Psoriasis Revmatizm (Psoriatik artrit)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Psoriatik Artrit: Səbəbləri, Simptomları və Müasir Müalicə Yanaşmaları
Psoriatik artrit (PsA), psoriaz (pullu dəmrov) xəstələrində oynaqlarda iltihab, ağrı və şişkinliyə səbəb olan xroniki və ciddi bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə strategiyaları ilə xəstəliyin irəliləməsini yavaşlatmaq və oynaq zədələnməsinin qarşısını almaq mümkündür. Bu yazıda xəstəliyin yaranma faktorlarından müasir müalicə metodlarına qədər bütün detalları incələyəcəyik.
Psoriatik Artritin Səbəbləri və Risk Faktorları
Psoriatik artritin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinməsə də, elmi araşdırmalar xəstəliyin otoimmun proseslərlə birbaşa əlaqəli olduğunu göstərir. Xəstəliyin inkişafında rol oynayan əsas faktorlar aşağıdakılardır:
- Genetik Meyllilik: Ailə tarixində psoriaz və ya psoriatik artrit olan şəxslərdə bu xəstəliyin yaranma riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
- Otoimmun Reaksiya: İmmun sistemi səhvən bədənin sağlam hüceyrələrinə, xüsusilə dəri və oynaq toxumalarına hücum edərək iltihab və zədələnməyə yol açır.
- Ətraf Mühit Faktorları: Stress, ağır infeksiyalar, bəzi dərman preparatları və fiziki zədələr xəstəliyin tətiklənməsində və ya aktivləşməsində mühüm rol oynayır.
Psoriatik Artritin Simptomları Nələrdir?
Simptomlar adətən tədricən inkişaf etsə də, bəzi hallarda qəflətən də başlaya bilər. Əlamətlər xəstəliyin formasına və təsirlənən oynaqlara görə fərqlilik göstərir:
- Oynaqlarda Ağrı və Şişkinlik: Xüsusilə əl və ayaq barmaqları kimi kiçik oynaqlarda müşahidə edilir. Səhər saatlarında oynaqlarda sərtlik daha qabarıq olur.
- Dactylitis (Sosis Barmaq): Barmaqların tamamilə şişməsi ilə xarakterizə olunan bu vəziyyət, psoriatik artrit üçün spesifik bir əlamətdir.
- Oynaq Sərtliyi: Uzun müddət hərəkətsiz qaldıqda və ya yuxudan durarkən oynaqların hərəkət qabiliyyəti məhdudlaşır.
- İstilik və Qızartı: İltihab nəticəsində təsirlənmiş nahiyələrdə temperatur artımı və qızartı görünür.
- Entezit: Əzələ və vətərlərin sümüyə birləşdiyi nöqtələrdə (məsələn, daban və topuq ətrafı) yaranan ağrılı iltihabdır.
- Dəri və Dırnaq Dəyişiklikləri: Dəridə qırmızı, pulcuqlu ləkələr (psoriaz lezyonları), dırnaqlarda çuxurlaşma, qalınlaşma və ya ayrılma baş verə bilər.
- Onurğa Ağrısı (Spondilit): Bəzi hallarda onurğaya təsir edərək beldə ağrı və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olur.
Psoriatik Artritin Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz prosesi, psoriaz əlamətlərinin və artrit simptomlarının birgə qiymətləndirilməsinə, həmçinin digər artrit növlərinin (məsələn, romatoid artrit) istisna edilməsinə əsaslanır. İstifadə olunan metodlar:
| Müayinə Metodu | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Müayinə | Dəri lezyonları, oynaq şişkinliyi və dırnaq dəyişikliklərinin yoxlanılması. |
| Qan Testləri | İltihab səviyyəsini ölçən ESR və CRP testləri aparılır. |
| RF Testi | Romatoid Faktoru adətən mənfi olur, bu da xəstəliyi romatoid artritdən fərqləndirir. |
| Görüntüləmə | Rentgen, MRT və ya ultrasəs vasitəsilə oynaq zədələnmələri müəyyən edilir. |
Psoriatik Artritin Müalicə Üsulları
Xroniki bir xəstəlik olduğu üçün müalicənin əsas məqsədi iltihabı azaltmaq, oynaqları qorumaq və həyat keyfiyyətini yüksəltməkdir.
1. Dərman Müalicəsi
- NSAİD: Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunan qeyri-steroid dərmanlar.
- DMARDs: Xəstəliyin irəliləməsini yavaşladan və oynaq zədələnməsinin qarşısını alan antirevmatik dərmanlar.
- Bioloji Dərmanlar: TNF inhibitorları və IL-17 bloklayıcıları kimi immun sistemi hədəfləyən müasir preparatlar.
- Kortikosteroidlər: Şiddətli kəskinləşmə dövrlərində qısamüddətli istifadə üçün nəzərdə tutulur.
2. Fiziki Terapiya və Yaşam Tərzi
- Fiziki Terapiya: Oynaqların hərəkətliliyini və əzələ gücünü qorumaq üçün vacibdir.
- Dəri Müalicəsi: Topikal kremlər və fototerapiya (UV işığı) vasitəsilə dəri lezyonları nəzarətə alınır.
- Qidalanma və Çəki İdarəsi: Antiinflamatuar pəhriz (balıq, tərəvəz) və sağlam çəki saxlamaq oynaqlara düşən yükü azaldır.
- Stress İdarəetməsi: Meditasiya və yoga simptomların pisləşməsinin qarşısını ala bilər.
Xəstəliyin İdarə Edilməsi və Nəticə
Psoriatik artritin tam müalicəsi olmasa da, mütəmadi həkim nəzarəti, fiziki aktivlik və müalicə planına sadiqlik ilə xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Ağır hallarda, ciddi oynaq zədələnməsi baş verdikdə cərrahi müdaxilə (oynaq dəyişdirilməsi) tələb oluna bilər. Unutmayın ki, erkən müdaxilə sağlam gələcəyin təminatıdır.
