Protein elektroforezi / İmmunofiksasiya elektroforezi
Protein Elektroforezi
Protein elektroforezi (serum protein elektroforezi - SPE) qan serumunda və ya sidikdəki müxtəlif zülal qruplarını ayıraraq onların miqdarını və keyfiyyətini qiymətləndirən bir testdir. Elektroforez nəticəsində zülallar müxtəlif fraksiyalara ayrılır və onların hər birinin miqdarı müəyyən olunur. Zülalların normal miqrasiya modellərindən sapmalar bəzi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.
Protein Elektroforezi Nəyi Göstərir?
Protein elektroforezi nəticəsində zülallar əsasən beş qrupa ayrılır:
Albumin:
Qan serumunun əsas zülalıdır və qaraciyərdə istehsal olunur. Albumin bədəndə maye balansını tənzimləyir və bir çox maddələrin daşınmasında iştirak edir.
Azalmış albumin səviyyələri qaraciyər xəstəlikləri, böyrək xəstəlikləri və ya xroniki iltihablı xəstəliklərə işarə edə bilər.
Alfa-1 globulinlər:
Bu qrupun əsas zülalları alfa-1 antitripsin kimi zülallardır, bunlar iltihab reaksiyalarında iştirak edir.
Dəyişikliklər iltihabi xəstəliklər və bəzi genetik pozğunluqlar zamanı müşahidə edilir.
Alfa-2 globulinlər:
Haptoglobin və alfa-2 makroglobulin kimi zülallar bu qrupa aiddir. Haptoglobin qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması zamanı sərbəst qalan hemoglobini bağlayır.
Artan səviyyələr böyrək xəstəlikləri, iltihabi xəstəliklər və ya bəzi xərçənglər zamanı görünə bilər.
Beta globulinlər:
Transferrin və komplement zülalları bu qrupda yer alır. Transferrin bədəndə dəmirin daşınmasında iştirak edir.
Beta globulinlərin səviyyəsi qanda yağların və digər maddələrin daşınmasına təsir edən xəstəliklər zamanı dəyişə bilər.
Gamma globulinlər:
Bu qrupa immunoqlobulinlər (IgG, IgA, IgM) daxildir, bunlar bədənin infeksiyalara və xarici maddələrə qarşı müdafiə reaksiyalarını təşkil edir.
Gamma globulinlərin artması infeksiyalar, autoimmun xəstəliklər və ya multipl miyeloma kimi bədxassəli xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.
Protein Elektroforezinin Klinik İstifadəsi
Protein elektroforezi aşağıdakı xəstəliklərin diaqnozunda istifadə edilir:
Multipl miyeloma:
Bu test, multipl miyeloma kimi plazma hüceyrə pozğunluqlarını aşkarlamaq üçün geniş istifadə edilir. Multipl miyeloma zamanı gamma globulin fraksiyasında qeyri-adi bir zülal olan monoklonal zülal (M-zolaq) görülə bilər.
Amiloidoz:
Protein elektroforezi amiloidoz kimi xəstəliklərin aşkarlanmasına kömək edə bilər, çünki bu xəstəlik zamanı anormal zülallar yığılır.
Kronik iltihabi xəstəliklər:
İltihab, infeksiya və ya autoimmun xəstəliklər zamanı zülalların tərkibi dəyişir. Zülalların elektroforezi bu dəyişiklikləri qiymətləndirir.
Qaraciyər və böyrək xəstəlikləri:
Albümin və globulin səviyyələrinin dəyişməsi qaraciyər və böyrək xəstəliklərinin göstəricisi ola bilər.
İmmunofiksasiya Elektroforezi (IFE)
İmmunofiksasiya elektroforezi (IFE) daha spesifik bir testdir və əsasən monoklonal zülalların (məsələn, multipl miyelomada müşahidə edilən) aşkarlanması və onların tipini müəyyən etmək üçün istifadə olunur. IFE zamanı protein elektroforezi ilə fraksiyalanmış zülallara müəyyən antikorlar əlavə edilir. Bu, zülalın hansı növ immunoqlobulin olduğunu (IgG, IgA, IgM və ya kappa, lambda yüngül zəncirlər) göstərir. IFE testi daha spesifik olaraq anormal zülalları aşkarlamaq və onları müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
İmmunofiksasiya Elektroforezi Necə Aparılır?
Protein elektroforezi: İlk olaraq zülalların elektroforez ilə ayrılması aparılır.
Antikor fiksasiyası: Sonra xüsusi antikorlar (IgG, IgA, IgM, kappa və lambda zəncirləri) əlavə edilərək zülalların immun qrupları müəyyən edilir.
İmmunofiksasiya: Hər bir antikorun uyğun gəldiyi zülal qrupları fiksasiya edilir və anormal zülalın hansı immunoqlobulindən ibarət olduğu aşkarlanır.
İmmunofiksasiya Elektroforezinin Klinik İstifadəsi
Multipl Miyeloma:
IFE multipl miyelomanın diaqnozunda ən vacib testlərdən biridir. Bu test monoklonal zülalların varlığını və növünü müəyyən edir. Multipl miyeloma zamanı monoklonal zülalın hansı növ immunoqlobulindən (IgG, IgA, IgM) ibarət olduğunu göstərir.
Waldenström makroglobulinemiyası:
Bu nadir qan xərçəngi vəziyyətində IgM monoklonal zülalların artması olur və IFE testi bu zülalı aşkarlayır.
Monoklonal Qammopatiya (MGUS):
MGUS multipl miyeloma ilə əlaqəli ola biləcək, ancaq çox vaxt zərərsiz olan monoklonal zülalların aşkarlanması ilə xarakterizə edilən bir vəziyyətdir. IFE testi bu vəziyyətin izlənməsi üçün istifadə olunur.
İmmunoqlobulin Pozğunluqları:
IFE testi anormal immunoqlobulinlərin və ya yüngül zəncirlərin (kappa və lambda) aşkar edilməsi üçün istifadə olunur. Bu test plazma hüceyrə xəstəliklərinin diaqnozunu və izlənməsini dəstəkləyir.
Protein Elektroforezi və İmmunofiksasiya Elektroforezinin Fərqləri
Protein elektroforezi daha ümumi bir testdir və zülalların beş əsas fraksiyaya ayrılmasını təmin edir. Bu test qanda və ya sidikdəki zülal tərkibini geniş qiymətləndirməyə kömək edir.
İmmunofiksasiya elektroforezi (IFE) isə daha spesifikdir və monoklonal zülalların aşkarlanması üçün istifadə edilir. Bu test multipl miyeloma və digər plazma hüceyrə pozğunluqlarını daha dəqiq müəyyən edir.
Nəticə
Protein elektroforezi və immunofiksasiya elektroforezi qan və sidikdə olan zülalların analizində vacib testlərdir. Bu testlər vasitəsilə anormal zülal səviyyələri və immun sistemi ilə bağlı xəstəliklər aşkarlanır. Xüsusilə multipl miyeloma, amiloidoz, monoklonal qammopatiya və qaraciyər/böyrək xəstəlikləri kimi vəziyyətlərin diaqnozunda və izlənməsində geniş istifadə olunur.