Dializ fistula nədir?
Dializ fistulasının məqsədi:
Dializ zamanı böyük həcmdə qan dializ maşını vasitəsilə təmizlənir və bədənə geri qaytarılır. Buna görə də, qanı təhlükəsiz və effektiv şəkildə təmizləmək üçün yüksək axınlı və davamlı bir damar yolu yaradılması vacibdir. Fistula qan axınını artıraraq damarlarda kifayət qədər təzyiq təmin edir və damarların güclənməsinə kömək edir ki, bu da hemodializ üçün ideal şərait yaradır.
Dializ fistulasının növləri:
Əsasən iki növ fistula mövcuddur:
Radiosefalik fistula:
Bu növ fistulada bilək nahiyəsində radial arteriya ilə sefalik venanın birləşdirilməsi həyata keçirilir. Bu, ən çox istifadə edilən fistula növlərindən biridir və uzun müddətli hemodializ üçün etibarlıdır.
Braxiosefalik fistula:
Bu fistula qolun üst nahiyəsində braxial arteriya və sefalik venanın birləşdirilməsi ilə yaradılır. Bu növ fistula da uzun müddətli istifadəyə imkan verir və qan axını təmin edir.
Dializ fistulasının yaradılması prosesi:
Fistula yaratma əməliyyatı cərrahi bir prosedurdur və adətən aşağıdakı addımları əhatə edir:
Hazırlıq: Həkim xəstənin damarlarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ultrasəs və ya digər testlər aparır. Fistulanın harada yaradılacağına qərar verilir (adətən qol nahiyəsində).
Cərrahi müdaxilə: Cərrah venanı və arteriyanı birləşdirir. Bu prosedur təxminən bir saat davam edir və xəstə adətən lokal anesteziya altında olur. Arteriyanın yüksək təzyiqi venaya ötürülərək onun genişlənməsinə və qan axınının artmasına səbəb olur.
İyileşmə dövrü: Fistulanın tam fəaliyyətə başlaması bir neçə həftə çəkə bilər (adətən 6-8 həftə). Bu müddət ərzində fistula güclənir və damarın qalınlaşması nəticəsində dializ üçün istifadə edilməyə hazır olur.
Dializ fistulasının üstünlükləri:
Fistula, digər damar yolları (məsələn, kateter və ya greft) ilə müqayisədə bir çox üstünlüklərə malikdir:
Daha uzun ömür: Fistulalar illərlə istifadə edilə bilər və digər damar yolları ilə müqayisədə daha uzun müddət etibarlıdır.
Aşağı infeksiya riski: Fistulalar digər damar yolları ilə müqayisədə infeksiya riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Daha yaxşı qan axını: Fistula qan axınını artırdığı üçün dializ prosedurunu daha effektiv edir və təmizləmə prosesini sürətləndirir.
Dializ fistulasının mümkün problemləri:
Bəzi hallarda dializ fistulaları ilə əlaqədar müəyyən problemlər yarana bilər:
Tromboz (qan laxtası): Fistulada qan laxtası yaranarsa, damar tıxana bilər və fistula işləməz hala gələ bilər.
İnfeksiya: Fistula ətrafında infeksiya riski çox az olsa da, mümkündür və ciddi vəziyyətlərdə dərhal tibbi müdaxilə tələb olunur.
Aneurizma: Fistula bölgəsində damar genişlənməsi (anevrizma) baş verə bilər və bu, ciddi qanaxma riski yarada bilər.
Fistulanın fəaliyyətinin itməsi: Bəzən fistula işləməz hala gəlir və təkrar cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Fistulanın qorunması üçün tövsiyələr:
Fistula yaradıldıqdan sonra onun düzgün işləməsi üçün bəzi tədbirlər görülməlidir:
Fistulanın istifadəsindən əvvəlki dövrdə: Fistulanın güclənməsi üçün yaradıldığı qolun qorunması vacibdir. Ağır qaldırmaqdan və həmin qolda təzyiq ölçmədən qaçınılmalıdır.
Fistulanı yoxlamaq: Fistulanın damarlarında qan axını hiss etmək üçün mütəmadi olaraq vurulma yoxlanmalıdır. Əgər axında dəyişiklik hiss edilirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Fistulanın təmiz saxlanması: Fistula ətrafını təmiz saxlamaq və infeksiya riskini azaltmaq üçün gigiyenik qaydalara riayət edilməlidir.
Nəticə:
Dializ fistulası böyrək çatışmazlığı olan xəstələr üçün hemodializdə istifadə edilən ən etibarlı və uzun ömürlü damar yolu metodudur. Doğru qulluq və mütəmadi nəzarət ilə fistula illərlə effektiv şəkildə fəaliyyət göstərə bilər və xəstələrə daha yaxşı dializ proseduru təklif edə bilər.