Qəbizliyin Səbəbləri
Qəbizlik
Qəbizlik, bağırsaq hərəkətlərinin az olması və ya nəcisin sərt və keçməsinin çətin olduğu bir vəziyyətdir. Üç gündən uzun müddət boyunca bağırsaq hərəkəti olmaması və ya nəcisin bərk və qurudur olması qəbizlik əlaməti hesab olunur. Xroniki qəbizlik həzm sistemində ciddi problemlərə və gündəlik həyatda narahatlığa səbəb ola bilər.
Qəbizliyin Əlamətləri
Nadir bağırsaq hərəkətləri (həftədə üç dəfədən az)
Sərt və quru nəcis
Həddindən artıq əziyyət çəkmə bağırsaq hərəkətləri zamanı
Qarnın dolğun və şişkin hiss olunması
Hiss edilən dolğunluq və tam boşalmama hissi
Qəbizliyin Səbəbləri
Qəbizlik bir çox səbəbə bağlı olaraq yaranır və hər bir səbəb qəbizliyi artıran fərqli bir təsir göstərə bilər:
Lifli qidaların azlığı: Pəhrizdə kifayət qədər meyvə, tərəvəz və lifli qidaların olmaması nəcisin sərtləşməsinə səbəb olur.
Maye qəbulunun az olması: Bədən kifayət qədər su almadıqda, nəcis sərtləşir və keçməsi çətinləşir.
Hərəkətsizlik: Məşq çatışmazlığı bağırsaq hərəkətlərini yavaşladır.
Dərmanlar: Ağrı kəsici, antasid, antidepressant və bəzi digər dərmanlar qəbizliyə səbəb ola bilər.
Stress və ya həyat tərzi dəyişiklikləri: Səyahət və ya həyat tərzindəki dəyişikliklər qəbizliyə səbəb ola bilər.
Xroniki xəstəliklər: İrritabl bağırsaq sindromu (IBS), diabet, hipotiroidizm və Parkinson xəstəliyi kimi bəzi xroniki xəstəliklər qəbizliyə səbəb ola bilər.
Qəbizliyin Müalicəsi
Qəbizliyi aradan qaldırmaq üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur:
Liflə zəngin qidalar: Meyvə, tərəvəz, dənli bitkilər və paxlalı qidalar pəhrizə əlavə edilə bilər.
Maye qəbulunu artırmaq: Gündə ən az 8 stəkan su içmək qəbizliyin azalmasına kömək edə bilər.
Müntəzəm fiziki fəaliyyət: Yürüyüş və ya məşqlər bağırsaq hərəkətlərini stimullaşdırır.
Nizamlı bağırsaq vərdişi yaratmaq: Mümkün qədər nizamlı vaxtlarda tualetə getmək bağırsaq hərəkətlərinə kömək edir.
Laksatif dərmanlar: Qısa müddətli istifadədə faydalıdır, lakin müntəzəm istifadəsi tövsiyə edilmir.
İshal
İshal, çox tez-tez və sulu nəcis ifrazı ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Qısa müddətli və ya xroniki ola bilər. Kəskin ishal bir neçə gün davam edə bilər və qida zəhərlənməsi, virus infeksiyası kimi hallarda yaranır. Xroniki ishal isə həftələrlə davam edə bilər və daha ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər.
İshalın Əlamətləri
Sulu və tez-tez bağırsaq hərəkətləri
Qarın ağrısı və kramplar
Susuzluq və ağız quruluğu
Qızdırma və üşütmə (bəzən)
Bulantı və qusma
İshalın Səbəbləri
İshal bir çox fərqli səbəbə bağlı olaraq inkişaf edə bilər:
Qida zəhərlənməsi: Bakteriyalar (məsələn, Salmonella), viruslar və parazitlər səbəb ola bilər.
Virus infeksiyaları: Norovirus və rotavirus kimi viruslar ishala səbəb olur.
Qida dözümsüzlükləri: Laktoza və ya gluten dözümsüzlüyü ishala səbəb ola bilər.
Dərmanlar: Antibiotiklər bağırsaqdakı faydalı bakteriyaları azaldaraq ishal yarada bilər.
Xroniki xəstəliklər: Crohn xəstəliyi, irritabl bağırsaq sindromu və kolit kimi xəstəliklər xroniki ishalla əlaqəli ola bilər.
Səyahət: Fərqli bölgələrdə fərqli bakteriyalarla təmas ishala səbəb ola bilər (səyahətçilər ishalı).
İshalın Müalicəsi
İshalın müalicəsi, ishalın səbəbinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişir:
Maye balansını qorumaq: İshal zamanı bədən çox maye itirir, buna görə bol su içmək, elektrolit məhlulları və şorba kimi maye qidalar qəbul etmək vacibdir.
Pəhriz: Banan, düyü, alma püresi və tost kimi bağırsaqları rahatladan qidalar tövsiyə edilir. Ədviyyatlı və yağlı qidalardan uzaq durmaq lazımdır.
Probiyotiklər: Faydalı bakteriyalar ishalın daha tez aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.
Antidiarre dərmanlar: İshalı azaltmaq üçün qısa müddətli istifadə edilən dərmanlar mövcuddur, lakin infeksiyaya bağlı ishalda bu dərmanlar həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməməlidir.
Antibiotiklər: Bakterial infeksiyalar səbəbiylə yaranan ishalda həkim məsləhəti ilə istifadə edilə bilər.
Qəbizlik və İshalın Qarşısını Alma Yolları
Hər iki vəziyyətdən də qorunmaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:
Sağlam və balanslı qidalanma: Liflə zəngin qidalar qəbizliyin qarşısını almağa kömək edir, probiyotiklər isə bağırsaq sağlamlığına faydalıdır.
Bol su içmək: Həm qəbizlik, həm də ishal riskini azaltmaq üçün bədənin su balansını qorumaq vacibdir.
Hərəkətli həyat tərzi: Fiziki aktivlik bağırsaq hərəkətlərini normallaşdırır və qəbizliyi azaldır.
Təmizlik və gigiyena: Əlləri mütəmadi olaraq yumaq, qida maddələrini təmiz saxlamaq və təhlükəsiz qidalar istehlak etmək ishal riskini azaldır.
Dərmanlardan ehtiyatla istifadə etmək: Həkim məsləhəti olmadan dərmanlardan uzun müddətli istifadə etmək bağırsaq problemlərinə səbəb ola bilər.
Qəbizlik və ya ishal şiddətli və uzun müddət davam edərsə, xəstəliyin arxasında daha ciddi bir səbəb ola biləcəyi üçün mütləq həkimə müraciət etmək vacibdir.