Depressiv pozğunluqlar və onların simptomları

Depressiv Pozğunluqların Növləri:

Böyük Depressiv Bozukluk (BDB):

Böyük depressiv pozğunluq, depressiyanın ən şiddətli formasıdır və çox sayda fiziki, emosional və zehni simptomlarla özünü göstərir.

Dystimiya (Kronik Depressiya):

Dystimiya, uzun müddət (ən azı 2 il) davam edən daha yüngül depressiv əlamətlərlə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət BDB-yə nisbətən daha az intensivdir, lakin uzunmüddətli və davamlıdır.

Bipolyar Pozğunluq:

Bipolyar pozğunluqda depressiya dövrləri ilə yanaşı, maniakal dövrlər də olur. Bu dövrlərdə insan çox yüksək enerji və həddindən artıq xoşbəxtlik hissi yaşayır. Depressiya, bipolyar pozğunluğun təməl mərhələlərindən biridir.

Sezonal Depressiya (SAD):

Bu növ depressiya, xüsusilə qış aylarında, günəş işığının az olduğu dövrlərdə ortaya çıxır. Havanın dəyişməsi ilə bərabər, insanlarda kədər, yorğunluq və motivasiya itkisi başlaya bilər.

Psikotik Depressiya:

Bu cür depressiya halüsinasiyalar (gerçək olmayan şeylər görmək və ya eşitmək) və delusiyalar (yanlış inanc və düşüncələr) ilə müşayiət olunur. Psikotik depressiya, şiddətli depressiyanın daha ağır bir formasıdır.

Depressiv Pozğunluqların Əlamətləri:

Depressiv pozğunluqların simptomları, fərdi insanlarda fərqli şəkildə özünü göstərə bilər, lakin ümumiyyətlə aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunur:

Əhvalın Davamlı Olaraq Aşağı Olması:

Depressiya, kədər, boşluq və ya ümidsizlik hissi ilə xarakterizə olunur. İnsanlar gündəlik fəaliyyətlərdə maraq və həvəs itirirlər.

İlgi və Sevinç İtkisi:

Anhedoniya, yəni əvvəllər zövq alınan fəaliyyətlərə qarşı marağın itməsi. İnsan əvvəlki hobbilərini, işini və ya sosial əlaqələrini artıq vacib saymaz.

Yorğunluq və Fiziki Zəiflik:

Enerji azlığı, fiziki yorğunluq və düşük fəaliyyət səviyyəsi depressiyanın yaygın simptomlarındandır. İnsanlar hərəkət etməkdə çətinlik çəkir və adətən gündəlik işlərə başlamaqda həvəsizdirlər.

Özünə Qərar Verməmək və Tənqid Etmək:

Depressiya yaşayan insanlar özlərini qiymətsiz və ya günahkar hiss edirlər. Onlar özlərini başqalarından aşağı hiss edir, özünə güvənləri aşağı düşür.

Fiziki Sağlamlıq Problemləri:

Depressiya, bəzən fiziki simptomlarla özünü göstərir, məsələn, baş ağrıları, qarın ağrıları, yuxusuzluq, iştaha dəyişiklikləri (artan ya da azalan) kimi əlamətlər.

Yuxu və İştaha Dəyişiklikləri:

Depressiya, yuxu problemləri yaradır (yuxusuzluq və ya artıq yuxulama). İştaha da dəyişir — bəzi insanlar çox yemək istəyir, digərləri isə heç yemək istəmir.

Sosial Təcrid və Tək Hiss Etmək:

Depressiya yaşayan insanlar sosial əlaqələrdən qaçır və yalnız qalmağı üstün tuturlar. Dostlar və ailə ilə əlaqə qurmaqda çətinlik çəkirlər.

Düşüncə və Konsentrasiya Çətinlikləri:

Depressiya insanın düşüncə tərzini və zehni funksiyalarını zəiflədir. İnsanın konsentrasiya etməsi çətinləşir, qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkir və ya zəif yaddaş yaşayır.

