Mədə Xərçəngi
📍 Mədə xərçəngi nədir?
Mədə xərçəngi, mədə divarını örtən selikli qişadakı hüceyrələrin kontrolsüz və anormal çoxalması ilə yaranır. Bu hüceyrələr zamanla:
Ətraf toxumalara sirayət edə bilər
Limfa düyünləri və qan yolu ilə digər orqanlara (qaraciyər, ağciyər, qarın boşluğu) metastaz verə bilər
🔍 Ən çox görülən mədə xərçəngi növü:
➤ Adenokarsinoma
Mədə xərçənglərinin təxminən 90–95%-i bu növdəndir.
Bundan başqa:
Lenfoma (limfa hüceyrəli xərçəng)
GIST (Gastrointestinal stromal tumor)
Skuamöz hüceyrəli karsinom da nadir hallarda rast gəlinir.
🧬 Risk faktorları nələrdir?
FaktorTəsiri
🦠 Helicobacter pylori infeksiyasıMədə xorasına və xərçəngə səbəb ola bilər
🍲 Duzlu, hisə verilmiş, turşu qidalarXərçəng riskini artırır
🚬 Siqaret çəkməHüceyrə zədələnməsini artırır
🧬 Genetik meylAilədə mədə xərçəngi olanlarda risk yüksəlir
🧓 Yaş və cinsiyyət50 yaşdan sonra və kişilərdə daha sıx görülür
🏥 Əvvəlki mədə əməliyyatlarıXronik dəyişikliklər xərçəng riski yarada bilər
🩺 Atrofik qastrit və xoraXronik selikli qişa zədələnməsi zəmin yaradır
⚠️ Əlamətləri nələrdir?
Mədə xərçəngi erkən mərhələdə səssiz və spesifik olmayan simptomlarla inkişaf edə bilər:
Erkən mərhələGec mərhələ
- İştahsızlıq və mədədə narahatlıq
- Erkən doyma hissi
- Qəbizlik və ya ishal
- Yüngül çəki itkisi
- Qıcqırma, həzm pozğunluğu
- Yuxarı qarında ağrı və ya dolğunluq hissi
- Aydın səbəbsiz çoxlu çəki itkisi
- Qanlı qusma və ya nəcisdə qan
- Davamlı qarın ağrısı
- Ümumi zəiflik və anemiya
- Qarında şişlik, qaraciyər böyüməsi
🧪 Diaqnoz necə qoyulur?
1. Endoskopiya (gastroskopiya):
Mədə daxilinə kamera ilə baxılır
Şübhəli sahədən biopsiya (toxuma nümunəsi) götürülür
2. Patoloji analiz
Biopsiya nəticəsində şişin tipi və dərəcəsi təyin olunur
3. Görüntüləmə üsulları:
CT (Kompüter Tomoqrafiyası) – yayılma dərəcəsi və metastaz üçün
Ultrasəs, MRI, PET-CT – ehtiyaca görə
4. Qan testləri:
Anemiya (qan azlığı)
Xərçəng markerləri (məsələn: CEA, CA 19-9)
🩺 Müalicə üsulları
Müalicə şişin mərhələsi, yayılma səviyyəsi və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə dəyişir:
✅ 1. Cərrahiyyə
Şişin və ətraf toxumanın çıxarılması (qismən və ya tam mədə rezeksiyası)
Ən effektiv üsuldur — şiş erkən mərhələdə aşkarlanarsa
✅ 2. Kimyaterapiya
Cərrahiyyə öncəsi və/ya sonrası tətbiq oluna bilər
Gecikmiş hallarda yaşama müddətini uzatmaq üçün tətbiq edilir
✅ 3. Radioterapiya
Bəzən kimyaterapiya ilə birlikdə
Lokal şişi kiçiltmək və ya simptomları yüngülləşdirmək üçün
✅ 4. Hədəfli və immunoterapiya
HER2 pozitiv mədə xərçənglərində trastuzumab və digər biologiya əsaslı müalicələr
Xüsusilə irəliləmiş mərhələlərdə istifadə edilir
🍎 Qidalanma və dəstək
Müalicə öncəsi və sonrası qidalanma planı həyati önəmlidir
Yüngül, tez-tez və az miqdarda qidalanma
Vitamin və mineral dəstəyi
Zülal, lif və antiinflamatuar qidalarla zəngin menyu
🔄 İzlə və qarşısını al:
Helicobacter pylori varsa, mütləq müalicə olunmalıdır
Tuzlu, konservləşdirilmiş və hisə verilmiş qidalardan uzaq durmaq
Mədə narahatlığı varsa, həkimə getməyi təxirə salmamaq
Ailədə mədə xərçəngi varsa – mütəmadi mədə müayinələri
📌 Nəticə:
Mədə xərçəngi – erkən mərhələdə aşkarlanarsa tam müalicə oluna bilən, gec mərhələdə isə düzgün idarə edilməklə həyat keyfiyyətini qorumaq mümkün olan bir xəstəlikdir.
Vaxtında diaqnoz və dəqiq müalicə planı həyat xilas edə bilər.