Panik pozğunluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Panik Atak Nədir?
Panik atak, qəfil və intensiv qorxu hissi ilə başlayan, təxminən 10–30 dəqiqə davam edən və bəzən şəxsdə ölüm qorxusu yaradan bir vəziyyətdir. Bu hal, psixoloji bir narahatlıq olan panik pozğunluğun ən əsas əlaməti hesab olunur. Panik atak zamanı orqanizm real bir təhlükə olmasa da, yüksək səviyyədə həyəcan siqnalı verir.
Panik Pozğunluğun Əsas Əlamətləri
Panik pozğunluq özünü həm fiziki, həm də psixoloji simptomlarla büruzə verir. Bu əlamətlərin tanınması, vəziyyəti idarə etmək üçün atılan ilk addımdır.
Fiziki Simptomlar
Panik atak zamanı bədəndə aşağıdakı fiziki dəyişikliklər müşahidə oluna bilər:
- Sürətli ürək döyüntüsü (palpitasiya)
- Tərləmə və titrəmə
- Boğulma və nəfəs darlığı hissi
- Başgicəllənmə və bayılacaqmış kimi hiss etmə
- Sinə ağrısı və ya sıxılma
- Əllərdə uyuşma və ya iynələnmə
- Bədən istiliyində ani dəyişikliklər (istiləşmə və ya üşümə)
Psixoloji Simptomlar
Fiziki reaksiyalarla yanaşı, şəxs ciddi psixoloji gərginlik yaşayır:
- Öləcəyini düşünmək
- Dəli olacağından qorxmaq
- Reallıqdan qopma hissi (depersonalizasiya, derealizasiya)
- Nəzarəti itirmə qorxusu
Panik Pozğunluğun İnkişaf Döngüsü
Panik pozğunluq adətən müəyyən bir döngü daxilində inkişaf edir. Bu proses bir tetikləyici fikir və ya bədən hissi ilə başlayır və aşağıdakı ardıcıllıqla davam edir:
- Tetikləyici fikir və ya bədən hissi yaranır.
- Bu hiss qorxuya səbəb olur.
- Qorxu nəticəsində bədəndə fiziki dəyişikliklər baş verir.
- Bu dəyişikliklər daha çox qorxu yaradır və nəticədə panik atak baş verir.
Nümunə: "Ürəyim sürətli döyünür" → "İnfarkt keçirirəm" → "Qorxuram" → Nəfəsim daralır → Panik başlayır.
Panik Pozğunluqla Əlaqəli Davranışlar
Bu pozğunluqdan əziyyət çəkən şəxslər qorxularını idarə etmək üçün müəyyən davranış modelləri inkişaf etdirirlər. Lakin bu davranışlar beyni qorxunun haqlı olduğuna inandırır:
- Qaçınma: Metro, lift, ticarət mərkəzi kimi yerlərdən, tək qalmaqdan və ya uzaq səyahətlərdən qaçmaq.
- Daimi özünü yoxlama: Nəbz ölçmək və davamlı olaraq “həkimə gedimmi?” düşüncəsi ilə yaşamaq.
- Təhlükəsizlik axtarışı: Yanında mütləq su, dərman və ya etibar etdiyi birinin olması ehtiyacı.
Panik Pozğunluq Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz prosesi peşəkar mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməlidir. Psixoloq və ya psixiatr tərəfindən aparılan klinik müsahibə diaqnozun əsasını təşkil edir. Əgər panik ataklar 1 aydan çox müddətdə və gözlənilmədən baş verirsə, panik pozğunluqdan şübhə edilir. Bu mərhələdə digər tibbi səbəblərin (ürək, tiroid, şəkər pozğunluğu və s.) istisna edilməsi vacibdir.
Müalicə Üsulları
Panik pozğunluq müasir üsullarla effektiv şəkildə müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir. Müalicədə əsasən üç istiqamət tətbiq edilir:
| Müalicə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT) | Paniki tetikleyen düşüncələrin tanınması və "zərərli deyil, keçici bir haldır" düşüncəsinin mənimsənilməsi. |
| Dərman Müalicəsi | Həkim məsləhəti ilə SSRİ qrupundan antidepresanlar və ya qısa müddətli sakitləşdiricilər. |
| Tənəffüs və Torpaqlanma | Bədənin təhlükə cavabını yavaşladan və diqqəti indiki ana qaytaran texnikalar. |
Tənəffüs və Torpaqlanma Texnikaları
- “4-7-8” Nəfəs Texnikası: 4 saniyə nəfəs al, 7 saniyə saxla və 8 saniyədə nəfəsi burax. Bu, bədənin təhlükə reaksiyasını yavaşladır.
- Torpaqlanma Texnikası: “Hazırda nə görürəm, nə eşidirəm, nə hiss edirəm?” suallarını verərək beyni indiki ana qaytarmaq.
Nəticə: Panik Pozğunluqdan Qorxmamalısan
Unutmayın ki, panik atak bədəndə real bir təhlükə olmadan başlayan yanlış siqnaldır. Beyin təhlükə siqnalını səhv interpretasiya edir. İndiyə qədər keçirdiyiniz yüzlərlə atak sizin ölməyəcəyinizi və dəli olmayacağınızı sübut edən ən böyük faktdır.
Panik pozğunluq sağalabilən bir pozuntudur. Qorxmaq və ya utanmaq əvəzinə, bu vəziyyəti tanıyın, qəbul edin və doğru şəkildə mübarizə aparın. Siz tək deyilsiniz və bu vəziyyətdən çıxış yolu var.
