Dişləri sıxmaq

Diş Sıxma (Bruksizm) Nədir?

Bruksizm, dişlərin şiddətli şəkildə sıxılması və ya bir-birinə sürtülməsi ilə ortaya çıxan bir vəziyyətdir. Bu vəziyyət adətən fərdin fərqində olmadan baş verir və xüsusilə yuxu zamanı şiddətlənir. Bruksizm aşağıdakı iki əsas formada müşahidə olunur:

Yuxu bruksizmi: İnsanlar gecə yuxuda olarkən şüursuz şəkildə dişlərini sıxır və ya qıcırdadırlar. Bu, daha çox yayılmış bir formadır və fərqinə varılması daha çətin olur, çünki insanlar yuxuda ikən bunu bilmirlər.

Gündüz bruksizmi: İnsanlar oyaq olduqları zaman stres və ya narahatlıq nəticəsində dişlərini sıxır. Bu daha çox şüurlu vəziyyətlərdə baş verir və fərdlər bu davranışın fərqində ola bilərlər.

Diş Sıxmanın Səbəbləri

Bruksizmin səbəbləri kompleksdir və psixoloji, fiziki və ətraf mühit faktorları ilə əlaqəli ola bilər. Aşağıdakı faktorlar diş sıxma probleminə yol aça bilər:

1. Stress və narahatlıq

Diş sıxmaq çox vaxt emosional gərginlik və ya narahatlıqla əlaqələndirilir. Stressli və narahat vəziyyətlər insanlarda yuxuda və ya oyaq vaxtı dişlərini sıxmağa səbəb ola bilər.

Stressin yığılması və ya gündəlik həyatın təzyiqləri bu vərdişi daha da gücləndirə bilər.

2. Yuxu pozğunluqları

Yuxu apnesi kimi yuxu pozğunluqları olan insanlar bruksizmlə daha çox qarşılaşa bilərlər. Yuxu zamanı normal nəfəs almaq problemləri diş sıxmanı artırır.

Gecə yuxusuzluğu və ya narahat yuxu zamanı diş sıxma vərdişi inkişaf edə bilər.

3. Dişlərin düzgün sırada olmaması (malokluziya)

Dişlərin düzgün yerləşməməsi və çənə problemləri (malokluziya) diş sıxmağa səbəb ola bilər. Dişlərin düzgün şəkildə bir-birinə toxunmaması çənə və dişlər arasında gərginliyə səbəb olur.

4. Həyat tərzi faktorları

Kofein, spirt və tütün məhsullarının həddindən artıq istifadəsi diş sıxma riskini artıra bilər. Xüsusilə yuxu öncəsi kofein və spirt qəbul edən insanlar daha çox gecə bruksizmi ilə qarşılaşa bilərlər.

Narkotik maddələrin istifadəsi də diş sıxmağa səbəb ola bilər.

5. Nevroloji və psixoloji problemlər

Depressiya, narahatlıq və obsessiv-kompulsiv pozğunluq (OKP) kimi psixoloji problemlər diş sıxma davranışını tetikleyə bilər.

Parkinson xəstəliyi və ya digər nevroloji xəstəliklər də bruksizm riskini artıran faktorlardan biri ola bilər.

Diş Sıxmanın Simptomları

Bruksizm çox vaxt fərq edilmədən inkişaf edir və insanlar diş sıxdıqlarını yalnız simptomlar vasitəsilə başa düşə bilərlər. Aşağıdakı simptomlar diş sıxma problemi ilə əlaqəli ola bilər:

Diş ağrısı və aşınma: Dişlərin təkrar-təkrar bir-birinə sürtülməsi nəticəsində dişlərdə aşınma, kövrəklik və ya çatlar meydana gələ bilər. Dişlərin kövrək və həssas olması tez-tez bruksizmin ilk əlamətlərindən biridir.

Çənə ağrısı və yorğunluq: Bruksizm səbəbindən çənə əzələləri həddindən artıq işləyir və bu, çənə ağrısı, yorğunluq və hətta çənə əzələlərinin tutulmasına səbəb ola bilər.

Baş ağrısı: Diş sıxma nəticəsində çənə və baş əzələləri gərginləşir və bu, baş ağrısı ilə müşayiət edilə bilər.

Yuxu pozğunluğu: Diş sıxma yuxu keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. İnsanlar yuxudan yorğun və halsız oyana bilər.

Səsli diş qıcırdatma: Yuxu zamanı diş sıxma çox vaxt yüksək səslə qıcırdatma ilə müşahidə edilir. Fərdin özü bu səsi eşitməsə də, yuxu yoldaşları bu barədə məlumat verə bilər.

