidik miqdarının artması

Bu vəziyyət müalicə edilmədikdə böyrəklərə geri axın (refluks), hidronefroz və təkrarlanan infeksiyalara səbəb ola bilər.

2. Arefleksiya (Hipoaktiv Detrusor)

Arefleksiya, sidik kisəsinin dolmasına dair siqnal gəldikdə belə əzələlərin yığılmaması halıdır. Diabetik neyropatiya, spinal travmalar və sinir zədələnmələri bu vəziyyətin əsas səbəbləridir.

Xarakterik xüsusiyyətləri:

• Xəstə sidiyi saxlaya bilsə də, boşaltmaqda çətinlik çəkir
• Sidik çıxarmaq üçün qarın əzələlərini sıxaraq güc vermək məcburiyyəti
• Böyrək zədələnməsi riskinin yüksək olması

3. Hiperaktiv Detrusor (Gərgin Kisə)

Bu pozğunluq sidik kisəsinin vaxtından əvvəl və nəzarətsiz şəkildə yığılması ilə xarakterizə olunur. Xəstələrdə qəfil yaranan və qarşısıalınmaz sidik ifrazı istəyi müşahidə edilir.

Əsas simptomlar:

• Təcili sidiyə çıxma hissi (urgency)
• Gün ərzində həddindən çox sidik ifrazı (pollakiuriya)
• Gecə sidiyə qalxma (nokturiya) və bəzən ani sidik qaçırma

4. Sfinkter Zəifliyi (Stress Sidik Qaçırma)

Fiziki gərginlik zamanı sfinkterin sidiyi saxlaya bilməməsi vəziyyətidir. Bu problemə daha çox qadınlarda, xüsusilə doğuş və menopauza sonrası dəyişikliklər səbəbindən rast gəlinir.

Müşahidə olunan hallar:

• Öskürək, gülmək və ya fiziki fəaliyyət zamanı sidik qaçırma
• Gün ərzində damcı şəklində sidik itkisi

Pozğunluqların Səbəbləri

Sidik ifrazı pozğunluqları mənşəyinə görə bir neçə qrupa bölünür:

Diaqnostika Üsulları

Düzgün müalicə taktikası üçün dəqiq diaqnozun qoyulması mütləqdir. Bu məqsədlə aşağıdakı müayinələrdən istifadə olunur:

• Urodinamik testlər: Kisə və sfinkter funksiyasını ölçən ən informativ müayinədir.
• Uroflometriya: Sidik axınının sürəti və qalıq sidik miqdarı analiz edilir.
• USG və MRT: Struktur zədələri və sidik yığılmasını vizuallaşdırır.
• Sistoskopiya: Sidik kisəsinin daxili divarının vizual müayinəsidir.
• EMG (Elektromioqrafiya): Sfinkter əzələlərinin sinir fəaliyyətini qiymətləndirir.

Müalicə Yanaşmaları

Müalicə planı pozğunluğun növünə və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir:

Nəticə olaraq, sidik kisəsi və sfinkter koordinasiyasının pozulması vaxtında müalicə edilmədikdə böyrək sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Urodinamik müayinələr vasitəsilə qoyulan erkən diaqnoz, bu problemlərin effektiv idarə olunmasında əsas şərtdir.