Bulimia Nervoza

Bulimia nervozanın əlamətləri

1. Yemək vərdişləri ilə bağlı əlamətlər:

Qısa müddətdə çoxlu miqdarda qida yemək (binge eating).

Yemək epizodlarından sonra günahkarlıq və utanc hissi.

Gizli yemək vərdişi (yalnız yemək və ya yeməyi gizlətmək).

Qida məhdudlaşdırıcı diyetlərə tez-tez başlamaq.

2. Kompensasiya davranışları:

Yediyi qidalardan qurtulmaq üçün:

Özünü qusdurmaq.

Laksatif və ya sidikqovucu dərmanlardan istifadə.

Həddindən artıq idman.

Su və ya yeməkdən qaçınmaq (kalori qəbulunu azaltmaq məqsədilə).

3. Fiziki əlamətlər:

Normal və ya normaldan bir az artıq çəki (anoreksiyadan fərqli olaraq).

Qusmanın səbəb olduğu boğaz ağrısı, tüpürcək vəzlərinin şişməsi.

Dişlərin emalında aşınma və çürümə (turşu təsirindən).

Qarın ağrısı və həzm problemləri.

Elektrolit balanssızlığı nəticəsində baş verən yorğunluq və əzələ zəifliyi.

4. Psixoloji əlamətlər:

Özünə hörmətin aşağı olması.

Çəki və bədən quruluşuna həddindən artıq diqqət yetirmə.

Depressiya, narahatlıq və stressin artması.

Bulimia nervozanın səbəbləri

Bulimia nevrozaya dəqiq səbəb olan bir faktor yoxdur, lakin bir sıra bioloji, psixoloji və sosial faktorlar xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər:

1. Psixoloji faktorlar:

Aşağı özünə hörmət.

Depressiya və narahatlıq pozuntusu.

Perfeksionizm və mükəmməl olmağa can atma.

Travma və ya uşaqlıq dövründə mənfi təcrübələr (emosional və ya fiziki zorakılıq).

2. Bioloji faktorlar:

Genetik meyillilik (ailədə yemək pozuntusu tarixi).

Beyində serotonin və dopamin balanssızlığı.

3. Sosial faktorlar:

Cəmiyyətdə incə bədən quruluşunun ideal kimi qəbul edilməsi.

Ailə və ya dostların təzyiqi və bədən görünüşünə dair tənqidlər.

Sosial mediada bədən mükəmməlliyini təşviq edən məzmun.

Bulimia nervozanın nəticələri və fəsadları

Bulimia nervoza həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığa ciddi zərər verə bilər:

1. Fiziki fəsadlar:

Həzm sistemi: Qarın ağrısı, qəbizlik, qida borusunda zədələnmələr və həzm problemləri.

Dişlər: Turşunun təsirindən dişlərin emalının zədələnməsi.

Elektrolit balanssızlığı: Hipokalemiya (aşağı kalium səviyyəsi) ürək ritmində problemlərə səbəb ola bilər.

Dehidrasiya: Qusma və laksatif istifadəsi nəticəsində.

Menstrual dövr pozuntuları.

2. Psixoloji fəsadlar:

Depressiya və narahatlıq.

Suicid düşüncələri və davranışları.

Yemək və bədən görünüşü ilə bağlı obsessiv fikirlər.

Diaqnoz

Bulimia nervoza diaqnozu psixi sağlamlıq mütəxəssisi tərəfindən qoyulur. Diaqnoz üçün aşağıdakı meyarlar nəzərə alınır:

Yemək epizodları zamanı nəzarəti itirmək.

Bu epizodlardan sonra kompensasiyaedici davranışların təkrarlanması.

Çəki və bədən quruluşuna həddindən artıq diqqət yetirmək.

Əlamətlərin ən az 3 ay ərzində, həftədə bir neçə dəfə baş verməsi.

Müalicə

Bulimia nervozanın müalicəsi kompleksdir və fərdi yanaşma tələb edir. Müalicə psixoloji, qidalanma və tibbi müdaxilələri əhatə edir:

1. Psixoterapiya:

Koqnitiv davranış terapiyası (CBT):

Yemək vərdişləri və bədən imicinə dair mənfi düşüncələri dəyişmək.

Ailə əsaslı terapiya:

Ailə dəstəyi ilə xəstənin yemək pozuntusunun idarə edilməsi.

Fərdi psixoterapiya:

Stress, travma və emosional problemləri həll etmək.

2. Dərman müalicəsi:

Antidepresanlar (məsələn, fluoksetin) narahatlıq və depressiyanı azaltmaq üçün.

Serotonin səviyyəsini normallaşdıran dərmanlar.

3. Qidalanma dəstəyi:

Diyetoloqların köməyi ilə sağlam qidalanma vərdişlərinin inkişaf etdirilməsi.

Kalori və qida qəbulu balansının bərpası.

4. Dəstək qrupları:

Digər bulimia xəstələri ilə təcrübə paylaşımı və emosional dəstək.

Bulimia nervozadan qorunma və idarəetmə

Bədən müsbətliyini təşviq edin:

Çəki və bədən quruluşundan asılı olmayaraq özünüzə hörmət edin.

Sağlam qidalanma vərdişləri inkişaf etdirin:

Yemək epizodlarının qarşısını almaq üçün balanslı qidalanın.

Stressi idarə edin:

Meditasiya, yoga və ya digər stress azaldan üsullar.

Sosial medianın təsirini məhdudlaşdırın:

Bədən mükəmməlliyini təşviq edən məzmunlardan uzaq durun.

Müntəzəm tibbi nəzarət:

Əlamətlərin erkən mərhələdə aşkarlanması üçün.

Hansı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır?

Yemək və bədən imici ilə bağlı obsesiv davranışlar müşahidə edilirsə.

Fiziki sağlamlıq problemləri yaranıbsa (qusma, elektrolit balanssızlığı əlamətləri).

Depressiya, narahatlıq və ya özünə zərər vermə fikirləri varsa.

Bulimia nervoza müalicə olunabilən bir xəstəlikdir. Düzgün müalicə və dəstək ilə xəstələr sağlam həyat tərzinə qayıda bilərlər. Xəstəliyin təsirlərini azaltmaq və sağalmanı dəstəkləmək üçün erkən müdaxilə çox vacibdir.