Mastektomiya

Mastektomiya Növləri

Mastektomiya əməliyyatının fərqli növləri mövcuddur və bunlar xərçəngin yayılma dərəcəsinə, döş toxumasının miqdarına və xəstənin seçimlərinə görə dəyişir. Əsas mastektomiya növləri aşağıdakılardır:

1. Sadə Mastektomiya (Total Mastektomiya)

Səbəbi: Sadə mastektomiya döş xərçənginin erkən mərhələlərində və ya profilaktik tədbir olaraq aparıla bilər.

Prosedur: Bu əməliyyat zamanı bütün döş toxuması (məmə ucu, areola və döş də daxil olmaqla) çıxarılır, lakin qoltuqaltı limfa düyünləri və döş əzələsi qorunur. Adətən xərçəng çox yayılmadıqda və ya xərçəng riski yüksək olan insanlarda həyata keçirilir.

2. Modifikasiya Edilmiş Radikal Mastektomiya

Səbəbi: Bu növ mastektomiya döş xərçəngi qoltuqaltı limfa düyünlərinə yayıldıqda tətbiq edilir.

Prosedur: Bütün döş toxuması çıxarılır və qoltuqaltı limfa düyünləri də götürülür. Bu prosedur həm xərçəngli döşü, həm də xərçəngin yayılma ehtimalı olan limfa düyünlərini çıxarmağa yönəlmişdir.

3. Radikal Mastektomiya

Səbəbi: Radikal mastektomiya xərçəng döşdəki əzələlərə və limfa düyünlərinə yayıldıqda həyata keçirilir. Bu, artıq çox nadir tətbiq olunan bir prosedurdur.

Prosedur: Bütün döş, qoltuqaltı limfa düyünləri və döş əzələlərinin bir hissəsi çıxarılır. Radikal mastektomiya daha ağır xərçəng hallarında və ya əvvəlki əməliyyatların təsirsiz olduğu vəziyyətlərdə istifadə edilir.

4. Dəri Qoruyucu Mastektomiya

Səbəbi: Dəri qoruyucu mastektomiya döş rekonstruksiyası əməliyyatının mastektomiya ilə eyni zamanda aparılması planlaşdırıldıqda edilir.

Prosedur: Döş toxuması çıxarılır, lakin döşün dərisi olduğu kimi qalır. Döş rekonstruksiyası üçün mükəmməl bir təməl təmin etmək məqsədilə bu prosedur həyata keçirilir. Dəri qoruyucu mastektomiya estetik baxımdan daha yaxşı nəticələr verə bilər.

5. Məmə Ucu Qoruyucu Mastektomiya

Səbəbi: Xərçəng döşün əsas hissəsindədir, lakin məmə ucu və areola zədələnməmişdir. Bu prosedur estetik görünüşü qorumaq üçün istifadə edilir.

Prosedur: Məmə ucu və areola saxlanaraq, yalnız döş toxuması çıxarılır. Daha sonra döş rekonstruksiyası ilə döşlər yenidən bərpa edilir.

6. Profilaktik Mastektomiya

Səbəbi: Döş xərçəngi riski yüksək olan (məsələn, BRCA1 və ya BRCA2 gen mutasiyaları olan) qadınlar profilaktik olaraq mastektomiya keçirə bilərlər. Bu, xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Prosedur: Profilaktik mastektomiya zamanı döş toxuması xərçəng inkişaf etməmişdən əvvəl çıxarılır. Bu əməliyyat həm xərçəng riskini azaltmaq, həm də psixoloji rahatlıq üçün edilir.

Mastektomiyadan Sonra Rekonstruksiya

Mastektomiya əməliyyatı ilə döşün çıxarılmasından sonra bəzi qadınlar döş rekonstruksiyası əməliyyatına müraciət edirlər. Döş rekonstruksiyası döşlərin formasını və görünüşünü bərpa etmək üçün həyata keçirilir. Rekonstruktiv əməliyyatlar ya mastektomiyadan dərhal sonra (eyni zamanda), ya da daha sonra (gecikdirilmiş) aparıla bilər.

Rekonstruksiyada istifadə olunan üsullar:

İmplant Rekonstruksiyası: Silikon və ya salin implantları ilə döşlər yenidən formalaşdırılır.

Öz Toxuma ilə Rekonstruksiya: Bədənin digər hissələrindən (məsələn, qarın, kürək və ya bud) götürülən dəri, yağ və əzələ toxuması istifadə edilərək döşlər bərpa edilir (TRAM və ya DIEP üsulları).

Mastektomiyanın Riskləri

Hər bir cərrahi əməliyyatda olduğu kimi, mastektomiya əməliyyatının da bəzi riskləri vardır:

Qanaxma və infeksiya: Cərrahiyyədən sonra yara yerində infeksiya və ya qanama riski ola bilər.

Yara izləri: Əməliyyatdan sonra döş bölgəsində izlər qala bilər.

Limfedema: Qoltuqaltı limfa düyünləri çıxarıldıqda, bədəndə maye yığılması nəticəsində qol və ya sinədə şişkinlik (limfedema) meydana gələ bilər.

Ağrı və hissiyat itkisi: Əməliyyat sonrası döş bölgəsində ağrı və ya həssaslıq itirilməsi baş verə bilər. Bu, bəzən müvəqqəti, bəzən isə daimi ola bilər.

Psixoloji təsirlər: Mastektomiya, qadınların öz bədənlərinə qarşı hisslərini təsir edə bilər. Bəzi xəstələrdə özünə güvən azala bilər və psixoloji dəstəyə ehtiyac ola bilər.

Mastektomiyadan Sonra Sağalma Prosesi

Mastektomiya sonrası sağalma müddəti əməliyyatın növünə və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərinə görə dəyişə bilər:

Xəstəxanada qalma: Əməliyyat sonrası xəstə bir neçə gün xəstəxanada qala bilər.

Ağrı və narahatlıq: Əməliyyatdan sonra müəyyən müddət ərzində ağrı və narahatlıq ola bilər. Həkim ağrı kəsicilər təyin edə bilər.

Yara baxımı: Yaraların infeksiyadan qorunması və düzgün sağalması üçün xüsusi diqqət yetirilməlidir. Tikişlər bir neçə həftə sonra çıxarılır.

Fiziki fəaliyyət: Sağalma müddətində ağır fiziki fəaliyyətlərdən çəkinmək tövsiyə edilir. Xüsusilə qol hərəkətləri diqqətlə yerinə yetirilməlidir.

Psixoloji dəstək: Mastektomiya emosional baxımdan çətin bir təcrübə ola bilər. Psixoloji dəstək, dəstək qrupları və ya məsləhət terapiyası bu dövrdə çox faydalı ola bilər.

Mastektomiya üçün Uyğun Namizədlər

Mastektomiya əməliyyatı aşağıdakı hallarda təklif oluna bilər:

Döş xərçəngi diaqnozu: Xərçəngin yayılma dərəcəsinə, döşdəki kütlənin böyüklüyünə və ya limfa düyünlərinə yayılmasına görə mastektomiya tövsiyə edilə bilər.

Profilaktik məqsədlə: Döş xərçəngi riski yüksək olan qadınlar (genetik mutasiyalar səbəbilə) riskin azaldılması üçün profilaktik mastektomiya etdirə bilərlər.

Digər müalicə metodlarının təsirsizliyi: Radiasiya və ya kemoterapi kimi digər müalicələr təsirli olmadıqda və ya xərçəng təkrarladıqda mastektomiya tətbiq edilə bilər