Diqqət çatışmazlığı-hiperaktivlik pozğunluğu nədir?
DEHB-nin əsas simptomları bunlardır: Diqqət çatışmazlığı: İnsan işlərə diqqətini cəmləməkdə çətinlik çəkir, diqqəti asanlıqla dağılır, detallara diqqət yetirməkdə çətinlik çəkir, tapşırıqları yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir, çox vaxt unutqan olur. Hiperaktivlik: İnsan dayana bilməyəcəyi və ya idarə edə bilmədiyi hərəkətlər edir, yerində otura bilmir, daim əlləri və ya ayaqları ilə oynayır, yerində otura bilmədiyi vəziyyətlərlə və ətrafdakı əşyalarla daim hərəkət edir. Dürtüsellik: İnsan düşünmədən hərəkət edir, növbəni gözləməkdə çətinlik çəkir, sualları tamamlamadan cavablandırır, səbirsiz davranır, təhlükəli və riskli davranışlar göstərə bilər.
DEHB-nin dəqiq səbəbi bilinməsə də, bunun genetik və ətraf mühit faktorlarının qarşılıqlı təsiri olduğu düşünülür. Beyindəki kimyəvi balanssızlıqlar, xüsusən də dopamin və norepinefrin kimi nörotransmitterlərin səviyyələrindəki dəyişikliklər DEHB-nin inkişafında rol oynaya bilər. DEHB diaqnozu simptomlar uzun müddət və aydın şəkildə mövcud olduqda bir mütəxəssis tərəfindən qoyulur. Müalicə adətən dərmanlar və psixososial terapiyanın kombinasiyasını əhatə edir (məsələn, koqnitiv davranış terapiyası və ya təhsil proqramları). Dərmanlar tez-tez diqqət çatışmazlığı və impulsivlik əlamətlərini idarə etməyə kömək etsə də, terapiya fərdin fəaliyyətini yaxşılaşdırmaq, problem həll etmə bacarıqlarını təkmilləşdirmək və stresslə mübarizə strategiyalarını öyrətmək üçün istifadə edilə bilər. Məlumdur ki, DEHB simptomları zamanla azala və ya dəyişə bilər, lakin bəzi şəxslər yetkinlik dövründə simptomlarla qarşılaşa bilərlər. Əhəmiyyətli olan, erkən diaqnoz və uyğun müalicə ilə simptomları idarə etmək və fərdin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.