Doğuşa nəzarət üsulları (spiral yerləşdirmə-çıxarma)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Doğuşa Nəzarət Üsulları və Ailə Planlaması
Doğuşa nəzarət üsulları, arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını almaq və fərdlərin ailə planlamasını effektiv şəkildə idarə etməsinə şərait yaratmaq üçün tətbiq edilən metodlar toplusudur. Müasir tibb, qadınlar və kişilər üçün müxtəlif mexanizmlərə malik bir çox qorunma variantı təklif edir. Bu üsullar əsasən beş ana kateqoriyaya ayrılır: hormonal, mexaniki, təbii, cərrahi və intrauterin vasitələr (spiral).
1. Hormonal Üsullar
Hormonal kontrasepsiya metodları, bədənə daxil edilən xüsusi hormonlar vasitəsilə hamiləliyin qarşısını alır. Bu vasitələr əsasən yumurtlamanı dayandıraraq və ya spermanın uşaqlıq boynundan keçidini çətinləşdirərək təsir göstərir.
- Doğum nəzarəti həbləri: Tərkibində östrojen və progesteron olan və ya yalnız progesterondan ibarət olan bu həblər, yumurtlamanın qarşısını alan effektiv kontraseptivlərdir.
- Doğum nəzarəti yamaları: Dəriyə yapışdırılan bu vasitələr, hormonları birbaşa dəri vasitəsilə bədənə ötürür.
- Vaginal halqalar: Vajina daxilinə yerləşdirilən bu elastik halqa, hormon ifraz edərək hamiləlikdən qoruyur.
- Hormonal iynələr: Hamiləlikdən qorunma məqsədilə hər 3 aydan bir tətbiq edilən inyeksiyalardır.
- Hormonal implantlar: Qolun dəri altına yerləşdirilən və 3-5 il müddətində yavaş-yavaş hormon ifraz edən çubuqlardır.
2. Mexaniki (Bariyer) Üsullar
Bariyer üsulları, spermatozoidlərin yumurtalıqlara çatmasına fiziki maneə yaradaraq hamiləliyin qarşısını alır.
- Prezervativlər: Həm kişilər, həm də qadınlar üçün mövcuddur. Bu metodun ən böyük üstünlüyü, hamiləliklə yanaşı cinsi yolla keçən infeksiyalardan da qorumasıdır.
- Diaqfram və servikal qapaqlar: Vajinaya yerləşdirilən bu vasitələr spermanın uşaqlıq boynuna çatmasına mane olur.
3. Təbii Üsullar
Təbii üsullar, qadın orqanizmindəki bioloji dövrləri izləməyə əsaslanır. Bu metodlar heç bir kənar vasitə tələb etməsə də, yüksək diqqət və izləmə tələb edir.
- Təqvim metodu: Yumurtlama dövrlərini izləyərək hamiləlik riskinin ən yüksək olduğu günlərdə cinsi əlaqədən çəkinməkdir.
- Bazal bədən istiliyi metodu: Yumurtlama zamanı bədən istiliyində baş verən kiçik artımları izləyərək münbit dövrləri təyin etməyə çalışmaqdır.
4. Cərrahi Üsullar
Cərrahi metodlar, hamiləlikdən qalıcı olaraq qorunmaq istəyənlər üçün nəzərdə tutulmuş, geri dönüşü çətin və ya qeyri-mümkün olan sterilizasiya üsullarıdır.
- Vazektomiya (kişilər üçün): Kişilərdə sperma kanallarının kəsilməsi ilə həyata keçirilən cərrahi əməliyyatdır.
- Tuba ligasyonu (qadınlar üçün): Qadınlarda fallop borularının bağlanması və ya kəsilməsi ilə yumurtanın sperma ilə təmasının qarşısının alınmasıdır.
5. Spiral (İntrauterin Vasitə - IUD)
Spiral, uşaqlıq daxilinə yerləşdirilən, T şəkilli kiçik plastik və ya metal vasitədir. Uzunmüddətli və geri dönən bir qorunma üsulu olan spiralın iki əsas növü mövcuddur:
| Xüsusiyyət | Mis Spiral (IUD) | Hormonlu Spiral (IUD) |
|---|---|---|
| Mexanizm | Mis ionları ilə sperma hərəkətliliyini azaldır | Progesteron ifraz edərək sperma keçidini bloklayır |
| Təsir Müddəti | 5 - 10 il | 3 - 5 il |
| Hormon Tərkibi | Hormonsuzdur | Progesteron tərkiblidir |
| Əlavə Fayda | Təbii dövrü pozmur | Menstruasiya qanamasını azaldır |
Spiralın Yerləşdirilməsi və Çıxarılması
Spiralın yerləşdirilməsi ginekoloq tərəfindən həyata keçirilən sadə və sürətli bir prosedurdur. Proses aşağıdakı addımlardan ibarətdir:
- Hazırlıq: Həkim pelvik müayinə apararaq uyğun spiral növünü seçir.
- Anesteziya: Adətən ehtiyac olmur, lakin bəzən lokal anesteziya tətbiq edilə bilər.
- Yerləşdirilmə: Xüsusi aplikator vasitəsilə spiral uşaqlıq daxilinə yerləşdirilir. Prosedurdan dərhal sonra qorunma başlayır.
Spiralın çıxarılması da eyni dərəcədə sadədir. Həkim spiralın ucundakı nazik ipdən tutaraq onu bir neçə saniyə ərzində ağrısız şəkildə çıxarır. Müddəti keçmiş və ya yerindən tərpənmiş spirallar ultrasəs yardımı ilə çıxarıla bilər.
Spiralın Üstünlükləri və Yan Təsirləri
Üstünlükləri:
- Yüksək effektivlik: 99%-ə yaxın qoruma təmin edir.
- Geri dönən metod: Çıxarıldıqdan dərhal sonra hamilə qalmaq mümkündür.
- Uzunmüddətli istifadə: 3 ildən 10 ilə qədər qorunma təmin edir.
Yan Təsirləri və Riskləri:
- İlk dövrlərdə qarın ağrısı və ya kramplar.
- Hormonlu spirallarda ilk aylarda nizamsız menstruasiya.
- Nadir hallarda spiralın yerindən tərpənməsi və ya infeksiya riski.
Nəticə
Spiral, həm hormonal, həm də hormonal olmayan seçimləri ilə qadınlar üçün ən effektiv və rahat ailə planlaması üsullarından biridir. Uzunmüddətli qoruma təmin etməsi və istənildiyi zaman asanlıqla çıxarılması bu metodu digər üsullardan fərqləndirən əsas amillərdir.
