Menenjit nədir?
Menenjit növləri:
Bakterial menenjit: Ən ciddi formasıdır və həyati təhlükə yarada bilər. Əsas səbəbkar bakteriyalar arasında Neisseria meningitidis (meningokok), Streptococcus pneumoniae (pnevmokok) və Haemophilus influenzae yer alır. Bakterial menenjit müalicə edilmədikdə sürətlə beyin zədələnməsinə və ölümlə nəticələnə bilər.
Viral menenjit: Bakterial formaya nisbətən daha yaygındır və adətən daha yüngül seyr edir. Əksər hallarda virus mənşəli menenjit öz-özünə sağalır və ciddi müalicəyə ehtiyac olmur. Virus menenjiti ən çox enteroviruslar, herpes virusu, qızılca virusu və digər viral infeksiyalar törədir.
Göbələk mənşəli menenjit: Nadir rast gəlinir və adətən immun sistemi zəif olan insanlarda (məsələn, HİV/AİDS xəstələrində) inkişaf edir. Göbələk menenjitinin ən çox yayılmış səbəblərindən biri Cryptococcus göbələyidir.
Parazitar menenjit: Daha nadir və spesifik hallarda rast gəlinir və bəzi parazitlərin beyinə keçməsi ilə baş verir. Bu forma daha çox tropik və subtropik bölgələrdə görülür.
Menenjit simptomları:
Menenjit simptomları adətən qəfil başlayır və sürətlə pisləşə bilər. Əsas simptomlar bunlardır:
Yüksək hərarət,
Şiddətli baş ağrısı,
Boyun sərtliyi (boynun hərəkətində çətinlik və ağrı),
İşığa həssaslıq (fotofobiya),
Bulantı və qusma,
Konfuzluq və ya huşun bulanması,
Yuxululuq və ya yuxu halı,
Səpki (meningokok menenjitində görülə bilər),
Qıcolmalar (bəzi hallarda).
Kiçik uşaqlarda menenjit simptomları daha fərqli ola bilər. Körpələrdə və azyaşlılarda şişmiş fontanellər (başın yumuşaq hissəsi), təngnəfəslik, zəif qidalanma və narahatlıq müşahidə edilə bilər.
Menenjit diaqnozu:
Menenjitin diaqnozu üçün aşağıdakı üsullar tətbiq olunur:
Klinik simptomlar: Boyun sərtliyi, qızdırma və baş ağrısı kimi simptomlar xəstəliyi göstərə bilər.
Bel punksiyası (lumbar punksiya): Onurğa beynindən alınan beyin-omurilik mayesinin (CSF) analiz edilməsi ilə menenqlərin iltihabı diaqnoz edilir və xəstəliyin səbəbi müəyyən olunur (bakterial, viral və s.).
Qan testləri: Xəstəliyin səbəbini və vəziyyətini müəyyən etmək üçün qanın analizi aparılır.
Beyin görüntüləmə: Xüsusilə komplikasiyalar olduqda kompüter tomoqrafiyası (CT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRI) istifadə oluna bilər.
Müalicə:
Bakterial menenjit: Tez və təcili müalicə tələb edir. Antibiotiklər və kortikosteroidlər ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün istifadə edilir. Erkən müdaxilə həyati təhlükəni azalda bilər.
Viral menenjit: Əksər hallarda spesifik müalicə tələb etmir. Virus menenjiti öz-özünə yaxşılaşır, ancaq ağrıkəsicilər, maye terapiyası və yataq istirahəti kimi dəstəkvi müalicələr tətbiq olunur. Herpes virusunun səbəb olduğu menenjitlərdə antiviral dərmanlar istifadə edilir.
Göbələk və parazitar menenjit: Müalicə səbəbə görə dəyişir. Göbələk mənşəli menenjitin müalicəsində antifungal dərmanlar istifadə olunur.
Profilaktika:
Vaksinasiya: Bəzi bakterial menenjit növlərinə qarşı effektiv vaksinlər mövcuddur. Xüsusilə meningokok, pnevmokok və Haemophilus influenzae B (Hib) vaksinləri xəstəliyin qarşısını almaq üçün vacibdir.
Yaxşı gigiyena: Menenjitə səbəb olan bəzi viruslar və bakteriyalar insandan insana asanlıqla keçə bilər. Əlləri tez-tez yumaq və gigiyena qaydalarına riayət etmək vacibdir.
Yaxın təmasdan çəkinmək: Xüsusilə xəstə insanlarla sıx təmasdan çəkinmək infeksiyadan qorunma yollarından biridir.
Fəsadlar:
Menenjit vaxtında müalicə edilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər, bunlara beyin zədəsi, eşitmə itkisi, qıcolmalar, öyrənmə çətinlikləri və hətta ölüm daxildir. Xüsusilə bakterial menenjitdə erkən diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.