Endometrium Xərçəngi Nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Endometrium Xərçəngi Nədir?
Endometrium xərçəngi, uşaqlığın daxili təbəqəsi olan endometriumda inkişaf edən bədxassəli bir xəstəlikdir. Normal fizioloji prosesdə endometrium təbəqəsi menstruasiya dövründə qalınlaşır və hamiləlik baş vermədikdə qanama ilə bədəndən xaric olunur. Lakin bu təbəqədəki hüceyrələrin anormal şəkildə böyüməsi və çoxalması nəticəsində endometrial xərçəng formalaşır.
Bu xərçəng növünün ən xarakterik və erkən əlaməti anormal vaginal qanamadır. Səbəbləri tam olaraq aydınlaşdırılmasa da, müəyyən risk faktorlarının xəstəliyin yaranmasında mühüm rol oynadığı məlumdur. Statistikaya görə, bu xəstəliyə adətən menopozdan sonrakı dövrdə daha tez-tez rast gəlinir.
Endometrium Xərçənginin Risk Faktorları
Endometrial xərçəngin inkişafına təsir göstərən müxtəlif bioloji və genetik faktorlar mövcuddur. Bu faktorları aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmaq olar:
- Yaş Faktoru: Xəstəlik ən çox 50 yaş və daha böyük qadınlarda müşahidə edilir. Menopoz dövründən sonra risk əhəmiyyətli dərəcədə artır.
- Hormonal Dəyişikliklər: Estrogen hormonunun uzun müddət yüksək səviyyədə olması və progesteron ilə balanslaşdırılmaması (məsələn, hormon əvəzedici terapiya zamanı) əsas risk amillərindəndir.
- Obezlik (Artıq Çəki): Xüsusilə qarın bölgəsindəki yağ toxuması estrogen istehsalını artıraraq xərçəng riskini yüksəldir.
- Diabet və İnsulin Müqaviməti: Şəkərli diabetlə əlaqəli hormonal disbalans xəstəliyin yaranmasına zəmin yaradır.
- Reproduktiv Tarix: Erkən yaşda başlayan menstruasiya, gecikmiş menopoz və ya hamilə qala bilməmək (progesteron azlığına səbəb olduğu üçün) riski artırır.
- Genetik Meyllilik: Lynch sindromu (HNPCC) olan qadınlarda həm endometrial, həm də kolon və yumurtalıq xərçəngi riski yüksəkdir.
- Ailə Tarixçəsi və Abortlar: Ailədə bu xəstəliyin olması və ya təkrarlanan hamiləlik itkiləri (sonsuzluq) inkişaf riskini artıran amillər sırasındadır.
Endometrium Xərçənginin Əsas Əlamətləri
Xəstəliyin erkən diaqnozu üçün simptomları tanımaq həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
- Anormal Vaginal Qanama: Menopozdan sonrakı qanamalar, cinsi əlaqə zamanı qanama və ya menstruasiya dövrü xaricindəki qanamalar.
- Pelvik Ağrılar: Uşaqlıq nahiyəsində və ya cinsi əlaqə zamanı hiss edilən ağrılar.
- Menstruasiya Düzənsizliyi: Normadan daha ağır və ya uzun sürən aybaşı halları.
- İfrazat Dəyişiklikləri: Qəhvəyi rəngli və ya qanlı ifrazatın olması.
- Digər Problemlər: Sidik ifrazı və ya bağırsaq hərəkətləri zamanı təzyiq və ağrı hissi, iştahsızlıq və səbəbsiz çəki itkisi.
Diaqnoz Üsulları
Endometrium xərçənginin dəqiq diaqnozu üçün müasir tibbi müayinə metodlarından istifadə olunur:
| Müayinə Metodu | Təsviri |
|---|---|
| Pelvik Müayinə | Həkim tərəfindən uşaqlıq və ətraf toxumaların fiziki yoxlanılması. |
| Ultrasonoqrafiya | Transvajinal ultrason vasitəsilə endometriumun qalınlığının ölçülməsi. |
| Endometrial Biopsiya | Uşaqlıqdan götürülən toxuma nümunəsinin mikroskopik analizi. |
| Histeroskopiya | Kamera vasitəsilə uşaqlıq daxilinin vizual müayinəsi və biopsiya. |
| CT və MRT | Xərçəngin yayılma dərəcəsini (metastaz) müəyyən etmək üçün görüntüləmə. |
Müalicə Metodları
Müalicə planı xərçəngin mərhələsinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə uyğun olaraq fərdi şəkildə təyin edilir:
1. Cərrahi Müdaxilə
Ən geniş yayılmış üsul histerektomiya (uşaqlığın çıxarılması) əməliyyatıdır. Lazım gəldikdə yumurtalıqlar, fallop tübləri və pelvik limfa düyünləri də kənarlaşdırıla bilər.
2. Radioterapiya və Kimyaterapiya
Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək və təkrarlanma riskini azaltmaq üçün şüa terapiyası (radioterapiya) tətbiq olunur. İrəliləmiş mərhələlərdə isə hüceyrə artımını dayandırmaq üçün kimyaterapiya dərmanlarından istifadə edilir.
3. Hormon və Palyatif Müalicə
Bəzi xərçəng növlərində hormon səviyyələrini tənzimləyən dərmanlar effektiv olur. Son mərhələlərdə isə xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün palyatif müalicə (simptomatik dəstək) həyata keçirilir.
Nəticə
Endometrium xərçəngi, erkən mərhələdə aşkar edildikdə müalicə faizi və sağalma şansı olduqca yüksək olan bir xəstəlikdir. Menopoz sonrası qanama kimi şübhəli hallarda vaxt itirmədən mütəxəssis həkimə müraciət etmək, müvəffəqiyyətli müalicənin ən mühüm şərtidir.
