Sidik kisəsi-sfinkter-boşaltma pozğunluqları
🔹 Sidik sisteminin normal boşaltma mexanizmi
Sidik kisəsi-sfinkter koordinasiyası belə işləyir:
Doldurma mərhələsi:
Sidik kisəsi dolduqca divarı genişlənir.
Detrusor (kisə əzələsi) rahatlayır.
Sfinkter (sidik kanalı əzələsi) yığılır və sidiyi saxlayır.
Boşaltma mərhələsi:
Kisə dolduqdan sonra siqnal beyin və onurğa beyninə ötürülür.
Detrusor yığılır, sfinkter boşalır → sidik xaric olunur.
Əgər bu sistemdə koordinasiya pozularsa, ya sidik saxlamaq, ya da boşaltmaq çətinləşir.
🔸 Əsas pozğunluq növləri:
1. Detrusor-sfinkter disinergiyası (DSD)
Tərifi: Kisə yığılarkən sfinkterin də yığılması və sidiyin çıxmasına əngəl yaratması.
Əsas səbəb: Onurğa beyni zədələri, multipl skleroz, spinal disrafizm.
Əlamətlər:
Sidik axınının zəifləməsi
Tam boşalmama hissi
Tez-tez sidiyə çıxma və qalıq sidik
Nəticə: Böyrəklərə geri axın (refluks), hidronefroz, infeksiyalar.
2. Arefleksiya (hipoaktiv detrusor)
Tərifi: Sidik kisəsinin siqnal gəldikdə belə yığılmaması.
Səbəb: Diabetik neyropatiya, spinal travmalar, sinir zədələnməsi.
Əlamətlər:
Sidik saxlaya bilsə də, boşalda bilmir
Qarnı sıxaraq sidik çıxarmağa çalışmaq
Böyrək zədələnməsi riski
3. Hiperaktiv detrusor (gərgin kisə)
Tərifi: Sidik kisəsinin erkən və nəzarətsiz yığılması.
Əlamətlər:
Təcili sidiyə çıxma hissi (urgency)
Tez-tez sidik ifrazı (pollakiuriya)
Gecə sidiyə qalxma (nokturiya)
Bəzən ani sidik qaçırma
4. Sfinkter zəifliyi (stress sidik qaçırma)
Tərifi: Öskürək, gülmək, fiziki fəaliyyət zamanı sfinkterin zəifliyindən sidik qaçması.
Əsasən qadınlarda rast gəlinir (doğuş, menopauza sonrası dəyişikliklər səbəbilə).
Əlamət:
Ani fiziki gərginliklə sidik qaçırma
Bəzən gün ərzində damcı şəklində sidik itkisi
🔹 Əsas səbəblər:
TipMümkün səbəblər
NeyrogenOnurğa beyni zədələri, MS, spina bifida, Parkinson
Qeyri-neyrogenDoğuş travması, prostat problemi, əməliyyat sonrası zədələnmə
FunksionalPsixoloji səbəblər, yaşa bağlı dəyişikliklər
İltihabi/infeksionSidik yolu infeksiyası sonrası sfinkter spazmı
🔸 Diaqnostika üsulları:
Urodinamik testlər – kisə və sfinkter funksiyasını ölçən ən vacib müayinələrdir.
Sidik axını analizi (uroflometriya) – axın sürəti və qalıq sidik miqdarı ölçülür.
USG və ya MRT – struktur zədələr və sidik yığılması yoxlanılır.
Sistoskopiya – kisənin içi vizual yoxlanır.
EMG (elektromioqrafiya) – sfinkter əzələlərinin sinir fəaliyyətinə baxılır.
🔹 Müalicə üsulları:
ProblemMüalicə yanaşmaları
DSDAntimuskarinik dərmanlar (oksibutinin), sfinkteri rahatladan dərmanlar, kateterizasiya
ArefleksiyaDavamlı və ya təkrarlanan kateter, qarnı sıxaraq boşaltma, bəzi hallarda sinir stimulyasiyası
Hiperaktiv kisəAntimuskarinik və ya beta-3 agonistlər (məsələn, mirabegron), kisə məşqləri, biofeedback
Stress sidik qaçırmaPelvik əzələ məşqləri (Kegel), vaginal pessar, zəruri hallarda cərrahi müdaxilə
🔸 Qısa nəticə:
Sidik kisəsi–sfinkter-boşaltma pozğunluqları, bəzən sadə əlamətlərlə başlayıb, müalicə olunmazsa böyrəklərə zərər verə bilər. Urodinamik müayinələr və doğru diaqnoz bu problemlərin effektiv idarəsi üçün əsas şərtdir.