Ebola virusu nədir? Semptomlar və müalicə üsulları hansılardır?
Ebola Virusunun Yoluxma Yolları
Ebola virusu aşağıdakı yollarla insandan insana yoluxa bilər:
Birbaşa Təməs: Yoluxmuş şəxsin qanı, tüpürcəyi, tər, sidik, nəcis və ya digər bədən mayeləri ilə təmas.
Zədələnmiş Dəri və ya Selikli Qişalar: Yaralar və ya göz, burun və ağız vasitəsilə yoluxma.
Yoluxmuş Heyvanlarla Təmas: Meymunlar, yarasalar və digər vəhşi heyvanlarla birbaşa təmas.
Cənazə Mərasimləri: Yoluxmuş şəxsin cəsədinə toxunmaq (Afrikada ən çox rast gəlinən yoluxma yolu).
Ətraf Mühitlə Təmas: Yoluxmuş şəxsin bədən mayeləri ilə çirklənmiş səthlər və ya materiallar.
Ebola Virusunun Semptomları
Ebola virusunun simptomları adətən yoluxmadan sonra 2-21 gün ərzində ortaya çıxır. Simptomlar aşağıdakı mərhələlərdə inkişaf edə bilər:
Erkən Simptomlar (1-7 gün)
Ani başlayan yüksək hərarət (38.6°C-dən yuxarı)
Şiddətli baş ağrısı
Boğaz ağrısı
Əzələ və oynaq ağrıları
Yorğunluq və zəiflik
İrəliləmiş Simptomlar
İshal (tez-tez qanlı ola bilər)
Qusma
Qarın ağrısı
Dəridə səpgilər
Qaraciyər və böyrək funksiyalarının pozulması
Ciddi Simptomlar
Daxili və xarici qanaxmalar:
Gözlərdən, burundan və diş ətlərindən qanaxma
Nəcisdə və ya qusuntu mayesində qan
Şüur itirilməsi
Orqan çatışmazlığı
Ebola virusu səbəbilə ölüm, əksər hallarda orqan çatışmazlığı və həddindən artıq qanaxma nəticəsində baş verir.
Ebola Virusunun Diaqnostikası
Ebola virusunu diaqnoz etmək üçün laborator müayinələr tələb olunur:
Qan Analizi:
Enzimlə əlaqəli immunosorbent analiz (ELISA)
RT-PCR testi (virusun genetik materialını müəyyən etmək üçün)
Virus İzolyasiyası:
Yüksək təhlükəsizlik laboratoriyalarında aparılır.
Antikor Testləri:
İmmunitet sisteminin virusla necə mübarizə apardığını müəyyən edir.
Ebola Virusunun Müalicəsi
Ebola virusu üçün spesifik bir dərman yoxdur, lakin dəstəkləyici və simptomatik müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.
1. Dəstəkləyici Müalicə
Maye və Elektrolitlər: Susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün venadaxili maye qəbulu.
Oksigen Dəstəyi: Tənəffüs problemləri üçün.
Qan Transfuziyası: Ağır qanaxmalar zamanı qan qəbulu.
İnfeksiyanın İdarə Edilməsi: İkincili bakterial infeksiyalar üçün antibiotiklər.
2. Spesifik Müalicə və Peyvəndlər
Monoklonal Anticisimlər:
ZMapp və ya digər antiviral preparatlar xəstəliyin idarə olunmasında istifadə edilir.
Peyvənd:
rVSV-ZEBOV adlı peyvənd Ebola virusuna qarşı təsirli olmuşdur.
Antiviral Dərmanlar:
Remdesivir və ya Favipiravir kimi antiviral dərmanlar təcrübə mərhələsində istifadə edilir.
Ebola Virusundan Qorunma Yolları
Yoluxmuş Şəxslərlə Təmasdan Qaçının:
Yoluxmuş şəxslərin qan və bədən mayeləri ilə təmasdan çəkinin.
Tibbi Ləvazimatların İstifadəsi:
Tibbi işçilər qoruyucu geyimlər (əlcək, maska, eynək) geyinməlidirlər.
Qida Təhlükəsizliyi:
Vəhşi heyvanlardan (meymun, yarasa) hazırlanan qidaları yeməkdən çəkinin.
Peyvəndləmə:
Risk altında olan şəxslərə Ebola peyvəndi tətbiq edilə bilər.
Gigiyena:
Əlləri tez-tez yuyun və dezinfeksiyaedici maddələr istifadə edin.
Cənazə Qaydalarına Riayət:
Yoluxmuş şəxsin cəsədinə birbaşa toxunmamaq.
Ebola Virusunun Fəsadları
Orqan çatışmazlığı
Post-Ebola sindromu (görmə problemləri, baş ağrısı və oynaq ağrıları)
Ölüm (virusun alt növündən asılı olaraq ölüm nisbəti 25%-90% arasında dəyişir)
Nəticə
Ebola virusu ciddi və ölümcül bir xəstəlikdir, lakin vaxtında diaqnoz və uyğun tibbi müalicə ilə sağ qalma şansı artırıla bilər. Profilaktik tədbirlər və peyvəndlər xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Yüksək riskli bölgələrə səfər edən şəxslərin müvafiq gigiyena və qoruyucu qaydalara riayət etməsi vacibdir.