Dissosiativ pozğunluqlar

Dissosiativ Pozğunluqların Növləri:

Dissosiativ pozğunluqların bir neçə növü vardır, bunlar fərqli simptomlarla özünü göstərir.

1. Dissosiativ Amneziya (Yaddaş Pozğunluğu):

Dissosiativ amneziya, şəxsin müəyyən bir dövrü, hadisələri və ya şəxsi məlumatları yadda saxlaya bilməməsi ilə xarakterizə olunur. Bu yaddaş itkisi, travmatik və ya stressli hadisələrlə əlaqədar ola bilər və şəxs bu hadisələri unuda bilər.

Əlamətləri:

Qısa müddətli yaddaş itkisi (məsələn, müəyyən hadisələri və ya şəxsi məlumatları unutmaları)

Keçmişdəki travmatik və ya stresli hadisələrə dair yaddaş boşluqları

Öz kimliyini və ya müəyyən bir dövrü unutmaları

Bu vəziyyət, şüurlu olaraq yaddaşın itirilməsi və ya məlumatların qəsdən unudulması ilə əlaqəli deyil.

2. Dissosiativ Füg (Kimlik Dəyişməsi):

Dissosiativ fug, insanın öz şəxsiyyətini və ya kimliyini tamamilə itirməsi və bu vəziyyətin şüursuz olaraq bir yerə və ya vəziyyətə düşməsi ilə özünü göstərir. Şəxs, öz keçmişindən və kimliyindən tamamilə uzaqlaşır, bəzən tamamilə yeni bir şəxsiyyətlə özünü tanıyır.

Əlamətləri:

Uzun müddət ərzində öz kimliyini və keçmişini unudub, yeni bir şəxsiyyətlə özünü tanımaq

Heç bir səbəb olmadan öz evini və ailəsini tərk etmək

Bu vəziyyətdə şəxs, əvvəlki şəxsiyyətinə dair heç bir məlumatı xatırlamır.

Şəxs, yeni həyatına və yeni kimliyinə uyğun olaraq yaşamağa başlaya bilər.

3. Dissosiativ Kimlik Pozğunluğu (Dissociative Identity Disorder - DID):

Dissosiativ kimlik pozğunluğu, bir şəxsin bir neçə fərqli şəxsiyyətə sahib olması ilə xarakterizə olunur. Bu şəxsiyyətlər arasında keçidlər baş verir, və hər bir şəxsiyyətin öz düşüncə tərzi, xatirələri və davranışları olur. Bu pozğunluq, adətən uşaqlıqda yaşanan travmalar və ya zorakılıqlar nəticəsində inkişaf edir.

Əlamətləri:

İki və ya daha çox fərqli şəxsiyyətin olması (hər biri öz davranışları, düşüncələri və xatirələri ilə fərqlənir)

Şəxsiyyətlər arasında ani dəyişikliklər

Yaddaş boşluqları və ya "özünü yox" hissi

Şəxsiyyətlər arasında qarşılıqlı əlaqələr və ya münaqişələr

Bəzən, başqa şəxsiyyətlərdən biri ortaya çıxdıqda, şəxs özünü bilməz və ya təsadüfi şəkildə fərqli davranır.

4. Dissosiativ Derealizasiya və Depersonalizasiya (Şüur Pozğunluğu):

Bu pozğunluq, şəxsin özünü və ya ətrafını təcrübə etmə tərzinin pozulması ilə xarakterizə olunur. İnsan, öz bədənindən və ya ətraf mühitindən "xaricdə" olduğu hissini yaşaya bilər.

Derealizasiya: Şəxs, ətraf mühiti və ya başqalarını qeyri-real və ya məcaz kimi hiss edir. Dünyanı "gözlə" baxmaq, amma ona tam olaraq hiss etməkdən çətinlik çəkmək.

Depersonalizasiya: Şəxs, özünü və bədənini xarici bir müşahidəçi kimi hiss edir. Öz şəxsiyyətinə qarşı bir ayrılıq və ya təcrübə yaşamadır.

Dissosiativ Pozğunluqların Səbəbləri:

Dissosiativ pozğunluqların səbəbləri çox vaxt travmatik təcrübələr və həyat hadisələrinə bağlıdır. Bu pozğunluqlar, travmatik vəziyyətlərə qarşı bir reaksiya və ya müdafiə mexanizması kimi inkişaf edə bilər. Bəzi əsas səbəblər bunlardır:

Uşaqlıqda travmalar: Dissosiativ pozğunluqlar, xüsusilə cinsi və ya fiziki zorakılıq, neglect (əhəmiyyətli qayğının olmaması), psixoloji zorakılıq və digər travmatik təcrübələr nəticəsində inkişaf edə bilər.

Ailədaxili problemlər və stress: Əgər şəxs həyatında davamlı stress və ya zədələyici hadisələrlə qarşılaşıbsa, dissosiativ pozğunluqların inkişafı mümkündür.

Şəxsiyyətin qorunması: Dissosiativ pozğunluqlar, bəzən şəxsin travma ilə başa çıxma tərzi kimi meydana gələ bilər. Şəxs öz şəxsiyyətindəki parçalanmanı yaşadığı travmanı unudaraq özü ilə qarşılıqlı əlaqə saxlamağa çalışır.

Bioloji və genetika: Beyin kimyasının və ya sinir sisteminin müəyyən dəyişiklikləri dissosiativ pozğunluqların inkişafına təsir göstərə bilər.

Dissosiativ Pozğunluqların Müalicəsi:

Dissosiativ pozğunluqların müalicəsi, çox vaxt psixoterapiya və dərman müalicəsini əhatə edir. Müalicə, şəxsiyyətin və yaddaşın birliyini bərpa etməyə və travmanın təsirini azaltmağa yönəldilir.

Psixoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): Bu terapiya, şəxsin travmatik təcrübələrə reaksiyalarını dəyişdirməyə və sağalmasına kömək edir.

Travma ilə əlaqəli terapiya: Travmaların həlli və şəxsiyyətin birləşdirilməsi üçün xüsusi terapiya yanaşmaları tətbiq edilir.

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing): Travmatik xatirələr üzərində işləyərək şüurun yenidən təmizlənməsinə kömək edən bir terapiya metodudur.

Dərman müalicəsi:

Dissosiativ pozğunluqların müalicəsində, depressiya, anksiyete və digər psixoloji simptomları idarə etmək üçün antidepressantlar və anksiolitiklər istifadə oluna bilər.

Reabilitasiya və Sosial Dəstək:

Şəxslərə sosial dəstək və gündəlik həyatda əməli yardım, müalicə müddətini asanlaşdırır və şəxsiyyətin birləşməsinə kömək edir.

Dissosiativ pozğunluqlar uzun müddət və çətin müalicə tələb edə bilər, amma doğru müalicə ilə insanlar həyatlarına davam edə bilər və travmalarını daha sağlam şəkildə idarə edə bilərlər.