Doğuşa nəzarət üsulları

Doğuşa Nəzarət Üsulları və Kontrasepsiya Rehberi

Arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını almaq üçün tətbiq edilən doğuşa nəzarət üsulları, fərqli mexanizmlərlə reproduktiv sağlamlığı idarə etməyə kömək edir. Bu metodlar spermanın yumurta ilə qarşılaşmasını əngəlləmək, yumurtlamanı dayandırmaq və ya uşaqlıq mühitini dəyişdirmək prinsipi ilə işləyir. Hər bir üsulun effektivliyi, istifadə qaydası və qoruma müddəti fərqlidir.

1. Hormonal Kontrasepsiya Üsulları

Hormonal kontraseptivlər, yumurtlamanı (ovulyasiya) dayandıraraq və uşaqlıq boynundakı seliyi qalınlaşdıraraq hamiləlik ehtimalını minimuma endirir. Bu qrupda yer alan əsas üsullar aşağıdakılardır:

• Oral Kontraseptivlər (Doğum Nəzarət Həbləri): Estrojen və progesteron ehtiva edən kombinə həblər və yalnız progestin ehtiva edən mini həblər olaraq iki növü mövcuddur. Gündəlik müntəzəm istifadə tələb edir.
• Doğum Nəzarət Yaması (Patch): Hər həftə dəriyə yapışdırılır. Üç həftəlik istifadədən sonra dördüncü həftə fasilə verilir.
• Vaginal Halqa (NuvaRing): Vaginaya yerləşdirilən çevik bir halqadır; hər üç həftədən bir yenilənməlidir.
• İnyeksiya (Doğum Nəzarət İynəsi): Üç ayda bir dəfə vurulan progestin inyeksiyasıdır (məsələn, Depo-Provera).
• Hormonal İmplant: Üst qolun dərisi altına yerləşdirilən kiçik çubuqdur. 3-5 il ərzində progestin ifraz edərək yüksək qoruma təmin edir.

2. İntrauterin Üsullar (İUD - Spirallar)

İntrauterin cihazlar (IUD), hamiləliyin qarşısını almaq məqsədilə mütəxəssis tərəfindən uşaqlıq daxilinə yerləşdirilir. Bu cihazlar uzunmüddətli və effektiv qorunma təmin edir:

3. Bariyer Üsulları

Bariyer üsulları, spermanın yumurtaya çatmasını fiziki olaraq önləyir. Bu metodların ən böyük üstünlüyü bəzi növlərinin xəstəliklərdən də qorumasıdır:

• Prezervativlər (Kondom): Həm kişi, həm də qadın üçün növləri mövcuddur. Hamiləlikdən qorumaqla yanaşı, cinsi yolla keçən xəstəliklərdən (CYBH) qoruyan yeganə effektiv üsuldur.
• Diyafram və Servikal Qapaq: Uşaqlıq boynuna yerləşdirilən cihazlardır; adətən spermisid (sperma öldürücü) maddələrlə birlikdə istifadə olunur.
• Spermisidlər: Krem, jel və ya köpük şəklində olan, spermanı məhv edən kimyəvi maddələrdir.

4. Təbii Qorunma Metodları

Təbii üsullar, qadın bədənindəki fizioloji dəyişiklikləri və menstrual dövrü izləməyə əsaslanır. Lakin bu üsulların etibarlılığı digər metodlara nisbətən daha aşağı ola bilər:

1. Təqvim Metodu (Ritm Metodu): Yumurtlama dövrlərini izləyərək doğurgan günlərdə cinsi əlaqədən qaçınmaq.
2. Bazal Bədən Temperaturu Metodu: Gündəlik temperatur artımını izləyərək yumurtlama vaxtını təyin etmək.
3. Servikal Selik Metodu: Uşaqlıq boynu seliyinin konsistensiyasına görə doğurganlıq dövrünü müəyyən etmək.
4. Geri Çəkilmə (Koitus İnterruptus): Boşalmadan əvvəl cinsi əlaqəni dayandırmaq. Ejakulyasiyadan əvvəl də sperma mövcud ola bildiyi üçün riskli bir metoddur.

5. Daimi (Cərrahi) Üsullar

Bu üsullar qalıcıdır və artıq övlad sahibi olmaq istəməyən şəxslər üçün nəzərdə tutulub:

• Qadınlarda Sterilizasiya (Tubal Ligasiya): Fallop borularının bağlanması və ya kəsilməsi əməliyyatıdır.
• Kişilərdə Sterilizasiya (Vazektomiya): Sperma daşıyan vas deferens borusunun kəsilməsi ilə nəticələnən sadə və qalıcı bir prosedurdur.

6. Təcili Kontrasepsiya

Qorunmasız və ya arzuolunmaz cinsi əlaqədən sonra hamiləlik riskini azaltmaq üçün istifadə olunur:

• Təcili Kontraseptiv Həblər: Cinsi əlaqədən sonra ilk 72 saat ərzində qəbul edilməlidir.
• Mis IUD: Qorunmayan əlaqədən sonra 5 gün ərzində yerləşdirildikdə təcili kontrasepsiya funksiyasını yerinə yetirir.

Doğuşa Nəzarət Üsulunun Seçilməsi

Ən uyğun kontrasepsiya metodunun seçilməsi fərdin yaşına, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və gələcək planlarına görə dəyişir. Sizin üçün ən təhlükəsiz və effektiv üsulu müəyyən etmək üçün bir həkim və ya cinsi sağlamlıq mütəxəssisi ilə məsləhətləşməyiniz tövsiyə olunur.