Doğuşa nəzarət üsulları (spiral yerləşdirmə-çıxarma)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Doğuşa Nəzarət Üsulları Hansılardır?
Doğuşa nəzarət üsulları, arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını almaq və ailə planlamasını təmin etmək üçün tətbiq edilən müxtəlif metodları əhatə edir. Bu üsullar təsir mexanizminə və tətbiq formasına görə bir neçə əsas kateqoriyaya ayrılır. Hər bir metodun özünəməxsus üstünlükləri və qoruyuculuq müddəti mövcuddur.
1. Hormonal Üsullar
Bu metodlar hormonal tərkibli preparatlar vasitəsilə hamiləlikdən yüksək səviyyədə qorunma təmin edir. Hormonal üsulların əsas növləri aşağıdakılardır:
- Doğum nəzarəti həbləri: Östrojen və progesteron kombinasiyasından və ya yalnız progesterondan ibarətdir. Yumurtlamanı dayandırır və spermanın uşaqlıq boynundan keçməsini çətinləşdirir.
- Doğum nəzarəti yamaları: Dəriyə yapışdırılır və hormonları birbaşa dəri vasitəsilə bədənə ötürür.
- Vaginal halqalar: Vajina daxilinə yerləşdirilən bu halqa, hormon ifraz edərək yumurtlamanın qarşısını alır.
- Hormonal iynələr: Hamiləlikdən qorunmaq üçün adətən 3 ayda bir tətbiq olunan inyeksiyalardır.
- Hormonal implantlar: Qolun dəri altına yerləşdirilən və 3-5 il müddətində qoruma təmin edən kiçik çubuqlardır.
2. Mexaniki (Bariyer) Üsullar
Mexaniki üsullar, spermatozoidlərin yumurtalıqlara çatmasına fiziki maneə yaradaraq hamiləliyin qarşısını alır. Bu kateqoriyaya prezervativlər (kişilər və qadınlar üçün) və vajinaya yerləşdirilən diaqfram və ya servikal qapaqlar daxildir. Prezervativlər həmçinin cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmaqda effektivdir.
3. Təbii Üsullar
Təbii üsullar, hamiləlik riskinin yüksək olduğu dövrləri müəyyən etməyə əsaslanır. Bu metodlara təqvim metodu (yumurtlama dövrünü izləmək) və bazal bədən istiliyi metodu (istilik artımına görə yumurtlama dövrünü təyin etmək) daxildir. Bu üsullar diqqətli izləmə tələb edir.
4. Cərrahi Üsullar
Cərrahi müdaxilələr qalıcı və geri dönüşü olmayan sterilizasiya metodlarıdır:
- Vazektomiya: Kişilərdə sperma kanallarının kəsilməsi prosedurudur.
- Tuba ligasyonu: Qadınlarda fallop borularının bağlanması və ya kəsilməsi ilə spermanın yumurta ilə təmasının qarşısının alınmasıdır.
Spiral (İntrauterin Vasitə - IUD) Nədir?
Spiral (IUD), qadınların hamiləlikdən uzunmüddətli qorunması üçün uşaqlıq daxilinə yerləşdirilən T şəkilli kiçik bir vasitədir. Bu metod həm effektivliyi, həm də geri dönən olması səbəbindən geniş üstünlük təşkil edir.
Spiralın Növləri
| Spiral Növü | Təsir Mexanizmi | Təsir Müddəti |
|---|---|---|
| Mis Spiral | Sperma hərəkətliliyini azaldan iltihabi reaksiya yaradır. | 5 - 10 il |
| Hormonlu Spiral | Progesteron ifraz edərək uşaqlıq boynu ifrazatını qalınlaşdırır. | 3 - 5 il |
Hormonlu spiral həmçinin endometrium təbəqəsini incəldərək yumurtanın yerləşməsini çətinləşdirir və ağır menstruasiya qanamalarını azaldır.
Spiralın Yerləşdirilməsi və Çıxarılması
Spiralın yerləşdirilməsi ginekoloq tərəfindən həyata keçirilən sadə və cəmi bir neçə dəqiqə çəkən prosedurdur:
- Hazırlıq: Tibbi tarix nəzərdən keçirilir və pelvik müayinə aparılır.
- Anesteziya: Adətən ehtiyac olmur, lakin bəzi hallarda lokal anesteziya tətbiq edilə bilər.
- Yerləşdirilmə: Spekulum vasitəsilə uşaqlıq boynu görünür hala gətirilir və spiral xüsusi aplikatorla daxil edilir.
- Çıxarılma: Hamiləlik istənildikdə və ya müddət bitdikdə, spiralın ucundakı nazik ipdən tutularaq ağrısız şəkildə çıxarılır.
Spiralın Üstünlükləri və Yan Təsirləri
Üstünlükləri:
- Yüksək effektivlik: 99%-ə yaxın qoruma təmin edir.
- Uzunmüddətli istifadə: 3 ildən 10 ilə qədər effektivdir.
- Tez bərpa: Çıxarıldıqdan dərhal sonra hamilə qalma imkanı bərpa olunur.
Yan Təsirləri və Riskləri:
- Prosedurdan sonra müvəqqəti qarın ağrısı və ya kramplar.
- İlk aylarda nizamsız menstruasiya qanamaları.
- Nadir hallarda spiralın yerindən tərpənməsi və ya infeksiya riski.
Nəticə etibarilə, spiral həm hormonal, həm də qeyri-hormonal seçimləri ilə qadınlara təhlükəsiz və rahat hamiləlik planlaması imkanı yaradan ən effektiv kontraseptiv üsullardan biridir.
