Sirroz nədir? Semptomlar və müalicə üsulları hansılardır?
Sirrozun Əsas Səbəbləri
Alkoqol İstifadəsi:
Uzunmüddətli və həddindən artıq alkoqol istifadəsi qaraciyər toxumasının zədələnməsinə səbəb olur.
Hepatit Xəstəlikləri:
Xüsusilə Hepatit B və C infeksiyaları sirrozun əsas səbəblərindən biridir.
Qeyri-Alkoqol Yağlı Qaraciyər Xəstəliyi (NAFLD):
Çəki artımı, şəkərli diabet və yüksək xolesterin səbəbindən yaranır.
Autoimmun Xəstəliklər:
Bədənin immun sistemi qaraciyər hüceyrələrinə hücum edir (autoimmun hepatit).
Safra Sistemi Problemləri:
Primer Biliar Sirroz və ya Sklerozan Kolanjit kimi xəstəliklərdə safra axını pozulur.
İrsi Xəstəliklər:
Wilson Xəstəliyi (bədəndə misin yığılması) və ya Hemoxromatoz (dəmirin yığılması).
Sirrozun Əlamətləri
Sirroz erkən mərhələlərdə simptomsuz ola bilər. İrəliləmiş mərhələlərdə isə müxtəlif əlamətlər müşahidə olunur.
Erkən Əlamətlər
Yorğunluq və zəiflik.
İştahsızlıq.
Bulantı və çəki itkisi.
Qarında və ya sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrı və ya diskomfort.
İrəliləmiş Əlamətlər
Dərinin və Gözlərin Saralması (Sarılıq):
Qaraciyər bilirubini düzgün emal edə bilmir.
Qarın Şişkinliyi (Asit):
Qarın boşluğunda maye yığılması.
Ayaqlarda və Qıçlarda Şişkinlik (Edema):
Qaraciyər funksiyası pozulduqda maye bədəndə yığılır.
Dəri və Göz Altında Kapilyarların Genişlənməsi (Spider Angiomas):
Xüsusilə sinə və üz nahiyəsində görünür.
Qaşınma:
Qaraciyər zədələnməsi nəticəsində bədəndə toksinlər yığılır.
Qanaxma və Göyərmələr:
Qaraciyərin qan laxtalanma faktorlarını düzgün istehsal edə bilməməsi.
Mental Pozğunluq (Hepatik Ensefalopatiya):
Qaraciyərin toksinləri təmizləyə bilməməsi nəticəsində baş verir.
Yaddaş itkiləri, diqqət pozğunluğu və hətta koma müşahidə edilə bilər.
Daxili Qanaxma:
Qaraciyər damarlarında təzyiq artması (portal hipertenziya) nəticəsində qida borusunda və ya mədədə qanaxma.
Sirrozun Müalicə Üsulları
Sirroz tamamilə sağaldıla bilməz, lakin müalicə ilə irəliləyiş yavaşladılır və simptomlar idarə edilir.
1. Əsas Səbəbin Müalicəsi
Alkoqol Sirrozu:
Alkoqolun tamamilə dayandırılması.
Hepatit B və C:
Antivirus dərmanları.
Qeyri-Alkoqol Yağlı Qaraciyər Xəstəliyi:
Çəki azalması, sağlam qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət.
Autoimmun Xəstəliklər:
Kortikosteroidlər və immunosupressiv dərmanlar.
2. Qidalanma və Yaşam Tərzi
Duzun Məhdudlaşdırılması:
Asit və ödemi azaltmaq üçün.
Sağlam Pəhriz:
Zülalla zəngin, balanslı qidalanma.
Vitamin və Mineral Əlavələri:
Qaraciyər funksiyasını dəstəkləmək üçün.
3. Dərman Müalicəsi
Diuretiklər:
Bədəndən artıq mayeni çıxarmaq üçün.
Laktuloza:
Hepatik ensefalopatiyanı idarə etmək üçün bağırsaqda toksinlərin azalmasını təmin edir.
Antibiotiklər:
İnfeksiyaların qarşısını almaq üçün.
4. İnvaziv Prosedurlar
Paracentez:
Qarın boşluğundakı artıq mayenin çıxarılması.
Endoskopik Bandlama:
Varikoz damar qanaxmalarının qarşısını almaq üçün.
5. Qaraciyər Transplantasiyası
Xəstəliyin son mərhələsində yeganə effektiv müalicə üsuludur.
Sirrozun Profilaktikası
Alkoqol İstifadəsini Məhdudlaşdırın:
Alkoqolu tamamilə dayandırmaq və ya məhdudlaşdırmaq.
Hepatit Peyvəndləri:
Hepatit B və A qarşı peyvənd olunmaq.
Sağlam Çəki Saxlamaq:
Çəki artımı və piylənmədən qaçınmaq.
Düzgün Qidalanma:
Zərərli yağlardan və konservantlardan uzaq durmaq.
Kimyəvi Maddələrdən Çəkinmək:
Qaraciyərə zərər verə bilən dərmanlar və toksinlərdən uzaq olmaq.
Nəticə
Sirroz ciddi və geri dönməz bir xəstəlikdir, lakin erkən mərhələdə diaqnoz qoyularsa, irəliləyiş yavaşladılıb həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər. Əgər sirroz əlamətləri müşahidə edirsinizsə, dərhal bir hepatoloq və ya gastroenteroloqa müraciət etmək vacibdir. Qaraciyər sağlamlığını qorumaq üçün mütəmadi tibbi müayinələr və düzgün həyat tərzi əsasdır.