Dismenoreya
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Dismenoreya Nədir? Ağrılı Menstruasiya Haqda Ümumi Məlumat
Dismenoreya, qadınlar arasında geniş yayılan və menstruasiya dövründə müşahidə olunan ağrılı kramplar ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu ağrılar gündəlik həyat fəaliyyətinə təsir edə biləcək qədər şiddətli ola bilər. Tibbi baxımdan dismenoreya, yaranma səbəblərinə və başlama vaxtına görə iki əsas qrupa ayrılır.
Dismenoreya Növləri
1. Primer Dismenoreya
Primer dismenoreya, əsasən gənc qadınlarda və yetkinlik dövründən dərhal sonra ortaya çıxan ağrılı menstruasiyadır. Bu növ, ümumiyyətlə hər hansı bir pelvik orqan xəstəliyi və ya struktur problemi olmadan baş verir.
Ağrı, menstruasiya başlamazdan bir neçə saat və ya gün əvvəl özünü göstərir və adətən ilk bir neçə gün ərzində azalır. Alt qarında kəskin sancı və ya spazmlar şəklində hiss edilən bu ağrı; kürək, bud və ya qasıq bölgəsinə yayıla bilər.
2. Sekonder Dismenoreya
Sekonder dismenoreya, daha sonrakı yaşlarda ortaya çıxan və tez-tez pelvik orqanlarda mövcud olan müəyyən bir xəstəliyin nəticəsidir. Bu vəziyyətdə ağrı menstruasiyadan əvvəl və ya menstruasiya zamanı başlayır, bəzən isə menstruasiya bitdikdən sonra da davam edə bilər. Sekonder dismenoreya ağrısı, primer növə nisbətən daha ağır ola bilər və daha uzun müddət davam edir.
Dismenoreyanın Səbəbləri Nələrdir?
Primer Dismenoreyanın Səbəbləri
- Prostaglandinlərin Yüksək Səviyyəsi: Menstrual dövrün ilk günlərində uterusda (uşaqlıqda) prostaglandin adlı kimyəvi maddələrin istehsalı artır. Bu maddələr uterusun sancılmasına və ağrılı spazmalara səbəb olur.
- Hormonal Dəyişikliklər: Östrojen və progesteron balanssızlığı ağrının şiddətini artıran əsas amillərdəndir.
Sekonder Dismenoreyanın Səbəbləri
Sekonder dismenoreyaya səbəb olan əsas patoloji vəziyyətlər şunlardır:
- Endometrioz: Uterus daxilindəki toxumanın uterusdan kənarda böyüməsi.
- Adenomyozis: Endometriumun uterusun əzələ divarına daxil olaraq orada inkişafı.
- Uterin Fibroidlər: Uterusda inkişaf edən xoşxassəli şişlər.
- Pelvik İltihabi Xəstəlik (PID): Pelvik bölgədə yaranan infeksiya və ya iltihab.
- Uterin Poliplər: Uterusun iç divarında yaranan kiçik toxuma çıxıntıları.
- Struktural Problemlər: Servikal stenoz (uşaqlıq boynunun daralması) kimi anatomik faktorlar.
Dismenoreyanın Simptomları
Ağrılı menstruasiya zamanı qadınlarda aşağıdakı simptomlar müşahidə oluna bilər:
- Ağrılı kramp və sancılar (alt qarın, arxa və bud bölgəsində)
- Bulantı və qusma
- Baş ağrısı və baş gicəllənməsi
- Yorğunluq və enerji azlığı
- İshal və ya qəbizlik
- Qarın şişməsi
Dismenoreyanın Müalicəsi və İdarə Olunması
Dismenoreyanın müalicəsi fərdi ehtiyaclara, simptomların şiddətinə və ağrının kökündə duran səbəbə görə planlaşdırılır.
Tibbi Müalicə Metodları
| Müalicə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| NSAİİ Dərmanlar | İbuprofen və naproksen kimi dərmanlar prostaglandin istehsalını azaldaraq ağrını yüngülləşdirir. |
| Oral Kontraseptivlər | Doğum kontrol həbləri hormonal balansı tənzimləyərək sancıları azaldır. |
| Hormon Terapiyası | Endometrioz kimi hallarda simptomları yüngülləşdirmək üçün istifadə olunur. |
| Cərrahi Müdaxilə | Endometrioz, fibroidlər və ya struktur problemlər olduqda tətbiq edilir. |
Alternativ Yollar və Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri
Menstruasiya ağrılarını azaltmaq üçün aşağıdakı üsullar effektiv ola bilər:
- Fizioterapiya və İsti Kompress: İsti duş və ya qarın bölgəsinə qoyulan isti kompresslər əzələləri rahatladır.
- Akupunktur: Menstrual ağrıların yüngülləşməsində bəzi qadınlarda müsbət təsir göstərir.
- Yoga və Stress İdarəetməsi: Gərginliyi azaltmaq və əzələləri boşaltmaq üçün tövsiyə olunur.
- Düzənli Məşq: Aerobik məşqlər qan dövranını yaxşılaşdırır.
- Sağlam Pəhriz: Antioksidantlar, kalsium və maqneziumla zəngin qidalar ağrını azalda bilər.
- Məhdudiyyətlər: Kafein və duz istehlakının azaldılması sancıların ağırlaşmasının qarşısını alır.
