Dərman Allergiyası
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Dərman Allergiyası Nədir və Niyə Yarana Bilər?
Dərman allergiyası, immun sisteminin müəyyən bir dərmanı və ya onun metabolitlərini xarici və təhlükəli bir maddə kimi qəbul etməsi nəticəsində yaranan həssaslıq reaksiyasıdır. Bu vəziyyət, bədənin müdafiə mexanizminin dərmana qarşı anormal şəkildə aktivləşməsi ilə xarakterizə olunur.
Dərman Allergiyasının Əsas Səbəbləri
Dərman allergiyasının inkişafında həm genetik faktorlar, həm də dərmanın kimyəvi xüsusiyyətləri mühüm rol oynayır. Əsas səbəbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
- Dərmanın Tərkibi: Dərmanların aktiv maddələri (məsələn, penisilin, sulfa qrupu dərmanlar) və ya tərkibindəki köməkçi maddələr (boyalar, konservantlar) immun sistemi tərəfindən antigen (allergen) kimi tanına bilər.
- Genetik Yatkınlıq: Ailə üzvlərində dərman allergiyası və ya digər allergik xəstəliklər olan şəxslərdə bu risk daha yüksəkdir.
- Əvvəlki Dərman İstifadəsi: Bir dərmana qarşı öncədən yaranmış həssaslıq, həmin dərmanın növbəti istifadəsində daha ciddi reaksiyalara yol aça bilər.
- Digər Allergik Xəstəliklər: Astma, allergik rinit və ya atopik dermatit kimi xəstəlikləri olan şəxslər risk qrupuna daxildir.
Dərman Allergiyasının Əlamətləri və Şiddət Səviyyələri
Allergik reaksiyalar dərman qəbulundan dərhal sonra və ya bir neçə gün ərzində özünü göstərə bilər. Simptomlar şiddətinə görə üç kateqoriyaya bölünür:
1. Yüngül Reaksiyalar
- Qaşıntı və Qızartı: Dərinin müxtəlif nahiyələrində geniş yayılmış qaşıntı hissi.
- Ürtiker (Qabar): Dəri səthində yaranan qırmızı, qaşıntılı qabarcıqlar.
- Angioödem: Xüsusilə göz ətrafı, dodaqlar, dil və boğaz nahiyəsində dərinaltı şişkinlik.
2. Orta Şiddətli Reaksiyalar
- Qızdırma və Oynaq Ağrıları: Bədən temperaturunun yüksəlməsi ilə müşayiət olunan ağrılar.
- Ciddi Dəri Reaksiyaları: Dərinin soyulması və qızarması ilə xarakterizə olunan Stevens-Johnson sindromu.
- Serum Xəstəliyi: Qızdırma, oynaq ağrısı və şişkinliklə özünü göstərən sistemik vəziyyət.
3. Ağır Reaksiyalar (Anafilaksi)
Anafilaksi təcili tibbi müdaxilə tələb edən, həyati təhlükəli bir vəziyyətdir. Əlamətləri şunlardır:
- Nəfəs darlığı və xırıltılı tənəffüs.
- Qan təzyiqinin qəfil düşməsi, başgicəllənmə və bayılma.
- Ürəkbulanma, qusma və ishal.
- Ağızda metal dadı və şüur bulanması.
Diaqnostika Metodları: Dərman Allergiyası Necə Müəyyən Edilir?
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssis həkim tərəfindən bir neçə mərhələli müayinə aparılır:
| Test Növü | Təsviri |
|---|---|
| Tibbi Tarixçə | Xəstənin keçmişdə verdiyi reaksiyaların və simptomların analizi. |
| Dəri Prik Testi | Allergenin dərinin üst qatına tətbiq edilərək reaksiyanın ölçülməsi. |
| İntradermal Test | Dərmanın az miqdarının dərinin altına yeridilməsi. |
| Spesifik IgE Testi | Qanda dərmana qarşı yaranan anticisimlərin səviyyəsinin yoxlanılması. |
| Provokasiya Testi | Tibbi nəzarət altında, dərmanın kiçik dozalarla xəstəyə verilməsi. |
Dərman Allergiyasının Müalicəsi və İdarə Olunması
Müalicə planı reaksiyanın şiddətinə uyğun olaraq müəyyənləşdirilir:
- Dərmanın Dayandırılması: İlk və ən vacib addım şübhəli dərmanın qəbulunu dərhal kəsməkdir.
- Dərman Müalicəsi: Simptomları yüngülləşdirmək üçün antihistaminlər, iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroidlər və ağrıkəsicilər istifadə olunur.
- Anafilaksi Müalicəsi: Bu vəziyyətdə ilk müdaxilə epinefrin (adrenalin) inyeksiyasıdır. İnyeksiyadan sonra mütləq təcili yardıma müraciət edilməlidir.
- Desensitizasiya: Alternativi olmayan dərmanlar üçün həkim nəzarəti altında dozanın tədricən artırılması ilə bədənin dərmana alışdırılması prosesidir.
Allergiyadan Qorunma Yolları
- Məlumatlandırma: Əvvəllər reaksiya verdiyiniz bütün dərmanları həkiminizə, diş həkiminizə və əczaçınıza mütləq bildirin.
- Uzaq Durma: Allergik olduğunuz təsdiqlənmiş dərmanlardan və onlarla eyni qrupdan olan preparatlardan qətiyyən istifadə etməyin.
