Vertigo nədir, hansı formaları var, diaqnostika və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Vertigo Nədir? Vertigonun Əsas Formaları
Vertigo, fərqli formalarda təzahür edən və adətən problemin mənbəyinə görə təsnif edilən bir sağlamlıq vəziyyətidir. Bu narahatlıq əsasən iki ana qrupa — periferik və mərkəzi vertigo olmaqla bölünür. Hər bir formanın özünəməxsus yaranma səbəbləri və simptomları mövcuddur.
1. Periferik Vertigo
Periferik vertigo, daxili qulaqdakı tarazlıq mərkəzi ilə bağlı problemlərdən qaynaqlanır. Bu kateqoriyaya daxil olan ən geniş yayılmış vəziyyətlər aşağıdakılardır:
- Benign Paroksismal Pozisyonal Vertigo (BPPV): Vertigonun ən çox rast gəlinən formasıdır. Başın müəyyən mövqelərdə olması ilə bağlı qısamüddətli başgicəllənmə epizodları yaradır. Bu vəziyyət, daxili qulaqdakı kalsium karbonat kristallarının (otolitlər) yerini dəyişməsi nəticəsində baş verir.
- Meniere Xəstəliyi: Daxili qulaqda maye təzyiqinin artması ilə ortaya çıxır. Bu xəstəlik uzun sürən vertigo epizodları, qulaqda tıxac, tinnitus (qulaq zəngi) və eşitmə itkisi ilə müşayiət oluna bilər.
- Vestibulyar Neyronit: Daxili qulağın sinir sisteminin iltihablanmasıdır. Birdən-birə başlayan şiddətli başgicəllənmə və balanssızlıq hissi ilə xarakterizə olunur.
- Labirintit: Daxili qulağın iltihabı nəticəsində yaranır. Həm vertigoya, həm də eşitmə qabiliyyətinin müvəqqəti və ya daimi itirilməsinə səbəb ola bilər.
2. Mərkəzi Vertigo
Mərkəzi vertigo, beyindəki funksional problemlərdən qaynaqlanır və periferik formaya nisbətən daha nadir, lakin daha ciddi səbəblərə malik ola bilər:
- Miqren: Baş ağrısı ilə əlaqəli vertigo növüdür. Başgicəllənmə ağrıdan əvvəl, ağrı zamanı və ya sonra baş verə bilər.
- Serebellar İnfarkt və ya Hemorragiyalar: Beyincikdə qan axınının pozulması və ya qanama nəticəsində yaranan ciddi mərkəzi vertigo hallarıdır.
- Serebral Şişlər: Beyindəki şişlər vertigonun davamlı olmasına və zamanla pisləşməsinə yol aça bilər.
- Multipl Skleroz (MS): Sinir sisteminin xroniki xəstəliyi olan MS, vertigoya səbəb olan faktorlar arasındadır.
Vertigo Diaqnostikası: Müayinə və Testlər
Vertigo diaqnozunun dəqiq qoyulması üçün mütəxəssislər tərəfindən bir neçə mərhələli müayinə prosesi həyata keçirilir. Bu proses xəstənin tarixçəsindən başlayaraq yüksək texnologiyalı görüntüləmə testlərinə qədər uzanır.
- Klinik Müsahibə və Tarixçə: Həkim simptomların başlama vaxtı, müddəti və müşayiət edən digər amillər (tinnitus, eşitmə itkisi) haqqında ətraflı məlumat toplayır.
- Fiziki Müayinə: Bu mərhələdə Nistagmusun (gözlərin qeyri-iradi hərəkəti) yoxlanılması, tarazlığın ölçüldüyü Romberg testi və BPPV-ni müəyyən edən Dix-Hallpike testi tətbiq olunur.
- Laboratoriya və Görüntüləmə: Eşitmə qabiliyyətini ölçmək üçün Audiometriya, göz hərəkətlərini analiz etmək üçün ENG/VNG və beyin strukturunu yoxlamaq üçün MRI/CT müayinələrindən istifadə edilir.
| Müayinə Metodu | Məqsədi |
|---|---|
| Audiometriya | Eşitmə qabiliyyətini və daxili qulaq problemlərini qiymətləndirmək |
| ENG / VNG | Göz hərəkətləri vasitəsilə balans sistemini yoxlamaq |
| MRI / CT | Beyində şiş, insult və ya struktur problemlərini aşkar etmək |
Vertigonun Müalicə Üsulları
Vertigonun müalicə strategiyası vəziyyətin kökündə duran səbəbə uyğun olaraq fərdi şəkildə müəyyən edilir. Müalicə prosesi dərman preparatlarından cərrahi müdaxiləyə qədər geniş spektri əhatə edir.
Dərman və Fiziki Reabilitasiya
- Dərman Müalicəsi: Başgicəllənmə və ürəkbulanmanı azaltmaq üçün antivertiginöz, antiemetik və iltihab əleyhinə kortikosteroidlər istifadə olunur. Meniere xəstəliyində maye tutulumunu azaltmaq üçün diuretiklər təyin edilir.
- Vestibulyar Reabilitasiya: Balans sistemini yenidən formalaşdırmaq üçün tətbiq olunan xüsusi məşqlər proqramıdır.
- Epley Manevrası: BPPV zamanı yerini dəyişmiş kristalları daxili qulaqda ilkin mövqeyinə qaytarmaq üçün istifadə edilən effektiv texnikadır.
Cərrahi Müdaxilə və Yaşam Tərzi
Şiddətli və digər müalicələrə cavab verməyən hallarda Labirintektomiya, Nevrektomiya və ya Endolinfatik Şunt cərrahiyyəsi tətbiq oluna bilər. Bundan əlavə, xəstələrə duz və kafein məhdudiyyəti kimi yaşam tərzi dəyişiklikləri və müntəzəm fiziki aktivlik tövsiyə olunur.
Vertigo ciddi bir vəziyyət olsa da, düzgün müalicə ilə simptomlar idarə oluna bilər. Bu simptomları yaşayan şəxslərin mütləq bir otorinolaringoloq (Qulaq-Burun-Boğaz həkimi) və ya nevroloq ilə məsləhətləşməsi vacibdir.
