Panik pozğunluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Panik Atak Nədir?
Panik atak, qəfil və intensiv qorxu hissi ilə başlayan, adətən 10–30 dəqiqə davam edən və bəzən şəxsdə ölüm qorxusu yaradan kəskin bir vəziyyətdir. Bu hal, psixoloji ədəbiyyatda panik pozğunluğun ən əsas əlaməti kimi qəbul edilir. Orqanizmin yanlış həyəcan siqnalı verməsi nəticəsində yaranan bu vəziyyət, həm fiziki, həm də psixoloji sarsıntılara yol aça bilər.
Panik Pozğunluğun Əsas Əlamətləri
Panik pozğunluq zamanı fərdlər müxtəlif simptomlar kompleksi ilə qarşılaşırlar. Bu simptomları iki əsas qrupda təsnif etmək mümkündür:
Fiziki Simptomlar
Bədənin təhlükəyə qarşı verdiyi fiziki reaksiyalar aşağıdakılardır:
- Sürətli ürək döyüntüsü (palpitasiya)
- Tərləmə və titrəmə halları
- Boğulma və nəfəs darlığı hissi
- Başgicəllənmə və bayılacaqmış kimi hiss etmə
- Sinə nahiyəsində ağrı və ya sıxılma
- Əllərdə uyuşma və ya iynələnmə hissi
- Bədən istiliyində ani dəyişikliklər (istiləşmə və ya üşümə)
Psixoloji Simptomlar
Fiziki reaksiyalara paralel olaraq inkişaf edən psixoloji gərginliklər bunlardır:
- Öləcəyini düşünmək
- Dəli olacağından qorxmaq
- Reallıqdan qopma hissi (depersonalizasiya, derealizasiya)
- Nəzarəti itirmə qorxusu
Panik Pozğunluğun İnkişaf Döngüsü
Panik pozğunluq müəyyən bir zəncirvari reaksiya əsasında inkişaf edir. Bu döngünü anlamaq, prosesi idarə etmək üçün vacibdir:
| Mərhələ | Prosesin Gedişatı |
|---|---|
| Tetikləyici | Fikir və ya bədən hissi (Məsələn: "Ürəyim sürətli döyünür") |
| İnterpretasiya | Yanlış məna yükləmə (Məsələn: "İnfarkt keçirirəm") |
| Emosional Reaksiya | Qorxu hissinin artması |
| Fiziki Nəticə | Nəfəs darlığı və panik atakın başlaması |
Panik Pozğunluqla Əlaqəli Davranışlar
Bu pozğunluqdan əziyyət çəkən şəxslər adətən müəyyən müdafiə mexanizmləri inkişaf etdirirlər. Lakin bu davranışlar paniki yox etmir, əksinə beyni qorxunu haqlı kimi qəbul etməyə öyrədir:
- Qaçınma: Metro, lift, ticarət mərkəzi kimi yerlərdən, tək qalmaqdan və ya uzaq səyahətlərdən qaçmaq.
- Daimi Özünü Yoxlama: Nəbz ölçmək və davamlı olaraq “həkimə getməliyəmmi?” düşüncələrinə qapılmaq.
- Təhlükəsizlik Axtarışı: Yanında mütləq su, dərman və ya güvəndiyi birinin olması ehtiyacı.
Diaqnoz və Müalicə Üsulları
Panik pozğunluğun diaqnozu psixoloq və ya psixiatr tərəfindən klinik müsahibə əsasında qoyulur. Əgər ataklar 1 aydan çox müddətdə gözlənilmədən baş verirsə, bu pozğunluqdan şübhə edilir. Diaqnoz zamanı ürək, tiroid və ya şəkər pozğunluğu kimi digər tibbi səbəblər mütləq istisna edilməlidir.
Müalicədə İstifadə Olunan Metodlar
- Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT): Ən effektiv üsul hesab olunur. Paniki tetikleyen düşüncələrin tanınması və "zərərli deyil, keçici bir haldır" inancının formalaşdırılmasına xidmət edir. Həmçinin qorxulan vəziyyətlə qarşılaşma məşqləri (ekspozisiya) tətbiq edilir.
- Dərman Müalicəsi: Həkim məsləhəti ilə SSRİ qrupundan olan antidepresanlar və ya qısa müddətli sakitləşdiricilər istifadə oluna bilər.
- Tənəffüs və Torpaqlanma Texnikaları:
- 4-7-8 Nəfəs Texnikası: 4 saniyə nəfəs al, 7 saniyə tut və 8 saniyədə burax. Bu, bədənin təhlükə cavabını yavaşladır.
- Torpaqlanma: Beyni "indiki ana" qaytarmaq üçün ətrafda görülən, eşidilən və hiss edilən şeylərə fokuslanmaq.
Nəticə: Niyə Qorxmamalısan?
Unutmayın ki, panik atak bədəndə real bir təhlükə olmadan başlayan yanlış siqnaldır. Beyin təhlükə siqnalını səhv interpretasiya edir. İndiyə qədər keçirdiyiniz yüzlərlə atak sizin ölməyəcəyinizi və dəli olmayacağınızı artıq sübut etmişdir.
Panik pozğunluq sağalabilən bir pozuntudur. Qorxmaq və ya utanmaq əvəzinə, bu vəziyyəti tanımaq, qəbul etmək və doğru şəkildə mübarizə aparmaq lazımdır. Tək deyilsiniz və çıxış yolu mövcuddur.
