HİV / AİDS-i anlamaq: simptomlar, müalicə və profilaktika

HİV İnfeksiyası və İmmunitet Sistemi Üzərindəki Təsirləri

HİV infeksiyası, bədənin digər xəstəliklərlə mübarizə aparmasına kömək edən hüceyrələrə birbaşa hücum edən ciddi bir virusdur. Bu hüceyrələr parçalandıqca, orqanizmin müdafiə mexanizmi zəifləyir və HİV-ə yoluxmuş şəxslər müəyyən infeksiyalara və xəstəliklərə qarşı daha həssas hala gəlirlər. Bu vəziyyət, bədənin özünü qoruma qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

HİV Nədir və Necə Yoluxur?

HİV (İnsan İmmun Çatışmazlığı Virusu), immunitet sistemini hədəf alaraq xəstəliklərin yaranmasını asanlaşdıran və infeksiyalarla mübarizəni çətinləşdirən bir virus növüdür. Virusun əsas ötürülmə yolları aşağıdakılardır:

• Cinsi əlaqə: Yoluxmuş tərəfdaşla qorunmasız cinsi təmas vasitəsilə.
• Qan transferi: HİV-ə yoluxmuş şəxslə qan köçürülməsi və ya eyni inyeksiya vasitələrindən istifadə zamanı.
• Anadan uşağa: Hamiləlik, doğuş və ya ana südü ilə qidalanma dövründə.
• Cinsi təcavüz: Müəyyən zorakılıq formaları vasitəsilə.

HİV; qan, sperma və vajinal axıntı kimi bədən mayelərində mövcuddur. Lakin qeyd edilməlidir ki, virus sidikdə və ya nəcisdə tapılmır. Həmçinin, HİV-ə yoluxmuş bir insanın yanında oturmaq və ya asqıran bir şəxsin havasını tənəffüs etmək kimi təsadüfi təmaslarla virusun keçməsi mümkün deyil.

QİÇS-in Tarixi və Diaqnozu

QİÇS (Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu), HİV infeksiyasının irəliləməsi nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Xəstəliyin ilk halları 1981-ci ildə ABŞ-da diaqnoz qoyulmuş və qısa müddətdə qlobal miqyasda yayılmışdır. Başlanğıcda bu vəziyyət GRID (homoseksualizmlə əlaqəli immun çatışmazlığı) adlandırılsa da, xəstəliyin yalnız müəyyən qrupları deyil, hər kəsi təsir edə biləcəyi anlaşıldıqdan sonra adı QİÇS olaraq dəyişdirilmişdir.

Virusun Ötürülməsinə Səbəb Olan Faktorlar

Virusun yayılmasında aşağıdakı faktorlar həlledici rol oynayır:

HİV İnsan Orqanizminə Necə Təsir Edir?

HİV, bədənin təbii müdafiə sistemi olan immunitet sisteminə hücum edir. İnfeksiyadan sonra bədən virusla mübarizə üçün antikorlar istehsal etsə də, bu antikorlar virusu tamamilə məhv edə bilmir. Zaman keçdikcə virus, CD4+ T hüceyrələrini (köməkçi T hüceyrələri) məhv etməyə davam edir.

İmmunitet sisteminin əsas hissəsi olan bu hüceyrələrin sayı azaldıqda, bədən sətəlcəm və ya vərəm kimi xəstəliklərə qarşı müdafiəsiz qalır. Bu vəziyyət xəstəliklərin bədənə sürətlə yayılmasına səbəb olur.

Risk Qrupları və Statistik Göstəricilər

Statistik məlumatlara görə, HİV kişilərdə qadınlara nisbətən daha çox müşahidə olunur. Xüsusilə gey və biseksual kişilər arasında yoluxma nisbəti yüksəkdir. Məsələn, 2016-cı ildə ABŞ-dakı yeni yoluxmaların 67%-i bu qrupun payına düşmüşdür.

Bundan əlavə, 13-24 yaş arası gənc qaradərili və Afrikalı amerikalılar bu epidemiyadan qeyri-mütənasib şəkildə təsirlənirlər. CDC məlumatlarına görə, profilaktik tədbirlər (PrEP istifadəsi və ya prezervativ) artırılmasa, bu qrupda ömür boyu HİV-ə yoluxma şansı yüksək qiymətləndirilir.

HİV-in Yoluxmadığı Hallar

Cəmiyyətdəki yanlış təsəvvürlərin əksinə, HİV aşağıdakı yollarla yoluxmur:

• Öskürək və ya asqırıq vasitəsilə.
• Yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi tualetlərdə oturmaqla.
• Yoluxmuş şəxslə eyni hovuzda üzməklə.

Nəticə və Qorunma Üsulları

HİV, QİÇS-ə səbəb ola biləcək ciddi bir xəstəlik olsa da, düzgün tədbirlərlə bunun qarşısını almaq mümkündür. Özünüzü və yaxınlarınızı qorumaq üçün bu qaydalara əməl etməyiniz tövsiyə olunur:

1. HİV statusunuzu bilin və hər il mütəmadi olaraq sınaqdan keçin.
2. Cinsi əlaqə zamanı hər zaman prezervativ istifadə edin.
3. Şpris, iynə və ya digər dərman avadanlıqlarını heç vaxt başqaları ilə bölüşməyin.
4. Riskli vəziyyətlərdə (məsələn, riskli cinsi əlaqə) hepatit B peyvəndi alın.
5. Lazım gəldikdə cinsi əlaqədən çəkinmək ən effektiv qorunma yollarından biridir.