Haşimoto xəstəliyi
Haşimoto xəstəliyinin xüsusiyyətləri:
Haşimoto xəstəliyi zamanı immun sistem tiroidi zədələyərək tiroid hüceyrələrini tədricən məhv edir. Bu, tiroidin hormon istehsal etmə qabiliyyətini zəiflədir və nəticədə qan dövranında tiroid hormonlarının səviyyəsi azalır.
Haşimoto xəstəliyinin simptomları:
Haşimoto xəstəliyinin simptomları çox vaxt hipotiroidizm (tiroid hormonlarının azlığı) ilə əlaqəlidir. Tiroid hormonlarının azalması nəticəsində bədəndə bir çox proses yavaşlayır. Əlamətlər yavaş-yavaş inkişaf edir və xəstəliyin başlanğıcında simptomsuz ola bilər.
Əsas simptomlar bunlardır:
Yorğunluq və halsızlıq: Xəstələr özlərini daima yorğun hiss edir və enerjiləri azalır.
Çəki artımı: Aşağı metabolizma səbəbindən çəki artımı baş verə bilər, baxmayaraq ki, bəzi insanlar normal qidalanmalarını davam etdirirlər.
Soyuğa həssaslıq: Bədən temperaturunu idarə edən hormonların azalması nəticəsində xəstələr soyuğa qarşı daha həssas olurlar.
Qəbzlik: Maddələr mübadiləsinin yavaşlaması həzm proseslərini də təsir edə bilər.
Quru dəri və saç tökülməsi: Tiroid hormonlarının azalması dərini və saçları qurudur, saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
Depressiya və ruh halında dəyişikliklər: Haşimoto xəstəliyi depressiya və əhval-ruhiyyədə dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Zəiflik və əzələ ağrıları: Əzələ və oynaqlarda ağrı və ya zəiflik müşahidə oluna bilər.
Guatr: Tiroid bezinin zədələnməsi və iltihab nəticəsində boyun nahiyəsində şişkinlik və ya genişlənmiş tiroid bezi (guatr) meydana gələ bilər.
Haşimoto xəstəliyinin səbəbləri:
Haşimoto xəstəliyi bir autoimmun xəstəlikdir. Xəstəlik zamanı immun sistem bədənin öz toxumalarına, bu halda tiroid hüceyrələrinə hücum edir. Xəstəliyin dəqiq səbəbi tam məlum deyil, lakin bəzi faktorlar xəstəliyin inkişafında rol oynaya bilər:
Genetik faktorlar: Ailə üzvlərində Haşimoto xəstəliyi və ya digər autoimmun xəstəlikləri olan insanlarda risk daha yüksəkdir.
Cinsiyyət: Haşimoto xəstəliyi qadınlarda kişilərə nisbətən daha çox rast gəlinir.
Yaş: Xəstəlik adətən orta yaşlı insanlarda daha çox müşahidə edilir.
Digər autoimmun xəstəliklər: Haşimoto xəstəliyi olan insanlarda digər autoimmun xəstəliklər (məsələn, lupus, diabet və ya revmatoid artrit) inkişaf riski daha yüksəkdir.
Çevrə faktorları: İnfeksiyalar, stress və ya radiasiyaya məruz qalma kimi çevrə faktorları da xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər.
Haşimoto xəstəliyinin diaqnozu:
Haşimoto xəstəliyinin diaqnozu klinik simptomlar və qan testləri əsasında qoyulur:
Tiroid hormonları testləri (T3, T4): Bu testlər tiroidin istehsal etdiyi hormonların səviyyəsini ölçür. Hipotiroidizm varsa, T3 və T4 hormonlarının səviyyəsi aşağı olacaq.
Tiroid stimullaşdırıcı hormon (TSH): TSH tiroid fəaliyyətini tənzimləyir. Haşimoto xəstəliyində TSH səviyyəsi yüksək olur, çünki bədən tiroid hormonlarının azlığını kompensasiya etmək üçün daha çox TSH istehsal edir.
Antitiroid antikorlar: Haşimoto xəstəliyində tiroidə qarşı antikorlar (anti-TPO və anti-TG antikorları) qanda yüksək səviyyədə tapıla bilər. Bu antikorlar tiroid hüceyrələrinə hücum edir və zədələnməsinə səbəb olur.
Tiroid ultrasəs müayinəsi: Tiroid bezində hər hansı struktur dəyişiklikləri, düyünlər və ya guatr aşkar etmək üçün istifadə edilə bilər.
Haşimoto xəstəliyinin müalicəsi:
Haşimoto xəstəliyinin müalicəsi əsasən tiroid hormonunun əvəzedici terapiyasına əsaslanır, çünki bədənin ehtiyac duyduğu tiroid hormonları azaldığı üçün bu hormonların yerinə qoyulması lazımdır.
Hormon əvəzedici terapiya:
Levotiroksin adlı sintetik tiroid hormonu ən yaygın müalicə üsuludur. Levotiroksin bədəndə T4 hormonunun yerini tutaraq normal tiroid funksiyasını bərpa edir.
Müalicə ömür boyu davam edə bilər və doza həkim tərəfindən nizamlanmalıdır, çünki hormon səviyyələri vaxtaşırı yoxlanılmalıdır.
Düzgün qidalanma və həyat tərzi:
Tiroid funksiyasını dəstəkləmək üçün balanslı və qidalandırıcı pəhriz vacibdir.
Yod tərkibli qidalar (balıq, dəniz məhsulları) və selenium tərkibli qidalar (qoz, fındıq) tiroid üçün faydalı ola bilər. Lakin yod həddindən artıq miqdarda qəbul edilərsə, tiroidə zərər verə bilər.
Fiziki fəaliyyət, stressin idarə edilməsi və kifayət qədər yuxu tiroid funksiyalarını yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.
Haşimoto xəstəliyinin mümkün ağırlaşmaları:
Haşimoto xəstəliyi müalicə edilmədikdə və ya düzgün idarə edilmədikdə bir sıra ağırlaşmalar baş verə bilər:
Guatr: Tiroid hormonlarının azlığını kompensasiya etmək üçün tiroid böyüyə bilər, bu da boyunda şişkinlik və narahatlıq yaradır.
Ürək-damar xəstəlikləri: Müalicə olunmamış hipotiroidizm qan xolesterol səviyyəsini artıra bilər, bu da ürək problemləri riskini artırır.
Miksedema: Müalicə olunmamış ağır hipotiroidizm nəticəsində miksedema adı verilən ciddi bir vəziyyət yarana bilər. Bu, bədən funksiyalarının ağır şəkildə zəifləməsi ilə müşayiət olunur və təcili tibbi yardım tələb edir.
Depressiya və koqnitiv problemlər: Haşimoto xəstəliyi uzun müddət idarə olunmadıqda əhval-ruhiyyə və zehni qabiliyyətlər üzərində mənfi təsir göstərə bilər.
Nəticə:
Haşimoto xəstəliyi uzun müddət davam edən və bədənin öz immun sisteminin tiroidə hücum etdiyi autoimmun bir xəstəlikdir. Xəstəlik əsasən tiroid hormonlarının azalması (hipotiroidizm) ilə xarakterizə olunur və düzgün diaqnoz və hormon əvəzedici terapiya ilə idarə oluna bilər. Müalicə və müntəzəm tibbi nəzarət ilə xəstələr normal həyatlarına davam edə bilərlər.