İkili şəxsiyyət pozğunluğu
İkili Şəxsiyyət Pozğunluğunun Əlamətləri:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu olan şəxslərdə bir neçə fərqli şəxsiyyətin mövcudluğu ilə bağlı aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Fərqli Şəxsiyyətlərin Mövcudluğu:
Şəxslər, bir neçə fərqli şəxsiyyətə malik olurlar və bu şəxsiyyətlər arasında keçidlər baş verir. Hər bir şəxsiyyətin öz düşüncə və davranışları, xatirələri və fərqli emosional reaksiyaları ola bilər.
Bu fərqli şəxsiyyətlər arasında keçid etmək bəzən çox sürətli və qeyri-könüllü olur. Bəzi şəxsiyyətlər "dominant" olur və ən çox ortaya çıxar, digərləri isə daha az görünür.
Yaddaş Boşluqları:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu olan şəxslər, öz həyatlarında və ya keçmişindəki təcrübələrə dair yaddaş boşluqları yaşayırlar. Bu, fərqli şəxsiyyətlərin ortaya çıxması ilə əlaqəli ola bilər. Şəxsiyyətlər arasında keçid edildikdə, bir şəxsiyyət digərinin xatirələrini və təcrübələrini xatırlamır.
Məsələn, bir şəxsiyyət bir hadisə yaşadıqdan sonra, digər şəxsiyyət həmin hadisəni xatırlamaya bilər.
Şəxsiyyətlər Arasında Dəyişikliklər:
Şəxsiyyətlər arasında dəyişikliklər bəzən çox kəskin və ani olur. İnsan, bir şəxsiyyətin düşüncələrini və ya davranışlarını özündə hiss etdikdən sonra, birdən başqa bir şəxsiyyətə keçə bilər və bu şəxsiyyətin tam fərqli bir dünyagörüşü, davranışları və reaksiyaları ola bilər.
Emosional və İdarə Edilməyən Davranışlar:
Bu pozğunluqla yaşayan şəxslər, müxtəlif şəxsiyyətlər arasında keçidlər zamanı emosional dəyişikliklər, impulsiv davranışlar və hətta zorakılıq göstəriciləri ilə qarşılaşa bilərlər.
Həmçinin, şəxsiyyətlər arasında fərqli reaksiyalar, münasibət problemlərinə və sosial çətinliklərə səbəb ola bilər.
Sosial Təcrid və Şüur Pozğunluğu:
Şəxslər bəzən fərqli şəxsiyyətlər arasında keçid etdiklərini və ya başqalarının onların şəxsiyyətlərinin dəyişdiyini hiss edirlər. Bu səbəbdən, sosial əlaqələrdə çətinliklər yarana bilər.
Həmçinin, bu vəziyyətlə yaşayan insanlar öz şəxsiyyətlərini "itirmək" hissi ilə qarşılaşa bilərlər və bu da onların özlərinə qarşı şüur pozğunluğu yaşamasına səbəb ola bilər.
İkili Şəxsiyyət Pozğunluğunun Səbəbləri:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu, çox vaxt uşaqlıqda yaşanan ağır travmalardan və ya stresli təcrübələrdən qaynaqlanır. Bu pozğunluq, şüurun və şəxsiyyətin ayrılması kimi bir müdafiə mexanizması olaraq inkişaf edə bilər. Aşağıdakı faktorlar DID-nin yaranmasına səbəb ola bilər:
Uşaqlıqda Travma: Çox vaxt DID, uşaqlıqda yaşanan cinsi və ya fiziki zorakılıq, neglect (ehmiyyətsizləşdirilmə), emosional travmalar və ya digər ciddi zədələyici təcrübələr nəticəsində inkişaf edir. Bu hallarda şəxs, travmalarını şüuraltında "unudaraq" özünü qorumağa çalışır.
Emosional və Psixoloji Zədələr: Uşaqlıqda davamlı stress, ailə daxilindəki zorakılıq və ya təhqir, insanın fərqli şəxsiyyətlərə keçməsini təşviq edə bilər. Travmalar və güclü stres vəziyyətləri, şəxsiyyətin parçalanmasına səbəb ola bilər.
Genetik və Bioloji Faktorlar: Bəzi araşdırmalar, dissosiativ kimlik pozğunluğunun genetik meyilləri və beyin kimyasındakı dəyişikliklərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Ailədaxili münasibətlər və mühit: Uşaqlıqda təhlükəli və qeyri-sağlam bir ailə mühiti, məsələn, etibarsız valideyn münasibətləri və ya uşağa qarşı emosional neglect, DID-in inkişafında təsirli ola bilər.
İkili Şəxsiyyət Pozğunluğunun Müalicəsi:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu ciddi və uzunmüddətli bir vəziyyət olduğu üçün müalicə çox vaxt psixoterapiya ilə həyata keçirilir. Müalicə məqsədi, fərqli şəxsiyyətlər arasında əlaqə qurmaq və şəxsiyyətin birləşdirilməsi və bərpa olunmasına kömək etməkdir. Müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Psixoterapiya:
Integrasiya terapisi: Dissosiativ şəxsiyyət pozğunluğu olan insanların birləşdirilmiş və bütöv bir şəxsiyyətə qovuşması məqsədilə tətbiq edilən terapiya üsuludur.
Trauma fokuslu terapiya: Uşaqlıqda yaşanan travmalarla əlaqəli olaraq, şəxsiyyətlər arasında keçidlərin qarşısını almağa və bu travmalarla başa çıxmağa kömək edir. Terapist, travmanın emosional təsirlərini azaltmağa və sağlam şüur birliyi yaratmağa çalışır.
Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): KDT, şəxsin düşüncə və davranışlarını dəyişdirməyə kömək edərək, travmatik təcrübələrini düzgün şəkildə idarə etməsinə kömək edir.
Dərman müalicəsi:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu ilə əlaqəli anksiyete, depresiya və digər simptomları idarə etmək üçün antidepresanlar və anksiolitik dərmanlar istifadə oluna bilər.
Antipsikotik dərmanlar da bəzən istifadə edilə bilər, amma bu dərmanlar, yalnız digər müalicə üsulları ilə yanaşı istifadə edilməlidir.
Emosional Dəstək və Reabilitasiya:
Sosial dəstək, dostlar və ailə üzvlərindən dəstək, şəxsiyyət pozğunluğu olan insanın müalicə prosesində çox vacibdir.
Qrup terapiyası və fərdi dəstək, şəxsiyyətin birləşməsinə və sağlam bir şəxsiyyət qurulmasına kömək edə bilər.
Sonuç:
İkili şəxsiyyət pozğunluğu (DID) ciddi və mürəkkəb bir psixoloji vəziyyətdir, lakin düzgün müalicə ilə insanlar həyatlarını daha sağlam və balanslı şəkildə idarə edə bilərlər. Müalicə çox vaxt uzun müddət davam edir və bu prosesdə psixoterapiya, dərman müalicəsi və dəstək çox vacibdir. Ailə və sosial dəstək, müalicənin ən mühüm hissələrindən biridir.