Həmyaşıd zorakılığı
Həmyaşıd zorakılığı formaları
Fiziki zorakılıq
Döymək, itələmək, zərbə endirmək, əşyalarına zərər vermək.
Psixoloji və emosional zorakılıq
Alçaltmaq, təhqir etmək, lağ etmək, dedikodu yaymaq.
Sosial izolyasiya yaratmaq (qrupdan kənarda qoymaq).
Kiber zorakılıq
Onlayn mühitdə (sosial şəbəkələr, mesajlaşma, oyun platformaları) təhqir, şantaj, hədə-qorxu və ya dezinformasiya yaymaq.
Sosial zorakılıq
Dostluqdan uzaqlaşdırma, qrupdan təcrid etmə və ya nüfuzu qəsdən zədələmək.
Həmyaşıd zorakılığının əlamətləri
Uşaqda qeyri-adi qorxu, sosial geriçəkilmə və ya məktəbə getmək istəməmək.
Əhval dəyişkənliyi, tez-tez ağlama və ya qəzəblənmə.
Geyim, kitab və şəxsi əşyaların tez-tez zədələnməsi.
Özünü dəyərsiz və ya "tənha" hiss etmə ifadələri.
Yuxu və iştah pozuntuları.
Zorakılığın psixoloji təsirləri
Aşağı özünəinam və özgüvən.
Anksiyete və depressiya simptomları.
Məktəb performansında zəifləmə və təcrid olma.
Uzunmüddətli halda travma sonrası stress pozuntusu (TSSP) riski.
Zorakılığın səbəbləri nələrdir?
Güvən çatışmazlığı və ya özündə zəiflik hissi yaşayan uşaqlar tez-tez digər həmyaşıdlarına zorakılıq edə bilər.
Ailə içi zorakılığa və ya nəzarətsizliyə şahid olmaq.
Sərhədlərin olmaması və məktəb daxilində nəzarətin zəif olması.
Qrup psixologiyası – bəzən uşaqlar "populyar olmaq" və ya qrupda güclü görünmək üçün zorakılıq göstərə bilər.
Mübarizə yolları
1. Erkən müdaxilə
Uşaq zorakılığa məruz qaldığını bildirdikdə dərhal tədbir görmək və onu dinləmək və qorumaq.
2. Məktəb və valideyn əməkdaşlığı
Məktəbdə zorakılığa qarşı qaydaların və yanaşmaların möhkəmləndirilməsi.
Valideynlərin və müəllimlərin uşağın emosional vəziyyətini izləməsi.
3. Uşağa güvən və özünü ifadə bacarığı öyrətmək
“Xeyr deməyi” və sərhədləri müdafiə etməyi öyrətmək.
Özünü dəyərləndirmək və sosial bacarıqları inkişaf etdirmək.
4. Zorakılıq edən uşağa da psixoloji dəstək
Zorakı davranış göstərən uşaqların daxili emosional ehtiyacları və səbəbləri araşdırılmalı və onlara dəstək göstərilməlidir.
5. Psixoloji yardım
Zorakılığa məruz qalan uşaq üçün uşaq psixoloqu və ya oyun terapiyası faydalı ola bilər.
Mühüm qeyd
Həmyaşıd zorakılığı zamanla uşaq və yeniyetmənin psixoloji sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər və peşəkar dəstək olmadan bu izlər uzun müddət qala bilər.