Hipertoniya
Hipertoniya Növləri
Hipertoniya iki əsas növə bölünür:
Primer (əsas) hipertoniya:
Bu hipertoniya növü, konkret bir səbəbi olmayan, uzun müddət ərzində inkişaf edən yüksək qan təzyiqidir. Genetik, mühit və həyat tərzi amillərinin birləşməsi bu vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər.
Sekundar hipertoniya:
Bu hipertoniya növü, başqa bir tibbi vəziyyətin nəticəsində yaranır. Böyrək xəstəlikləri, hormonal pozğunluqlar, dərman istifadəsi (məsələn, doğum nəzarət dərmanları) və müəyyən xroniki xəstəliklər sekundar hipertoniya ilə nəticələnə bilər.
Hipertoniya Səbəbləri
Hipertoniya bir sıra amillərin təsiri altında inkişaf edə bilər:
Genetik amillər: Ailədə hipertoniya tarixi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Yaş: Yaşla birlikdə qan damarlarının elastikliyi azalır, bu da yüksək qan təzyiqi riskini artırır.
Obezite: Artan bədən çəkisi qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Düzgün olmayan qidalanma: Yüksək sodyum, az kalium, yüksək doymuş yağ və şəkər tərkibli qidaların istehlakı hipertoniya riskini artırır.
Fiziki fəaliyyətin azlığı: Sedentary həyat tərzi qan dövranını pisləşdirir.
Alkoqol və siqaret: Alkoqol istifadəsi və siqaret çəkmək qan təzyiqini artıran amillərdir.
Stress: Uzun müddətli stress, qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Hipertoniya Əlamətləri
Hipertoniya, adətən, simptom vermir. Bununla belə, qan təzyiqi yüksək olan şəxslərdə aşağıdakı əlamətlər ola bilər:
Baş ağrısı: Xüsusilə başın arxa hissəsində.
Baş gicəllənməsi: Dönmə hissi.
Ürək döyüntüsünün artması: Ürəyin normaldan daha sürətli döyünməsi.
Nəfəs darlığı: Fiziki fəaliyyət zamanı və ya istirahət zamanı.
Gözlərdə bulanıq görmə: Damarların zədələnməsi səbəbindən.
Hipertoniya Diaqnozu
Hipertoniya diaqnozu üçün qan təzyiqi müayinəsi aparılır. Normal qan təzyiqi 120/80 mmHg hesab olunur. Hipertoniya aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:
Normal: <120/80 mmHg
Elevated: 120-129/<80 mmHg
1-ci dərəcəli hipertoniya: 130-139/80-89 mmHg
2-ci dərəcəli hipertoniya: ≥140/90 mmHg
Diaqnoz qoyulması üçün həkimlər qan təzyiqini bir neçə dəfə müayinə edirlər. Eyni zamanda, digər laboratoriya testləri (qan testi, sidik analizi) hipertoniya səbəblərini müəyyən etməyə kömək edə bilər.
Hipertoniya Müalicəsi
Hipertoniya müalicəsi, adətən, həyat tərzi dəyişiklikləri və dərman müalicəsini əhatə edir:
1. Həyat tərzi dəyişiklikləri:
Sağlam pəhriz: Aşağı sodyum, zəngin meyvə və tərəvəzlər, tam taxıllar, az yağlı məhsullar istehlak edin.
Fiziki aktivlik: Müntəzəm idman (həftədə ən azı 150 dəqiqə) qan təzyiqini idarə etməyə kömək edir.
Kilonu idarə etmək: Sağlam bədən çəkisini saxlamaq qan təzyiqinin azaldılmasına kömək edir.
Stressin azaldılması: Stressin idarə edilməsi üçün meditasiya, yoga və rahatlama texnikaları.
Alkoqol və siqaretdən çəkinmək: Alkoqol istehlakını azaltmaq və siqareti dayandırmaq.
2. Dərman müalicəsi:
Hipertoniya üçün müxtəlif dərmanlar mövcuddur. Bunlar arasında:
Diuretiklər: Böyrəklərin su və duz atmasına kömək edir, qan həcmini azaldır.
ACE inhibitorları: Angiotensin II-nin təsirini bloklayaraq qan təzyiqini azaldır.
Beta-blokerlər: Ürək döyüntüsünü azaldır və qan təzyiqini aşağı salır.
Kalcium kanal blokatorları: Damarları genişləndirərək qan təzyiqini azaldır.
Hipertoniya Fəsadları
Müalicə olunmamış hipertoniya ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər, bunlar arasında:
Ürək xəstəlikləri: Hipertoniya, koronar arter xəstəlikləri, ürək çatışmazlığı və miokard infarktı riskini artırır.
İnsult: Yüksək qan təzyiqi, beyin damarlarında zədələnməyə səbəb ola bilər.
Böyrək xəstəlikləri: Böyrəklərin zədələnməsi, xroniki böyrək xəstəliyinə (CKD) yol aça bilər.
Göz problemləri: Hipertoniya göz damarlarına zərər verə bilər, nəticədə görmə itkisi ilə nəticələnə bilər.
Nəticə
Hipertoniya, qlobal miqyasda geniş yayılmış və ciddi sağlamlıq problemlərinə yol açan bir xəstəlikdir. Diabet, obezite, stres və genetik faktorlar hipertoniya riskini artırır. Müalicə, həyat tərzi dəyişiklikləri və dərman müalicəsini əhatə edir. Müntəzəm tibbi nəzarət və qan təzyiqinin müayinəsi, hipertoniya ilə bağlı fəsadların qarşısını almaq üçün vacibdir.