Motor nitq pozğunluqları (apraksiya, dizartriya)
1. Apraksiya
Apraksiya, beyin zədələnməsi nəticəsində yaranan bir motor pozuntusudur. Bu vəziyyət, şəxsin nitq və ya hərəkət üçün düzgün hərəkətləri planlaşdırma və icra etmə qabiliyyətini təsir edir.
Xüsusiyyətləri:
Danışma Apraksiyası: Uşaq və ya yetişkin nitq istehsalında çətinlik çəkir, ancaq anlayışlarında bir problem olmaya bilər. Bu vəziyyət, nitq hərəkətlərinin koordinasiyasında çətinliklər yaradır.
Simptomlar:
Sözlərin düzgün tələffüzündə çətinlik.
Sözlərin və cümlələrin sıxışması.
İstədiyi hərəkətləri yerinə yetirməkdə çətinlik.
2. Dizartriya
Dizartriya, nitq istehsalını təsir edən əzələlərin zəifliyi və ya disfunksiyası nəticəsində meydana gələn bir vəziyyətdir. Bu, nitq mərkəzlərinin işləməsi ilə əlaqəli olmadan, əzələ problemləri səbəbindən baş verir.
Xüsusiyyətləri:
Dizartriya: Nitqə təsir edən əzələlərin zəifliyi nəticəsində nitqin aydın olmaması. Dizartriya, ağız, boğaz və nəfəs alma əzələlərini təsir edə bilər.
Simptomlar:
Səsin boğulması və ya zəif olması.
Nitqin aydın olmaması, tələffüzdə çətinlik.
Yavaş və çətin nitq.
Səbəbləri
Motor nitq pozğunluqlarının bir çox səbəbi vardır:
Beyin Zədələri: İnvaziv xəstəliklər, infeksiyalar, baş travmaları.
Sinir Sisteminin Problemləri: Serebral iflic, amyotrofik lateral skleroz (ALS), Parkinson xəstəliyi.
İnkişaf Pozuntuları: Düşük inkişaf edən uşaqlarda motor nitq pozğunluqları.
Diaqnoz
Motor nitq pozğunluqlarının diaqnozu üçün aşağıdakı üsullar istifadə olunur:
Fiziki Müayinə: Həkim, uşağın tibbi tarixini, simptomlarını və nitq inkişafını qiymətləndirir.
Nitq və Dil Qiymətləndirməsi: Uşağın nitq bacarıqlarının qiymətləndirilməsi.
Neurologik Müayinə: Beyin və sinir sisteminin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Laboratoriya Testləri: Bəzi hallarda genetik testlər, metabolik analizlər.
Müalicə
Motor nitq pozğunluqlarının müalicəsi aşağıdakı yollarla həyata keçirilə bilər:
Nitq və Dil Terapiyası:
Uşaqların nitq və motor bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün fərdi terapiya.
Ünsiyyət və sosial bacarıqların inkişaf etdirilməsi.
Reabilitasiya Proqramları:
Uşaqların gündəlik fəaliyyətlərini dəstəkləmək üçün müalicə proqramları.
Psikoterapiya:
Uşaqların emosional vəziyyətini dəstəkləmək və nitq problemlərini idarə etmək.
Diyet Dəyişiklikləri:
Uşağın qidalanmasını təmin etmək, vitamin və mineral çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq.
Nəticə
Motor nitq pozğunluqları, uşaqların nitq, dil və sosial inkişafını təsir edə bilər. Hər hansı bir simptom aşkar edildikdə, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Müayinə və müalicə, uşağın sağlamlığını artırmağa və nitq bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edə bilər. Motor nitq pozğunluqlarının müalicəsi, fərdi yanaşma tələb edir və mütəxəssis dəstəyi ilə daha effektiv ola bilər. Uşaqların dil və nitq inkişafını dəstəkləmək üçün müvafiq müalicə planı hazırlanmalıdır.