Həşərat allergiyası

Həşərat Allergiyasının Səbəbləri

Həşərat allergiyası adətən həşəratın sancması və ya dişləməsi nəticəsində bədənin həşəratın zəhərinə qarşı immun reaksiya verməsi ilə baş verir. Həşəratlar sancdıqda və ya dişlədikdə, onların zəhəri və ya tüpürcəyi bədənə daxil olur və bu maddələrə qarşı immun sistem həddindən artıq reaksiya verir.

Ən çox həşərat allergiyasına səbəb olan həşəratlar bunlardır:

Arılar və eşşəkarıları

Bal arıları, eşşəkarıları və hornetlər ən yaygın allergik reaksiyalara səbəb olan həşəratlardır. Bu həşəratlar sancdıqda dərinin altına zəhər buraxır, bu da bəzi insanlarda allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.

Qara milçəklər və ağcaqanadlar

Ağcaqanadlar və digər dişləyən həşəratlar qan əmərkən dərinin altına tüpürcək buraxır, bu da qaşınma, qızartı və bəzən şiddətli allergik reaksiyaya səbəb ola bilər.

Qızılca qarışqaları

Qızılca qarışqaları (xüsusilə atəş qarışqaları) sancarkən zəhər buraxır və bu zəhər bədəndə kəskin reaksiyalar yarada bilər. Qızılca qarışqası sancmaları şiddətli allergik reaksiyalar və ya anafilaksi ilə nəticələnə bilər.

Toz akarları və tarakanlar

Toz akarları və tarakanların tullantıları bəzi insanlarda allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu reaksiyalar adətən tənəffüs yolu simptomları (astma və ya allergik rinit) ilə müşahidə olunur.

Həşərat Allergiyasının Simptomları

Həşərat allergiyasının simptomları həşəratın sancmasından və ya dişləməsindən sonra sürətlə meydana çıxa bilər. Reaksiyanın şiddətindən asılı olaraq simptomlar yüngül və ya həyati təhlükəsi olan bir reaksiyaya qədər dəyişə bilər.

1. Yüngül Allergik Reaksiyalar

Sancma yerində qızartı və şişkinlik: Sancma və ya dişləmə yerində ağrı, qızartı və şişkinlik yaranır. Bu, adətən lokal bir reaksiyadır.

Qaşınma və qabarıqlar (ürtiker): Sancma yerində və ya bədənin digər bölgələrində qaşıntılı səpgilər və qabarıqlar meydana gələ bilər.

Sancma yerində istilik: Dəri istilənə bilər və bəzən sancma yerində sərtlik hiss edilə bilər.

2. Şiddətli Allergik Reaksiyalar (Anafilaksi)

Anafilaksi həşərat sancmasına qarşı həyat üçün təhlükəli ola biləcək bir reaksiyadır və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Aşağıdakı simptomlar anafilaksinin əlamətləridir:

Tənəffüs yollarında daralma və nəfəs darlığı: Boğazda şişkinlik və nəfəs almaqda çətinlik yarana bilər.

Boğazda və dildə şişkinlik: Dili və boğazı əhatə edən şişkinlik nəfəs yollarını tıxaya bilər.

Huşunu itirmə və başgicəllənmə: Qan təzyiqinin sürətlə düşməsi nəticəsində şok və huşun itməsi baş verə bilər.

Ürək döyüntüsündə artım: Ürək döyüntüləri sürətlənir və ya nizamsız ola bilər.

Bulantı və qusma: Həşərat sancmasından sonra bəzi insanlar bulantı və qusma hiss edə bilər.

Anafilaksi zamanı qan təzyiqinin düşməsi və tənəffüsün dayanması təhlükəsi olduğu üçün bu vəziyyət təcili tibbi müdaxilə tələb edir.

Həşərat Allergiyasının Diaqnostikası

Həşərat allergiyasının diaqnozu həkim tərəfindən xəstənin tibbi tarixi və simptomları əsasında qoyulur. Aşağıdakı testlər diaqnostikanı dəqiqləşdirmək üçün istifadə edilə bilər:

Dəri Testləri

Allergenlərin az miqdarda dəriyə tətbiqi ilə dəridə allergik reaksiyanın olub-olmaması yoxlanılır. Bu test həşərat sancmalarına qarşı həssaslığı müəyyən etməyə kömək edir.

Qan Testləri (Spesifik IgE Testləri)

Qanda həşərat zəhərinə qarşı spesifik IgE antikorlarının olub-olmaması müəyyən edilir. Bu test bədənin hansı həşərat zəhərinə həssas olduğunu göstərir.

