Hipofiz vəzi şişi nədir? Hipofiz vəzi şişinin simptomları
Hipofiz Vəzi Şişinin Növləri
1. Hormonal Aktiv Şişlər
Bu şişlər çoxlu hormon ifraz edir və nəticədə hormonal balans pozulur.
Məsələn:
Prolaktinoma: Prolaktin hormonu artımı.
Akromegali: Böyümə hormonu artımı.
Kuşinq Sindromu: Adrenokortikotrop hormon (ACTH) artımı.
2. Hormonal Passiv Şişlər
Bu şişlər hormon ifraz etməz, lakin ölçülərinə görə digər beyin strukturlarına təzyiq göstərərək simptomlara səbəb ola bilər.
Hipofiz Vəzi Şişinin Simptomları
1. Hormonal Aktivliyə Bağlı Simptomlar
A. Prolaktinoma (Prolaktin Artımı)
Qadınlarda:
Menstrual sikllərin pozulması.
Süd ifrazı (hətta hamiləlik və ya əmizdirmə olmadan).
Sonsuzluq.
Kişilərdə:
Libido azalması.
Erektil disfunksiya.
Döş toxumasında böyümə (qinekomasti).
B. Akromegali (Böyümə Hormonu Artımı)
Əllər, ayaqlar və üz sümüklərinin böyüməsi.
Dərinin qalınlaşması.
Əzələ zəifliyi və oynaq ağrısı.
C. Kuşinq Sindromu (ACTH Artımı)
Üzdə yuvarlaqlıq ("ay üz").
Qarında piylənmə, lakin qollarda və ayaqlarda zəiflik.
Dəridə nazikləşmə və çürüklər.
Qan təzyiqinin artması və şəkərli diabet.
D. Tirotropin Artımı (TSH Şişi)
Həddindən artıq tiroid hormon istehsalı (hipertiroidizm).
Ürək döyüntüsünün artması, sinirilik və arıqlama.
2. Beyin Təzyiqinə Bağlı Simptomlar
Şiş böyüdükcə qonşu beyin strukturlarına təzyiq göstərə bilər:
Baş Ağrısı: Xüsusilə davamlı və güclü baş ağrısı.
Görmə Problemləri: Görmə sahəsində daralma (xüsusilə yan tərəflərdən).
Yaddaş və Konsentrasiya Problemləri.
Yorğunluq və Zəiflik.
Hipofiz Vəzi Şişinin Diaqnostikası
1. Hormon Testləri
Qan və sidik analizləri hormon səviyyələrini ölçmək üçün istifadə edilir.
2. Beyin Görüntüləmə
MRI (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası): Şişin ölçüsünü və yerləşməsini müəyyən etmək üçün.
CT (Kompüter Tomoqrafiyası): Alternativ görüntüləmə üsulu.
3. Görmə Testləri
Görmə sahəsinin və kəskinliyinin qiymətləndirilməsi.
Hipofiz Vəzi Şişinin Müalicəsi
1. Dərman Müalicəsi
Hormonal aktiv şişlərin idarəsi üçün spesifik dərmanlar:
Prolaktinoma: Prolaktin səviyyəsini azaltmaq üçün dopamin agonistləri (məsələn, kabergolin, bromokriptin).
Akromegali: Böyümə hormonu səviyyəsini tənzimləyən dərmanlar (somatostatin analoqları).
2. Cərrahi Müdaxilə
Şişlərin qismən və ya tamamilə çıxarılması üçün endoskopik və ya mikrocərrahi üsullar.
Xüsusilə qonşu beyin strukturlarına təzyiq edən şişlərdə effektivdir.
3. Radioterapiya
Şişin ölçüsünü kiçiltmək və ya fəaliyyətini azaltmaq üçün.
4. Hormonal Əvəzedici Terapiya
Şiş hormon istehsalını azaltmışsa və ya hipofiz vəzin funksiyası zəifləmişdirsə, hormonal əvəzedici terapiya tətbiq olunur.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Menstrual sikllərdə və ya hormonal balansda dəyişikliklər müşahidə edirsinizsə.
Davamlı baş ağrısı və ya görmə problemləri varsa.
Qəfil yorğunluq, zəiflik və ya libido azalması baş verərsə.
Nəticə
Hipofiz vəzi şişləri ümumiyyətlə xoşxassəlidir, lakin ölçülərinə və hormon istehsalına təsirinə görə ciddi simptomlara səbəb ola bilər. Erkən diaqnostika və müalicə bu vəziyyətin idarə olunmasında müsbət nəticələr verir. Müntəzəm tibbi müayinə və lazım gəldikdə hormonal və neyroloji testlər vacibdir.