Diafraqma yırtıqları
Diafraqma yırtıqlarının növləri:
Hiatal yırtıq:
Nədir: Hiatal yırtıq, mədənin bir hissəsinin diafraqmadakı təbii bir dəlikdən (hiatus) yuxarı, yəni döş boşluğuna doğru çıxmasıdır. Bu yırtıq növü ən çox rast gəlinən diafraqma yırtığıdır və həzm sistemi ilə əlaqəlidir.
Simptomlar: Hiatal yırtığın simptomlarına aşağıdakılar daxil ola bilər:
Mədə turşusunun yemək borusuna geri qayıtması (qastroezofageal reflü)
Sinə ağrısı
Udma çətinliyi
Şişkinlik və qıcqırma
Xroniki öskürək
Bulantı və qusma
Səbəblər: Bu yırtıq adətən yaşlanma ilə diafraqma əzələsinin zəifləməsi, artıq çəki, hamiləlik və ya ağır qaldırma nəticəsində meydana gələ bilər.
Müalicə: Hiatal yırtıqların müalicəsi simptomların şiddətindən asılıdır. Kiçik yırtıqlar dərmanlarla və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə oluna bilər (məsələn, yeməkdən sonra uzanmamaq, turşu azaldıcı dərmanlar). Daha ciddi hallarda və ya dərmanlarla kontrol altına alınmayan vəziyyətlərdə cərrahi müdaxilə lazım ola bilər.
Travmatik diafraqma yırtığı:
Nədir: Bu növ yırtıq, fiziki travma (məsələn, avtomobil qəzası, yıxılma, güclü zərbə) nəticəsində diafraqmada bir qüsur meydana gəldikdə yaranır. Qarın boşluğundakı orqanlar bu qüsur vasitəsilə döş boşluğuna keçə bilər.
Simptomlar: Travmatik diafraqma yırtığı ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər:
Nəfəs darlığı
Sinə və ya qarın ağrısı
Qarında şişkinlik
Bağırsaq tıxanıqlığı əlamətləri (qarında kəskin ağrı, qəbizlik)
Səbəblər: Bu növ yırtıqlar əsasən ağır travmalar zamanı diafraqmanın yırtılması nəticəsində baş verir.
Müalicə: Travmatik diafraqma yırtığı təcili cərrahi müdaxilə tələb edir. Bu əməliyyat diafraqma qüsurunun təmiri və qarın boşluğundakı orqanların yerinə qaytarılmasını əhatə edir.
Diaqnostika:
Diafraqma yırtıqlarını diaqnoz etmək üçün həkimlər adətən müxtəlif görüntüləmə üsullarına müraciət edirlər:
Rentgen: Qarın və ya döş boşluğundakı şişkinlik və orqanların anormal yerləşimini aşkar edə bilər.
Endoskopiya: Hiatal yırtıq zamanı yemək borusu və mədənin vəziyyətini yoxlamaq üçün istifadə edilə bilər.
Kompüter tomoqrafiyası (KT): Diafraqma və ətraf toxumaların dəqiq təsviri üçün istifadə olunur.
Müalicə:
Müalicə diafraqma yırtığının növünə və simptomların şiddətinə bağlıdır. Hiatal yırtıq üçün yüngül hallarda dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət edir, ancaq ağır və ya travmatik yırtıqlar üçün cərrahi müdaxilə lazımdır.
Laparoskopik cərrahiyyə: Diafraqma yırtıqlarının cərrahi yolla təmiri adətən laparoskopik üsulla aparılır. Bu üsul daha az invazivdir və daha tez sağalma müddəti təmin edir.
Diafraqma yırtıqları vaxtında və düzgün müalicə olunmazsa, ağciyər və ürəyə təsir göstərə bilər, buna görə də erkən diaqnoz və müalicə vacibdir.