Həşərat Allergiyasının Müalicəsi

Həşərat allergiyasının müalicəsi reaksiyanın şiddətinə və növünə görə dəyişir. Yüngül hallarda simptomları idarə etmək üçün tədbirlər görmək kifayət edir, lakin şiddətli reaksiyalarda dərhal tibbi müdaxilə tələb olunur.

1. Yüngül Allergik Reaksiyaların Müalicəsi

Antihistaminlər: Qaşıntı, qızartı və şişkinliyi azaltmaq üçün antihistamin dərmanlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar histaminin təsirini bloklayaraq allergik reaksiyaları azaldır.

Soyuq kompres: Sancma və ya dişləmə yerinə soyuq kompres tətbiq edərək şişkinliyi və ağrını azaltmaq mümkündür.

Steroid Kremlər: Qaşıntını və iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroid tərkibli kremlər istifadə oluna bilər.

2. Şiddətli Allergik Reaksiyaların Müalicəsi (Anafilaksi)

Şiddətli allergik reaksiyalar (anafilaksi) vəziyyətində dərhal tibbi müdaxilə tələb olunur. Müalicə əsasən adrenalin (epinefrin) injeksiyası ilə aparılır.

Adrenalin (Epinefrin) İnjeksiyası: Anafilaksi zamanı həyati təhlükəni aradan qaldırmaq üçün epinefrin injeksiyası təcili istifadə edilməlidir. Epinefrin nəfəs yollarını genişləndirir, qan təzyiqini normallaşdırır və şok vəziyyətinin qarşısını alır. Həşərat allergiyası riski olan insanlara adətən epinefrin avtoinjektoru təyin olunur.

Oksigen terapiyası: Nəfəs almaqda çətinlik olan hallarda xəstəyə oksigen verilə bilər.

İV maye və digər dərmanlar: Qan təzyiqinin çox aşağı düşdüyü hallarda damar yolu ilə maye və ya dərmanlar təyin oluna bilər.

3. İmmunoterapiya (Zəhər Aşılama)

Şiddətli həşərat allergiyası olan insanlar üçün uzunmüddətli müalicə olaraq immunoterapiya (zəhər aşılama) tətbiq edilə bilər. Bu müalicə zamanı allergen dozaları tədricən artırılaraq bədən həmin allergenə qarşı uyğunlaşır və reaksiyaları zəifləyir. İmmunoterapiya həyati təhlükə yaradan reaksiyaların qarşısını almağa kömək edir və allergiyanın şiddətini azaldır.

Həşərat Allergiyası ilə Yaşamaq: Profilaktika və Tövsiyələr

Həşərat allergiyası olan insanlar bəzi profilaktik tədbirlərə əməl edərək sancmaların qarşısını ala bilər:

Həşəratlardan Uzaq Durun: Həşəratların çox olduğu yerlərdə açıq havada vaxt keçirməməyə çalışın. Pikniklərdə, bağçılıq işləri zamanı həşəratlardan uzaq qalmaq üçün uzun qollu geyimlər geyinmək və qoruyucu spreylərdən istifadə etmək faydalıdır.

Parlaq Rəngli Geyimlərdən Uzaq Durun: Həşəratlar parlaq rənglərə və güclü qoxulara cəlb olunur, buna görə də açıq havada olarkən parlaq rəngli geyimlərdən və qoxulu kosmetik məhsullardan istifadə etməmək yaxşıdır.

Zibil qutularından uzaq durun: Arılar və eşşəkarıları zibil qutularının ətrafında tez-tez olur, buna görə də zibil qutularının yanında uzun müddət qalmaqdan çəkinmək lazımdır.

Həşəratlara qarşı tədbir alın: Evin içərisində həşəratları təmizləyin və zibil torbalarını yaxşıca bağlayın. Pəncərələrdə və qapılarda həşərat torları istifadə edin.

Nəticə

Həşərat allergiyası bəzi insanlar üçün həyati təhlükə yarada bilən ciddi bir vəziyyətdir. Yüngül hallarda dərmanlar və yerli müalicələr simptomları aradan qaldıra bilsə də, şiddətli reaksiyalar (anafilaksi) dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Həşərat sancmaları ilə bağlı allergiyanız varsa, epinefrin avtoinjektoru daşımaq və profilaktik tədbirlər görmək vacibdir. Həkim nəzarətində immunoterapiya uzun müddətli qorunma təmin edə bilər.