Diş Sıxmanın Müalicəsi

Bruksizm müalicəsi adətən fərdin yaşadığı simptomların şiddətinə və səbəblərinə əsaslanır. Müalicə simptomları yüngülləşdirmək, dişləri qorumaq və əsas səbəbləri aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. Aşağıdakı müalicə üsulları bruksizmin idarə olunmasında istifadə olunur:

1. Stressin idarə edilməsi

Stress və narahatlıq bruksizmin əsas səbəblərindən biri olduğu üçün stress idarə etmə texnikaları çox vacibdir. Meditasiya, yoga, nəfəs məşqləri və ya relaksasiya üsulları diş sıxmanı azaltmağa kömək edə bilər.

Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT): CBT, emosional və psixoloji problemlərlə mübarizə aparmaq və stressin mənfi təsirlərini aradan qaldırmaq üçün istifadə edilən təsirli bir terapiya metodudur.

2. Mouthguard (Diş qoruyucu) və ya splint

Gecə yuxu zamanı dişləri sıxmaqdan qorumaq üçün diş qoruyucu və ya splint taxmaq geniş istifadə edilən bir üsuldur. Bu cihazlar dişlərin aşınmasının və zədələnməsinin qarşısını alır və çənə əzələlərinə düşən təzyiqi azaldır.

Bu qoruyucular fərdi olaraq stomatoloq tərəfindən hazırlanır və ağıza uyğun şəkildə tənzimlənir.

3. Diş və çənə müalicəsi

Dişlərin düzgün sıraya gətirilməsi üçün ortodontik müalicə tətbiq edilə bilər. Əgər dişlərin yerləşmə problemi və ya çənə anomaliyaları varsa, bu problemlərin həlli diş sıxma vərdişini azalda bilər.

Çənə problemlərinin müalicəsi üçün xüsusi çənə məşqləri və ya cərrahi müdaxilələr də tətbiq edilə bilər.

4. Dərman müalicəsi

Şiddətli bruksizm hallarında, diş sıxmanı azaltmaq üçün bəzi dərmanlar təyin edilə bilər. Əzələ gevşeticilər, xüsusilə gecə bruksizmi zamanı çənə əzələlərini rahatlatmağa kömək edə bilər.

Əgər bruksizm narahatlıq və ya depressiya ilə əlaqədardırsa, psixiatr tərəfindən antidepresanlar və ya anksiyolitiklər təyin edilə bilər.

5. Yaşam tərzi dəyişiklikləri

Kofein və spirt qəbulunu azaltmaq, siqaret və ya digər stimulantlardan uzaq durmaq bruksizmin şiddətini azalda bilər.

Yuxu gigiyenasına riayət etmək, müntəzəm yuxu rejimi saxlamaq və yatmazdan əvvəl stress yaradan fəaliyyətlərdən çəkinmək də diş sıxmanı azaltmağa kömək edə bilər.

Diş Sıxmanın Fəsadları

Bruksizm uzun müddət davam etdikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Fəsadlar aşağıdakılardır:

Dişlərin kövrəkləşməsi və zədələnməsi: Uzunmüddətli diş sıxma dişlərin kövrək və aşınmış olmasına səbəb olar və nəticədə dişlərin qırılması və ya boşluqların yaranmasına yol açar.

Çənə disfunksiyası (TME problemi): Diş sıxma çənə oynaqlarında (temporomandibular oynaqlar – TME) problem yarada bilər. Bu problem çənədə ağrı, tutulma və hətta çənənin yerindən çıxması ilə nəticələnə bilər.

Baş ağrıları və miqrenlər: Diş sıxmanın yaratdığı gərginlik baş ağrısı və ya şiddətli miqrenlərə səbəb ola bilər.

Nəticə

Diş sıxmaq (bruksizm), dişlərə, çənəyə və ağız sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilən ciddi bir problemdir. Stress, narahatlıq, dişlərin düzgün sırada olmaması və yuxu pozğunluqları bu vəziyyətin əsas səbəbləri arasındadır. Bruksizmin müalicəsi üçün stressin idarə edilməsi, diş qoruyucu cihazlar, diş müalicəsi və yaşam tərzi dəyişiklikləri geniş şəkildə istifadə olunur. Bu problemin vaxtında diaqnozu və müalicəsi dişlərin və çənənin sağlamlığını qorumaq və uzunmüddətli fəsadların qarşısını almaq üçün vacibdir.