Təhlükəli Düşüncələr və Ölümlə Bağlantılı Fikirlər:

Depressiyanın şiddətli formalarından biri, özünə zərər vermə və ya intihar fikirlərinin meydana çıxmasıdır. Bu, ciddi bir təcili yardım tələb edən vəziyyətdir.

Depressiv Pozğunluqların Səbəbləri:

Depressiyaya səbəb olan faktorlar bir neçə sahəni əhatə edir. Aşağıdakılar depressiv pozğunluqların inkişafında rol oynaya bilər:

Genetik Faktorlar:

Ailədə depressiya keçmiş insanlar varsa, bu vəziyyətin baş vermə ehtimalı artır. Genetik meyllər depressiyaya qarşı həssaslığı artıra bilər.

Kimyəvi Dəyişikliklər:

Beyindəki kimyəvi maddələr, məsələn, serotonin, dopamin və norepinefrin kimi maddələr depressiyanın səbəbi ola bilər. Bu kimyəvi maddələr əhval və zehni vəziyyətləri tənzimləyir.

Emosional və Psixoloji Faktörlər:

Stressli və ya travmatik hadisələr (məsələn, ailə üzvü itirmək, böyük iş təzyiqi, təsirli münasibətlər) depressiyanı tetikleyebilir.

Sosial Şərait:

Sosial izolyasiya, tək qalmaq, iş və şəxsi həyat problemləri depressiyanın inkişafında əhəmiyyətli rol oynayır.

Hormon Dəyişiklikləri:

Hormon səviyyələri də depressiyanın səbəbi ola bilər. Qadınlarda, xüsusilə hamiləlik, doğuş sonrası dövr, menopoz və ya hormon dəyişiklikləri depressiyanın inkişafına yol aça bilər.

Depressiv Pozğunluqların Müalicəsi:

Depressiv pozğunluqların müalicəsi üçün bir neçə yanaşma mövcuddur:

Psixoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT), dialektik davranış terapiyası (DBT) və psixodinamik terapiya kimi terapiya növləri, depresif düşüncə və davranışları düzəltməyə və zehni sağlamlığı bərpa etməyə kömək edir.

Medikamentoz Müalicə:

Antidepressanlar, məsələn, SSRI (selektiv serotonin geri alım inhibitorları), SNRİ (serotonin-norepinefrin geri alım inhibitorları) və digər növ antidepressanlar, depresyon əlamətlərini azaldır.

Fiziki Aktivlik və İdman:

Fiziki fəaliyyət depressiyanın müalicəsinə dəstək verir. İdman beyindəki endorfinlərin (yaxşı hiss edən kimyəvi maddələr) sərbəst buraxılmasına səbəb olur.

Sosial Dəstək:

Dostlar və ailə ilə sosial əlaqələr, depressiya ilə mübarizə edən insanlar üçün çox önəmlidir. Ailənin və dostların duyğusal dəstəyi, bərpa olunmada əhəmiyyətli rol oynayır.

İntihar Təhlükəsi və Təcili Yardım:

İntihar düşüncələri olan şəxslər üçün təcili psixoloji yardım tələb olunur. Psixoterapiya, dərmanlar və hastaneye yatış kimi tədbirlər qəbul edilə bilər.

Son Söz:

Depressiv pozğunluqlar ciddi bir vəziyyətdir və insanın həyat keyfiyyətini zəiflədir. Lakin müalicə ilə əlamətlər azaldıla bilər. Psixoterapiya, medikamentoz müalicə, fiziki aktivlik və sosial dəstək, depressiyanın müalicəsi və idarə edilməsi üçün effektiv üsullardır. Erkən müdaxilə, depressiyanın şiddətini və təsirlərini azalda bilər, buna görə də müvafiq dəstək almaq çox vacibdir.