Mitral qapaq stenozu
Mitral qapaq stenozunun səbəbləri:
Mitral qapaq stenozunun əsas səbəbi revmatik ürək xəstəliyidir. Bununla yanaşı, digər nadir səbəblər də mövcuddur:
Revmatik qızdırma:
Revmatik qızdırma keçirmiş insanlarda mitral qapağın qalınlaşması və daralması baş verə bilər. Revmatik qızdırma, streptokok infeksiyası (boğaz infeksiyası) nəticəsində yaranır və mitral stenozun ən yaygın səbəbidir.
Kalsium yığılması:
Yaşlandıqca mitral qapaqda kalsium yığılması baş verir və bu da qapağın sərtləşməsinə və daralmasına səbəb ola bilər.
Doğuşdan gələn qapaq qüsurları:
Bəzi insanlarda mitral qapaq anormal formalaşmış ola bilər. Bu, mitral qapaq stenozunun nadir səbəblərindən biridir.
İnfektiv endokardit:
Ürək qapaqlarının infeksiyası qapaqda zədələnmə və daralma ilə nəticələnə bilər.
Mitral qapaq stenozunun simptomları:
Mitral qapaq stenozu yavaş-yavaş inkişaf etdiyi üçün ilkin mərhələlərdə simptomlar çox nəzərə çarpmaya bilər. Lakin daralma irəlilədikcə ürək və ağciyərlərə olan təzyiq artır və müxtəlif simptomlar yaranır:
Nəfəs darlığı:
Mitral qapaq stenozunun ən yaygın simptomlarından biridir. Fiziki fəaliyyət zamanı, xüsusilə də yatarkən nəfəs darlığı baş verə bilər. Ağciyərlərdə maye yığılması bu simptomun əsas səbəbidir.
Yorğunluq və zəiflik:
Ürək kifayət qədər qan pompalaya bilmədiyi üçün xəstələr özlərini tez yorulmuş və zəif hiss edə bilərlər.
Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi və ya nizamsız olması (aritmiya):
Xəstələr ürəklərinin sürətli və nizamsız döyündüyünü hiss edə bilərlər. Bu simptom adətən atrial fibrilyasiya (ürəyin sürətli və nizamsız döyünməsi) ilə müşayiət olunur.
Öskürək və qanlı bəlğəm:
Ağciyərlərə olan təzyiq nəticəsində öskürək və bəzən qanlı bəlğəm müşahidə oluna bilər.
Sinə ağrısı (angina):
Bəzi xəstələrdə, xüsusilə də fiziki fəaliyyət zamanı, sinədə ağrı və ya sıxıntı hissi yarana bilər.
Şişkinlik (ödem):
Ayaqlarda, topuqlarda və qarın nahiyəsində şişkinlik yarana bilər. Bu, bədəndə maye yığılması ilə əlaqədardır.
Başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi (sinkiop):
Qan axını pozulduğu üçün başgicəllənmə və hətta huşun itirilməsi baş verə bilər.
Mitral qapaq stenozunun diaqnozu:
Mitral qapaq stenozunu diaqnoz etmək üçün həkim xəstənin şikayətlərini dinlədikdən sonra müxtəlif testlər və müayinələr aparır. Əsas diaqnostik üsullar bunlardır:
Ekokardioqrafiya:
Mitral qapaq stenozunun diaqnozunda ən əsas vasitədir. Ürəyin ultrasəs müayinəsi ilə qapaqdakı daralma dərəcəsi, ürək kameralarının ölçüsü və qan axını qiymətləndirilir.
Doppler ultrasəs:
Doppler ultrasəsi qan axını ölçərək mitral qapaqdakı daralmanı və onun ürəyə təsirini dəqiq müəyyən edir.
Elektrokardioqrafiya (EKQ):
Ürəyin elektrik aktivliyini ölçərək ürəyin genişlənməsi və ya aritmiya kimi problemləri aşkar edir.
Rentgen müayinəsi:
Ürəyin və ağciyərlərin rentgen müayinəsi ilə ürəyin ölçüsü və ağciyərlərdə maye yığılması müəyyən edilir.
Ürək kateterizasiyası:
Qapaqdakı daralmanın dərəcəsini qiymətləndirmək üçün kateterlə ürəyə kontrast boya yeridilir və təzyiq ölçülür.
Mitral qapaq stenozunun müalicəsi:
Mitral qapaq stenozunun müalicəsi xəstəliyin şiddətinə və simptomların ciddiliyinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları dərman müalicəsi və cərrahi müdaxilələri əhatə edir.
1. Dərman müalicəsi:
Dərmanlar mitral qapaq stenozunu aradan qaldırmasa da, simptomları idarə etmək və ürəyin işini yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər:
Diuretiklər: Ağciyərlərdə və bədəndə yığılmış artıq mayeni çıxarmaq üçün istifadə edilir.
Beta-blokatorlar və ya kalsium kanal blokatorları: Ürəyin işini yavaşladaraq aritmiya və ürəyin yüklənməsini azaldır.
Antikoaqulyantlar (qan durulducular): Atrial fibrilyasiya olan xəstələrdə qan laxtalarının qarşısını almaq üçün istifadə edilir.
2. Cərrahi müdaxilələr:
Mitral qapaq stenozunun müalicəsində cərrahi müdaxilə ən effektiv üsullardan biridir. Əsas cərrahi müdaxilələr aşağıdakılardır:
Balon valvuloplastika:
Daralmış mitral qapağı açmaq üçün qapağın içinə balon yerləşdirilir və genişləndirilir. Bu minimal invaziv prosedur stenozu müvəqqəti aradan qaldıra bilər və bəzi xəstələrdə uzunmüddətli rahatlama təmin edir.
Mitral qapağın dəyişdirilməsi:
Əgər qapaq ciddi şəkildə zədələnmişsə və ya daralma çox güclüdürsə, zədələnmiş qapaq mexaniki və ya bioloji qapaqla əvəz edilir.
Mitral valvulotomiya:
Əgər qapaq kifayət qədər funksionaldırsa, cərrah qapağı təmir edərək onu genişləndirə bilər. Bu prosedur qapaqdakı daralmış və sərtləşmiş toxumanı kəsərək qan axınını bərpa edir.
3. Müntəzəm tibbi nəzarət:
Mitral qapaq stenozu olan xəstələr müntəzəm olaraq tibbi nəzarət altında saxlanılmalıdırlar. Ürəyin işini və qapağın vəziyyətini izləmək üçün müntəzəm ekokardioqrafiya və digər testlər tələb oluna bilər.
Mitral qapaq stenozunun fəsadları:
Müalicə olunmayan mitral qapaq stenozu ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Ağciyər hipertansiyası:
Mitral stenoz ağciyərlərə gedən təzyiqi artıraraq ağciyər hipertansiyası yarada bilər. Bu, tənəffüs problemlərinə və ürək funksiyasının pisləşməsinə səbəb ola bilər.
Atrial fibrilyasiya:
Uzun müddətli mitral qapaq stenozu atrial fibrilyasiya (ürəyin nizamsız və sürətli döyünməsi) yarada bilər. Bu aritmiya, qan laxtalanması və insult riskini artırır.
Ürək çatışmazlığı:
Ürəyin əlavə təzyiqə və yükə məruz qalması nəticəsində ürək zəifləyir və nəticədə ürək çatışmazlığı inkişaf edə bilər.
Nəticə:
Mitral qapaq stenozu, ürəyin sol tərəfində mitral qapağın daralması ilə əlaqəli ciddi bir qapaq xəstəliyidir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə simptomlar idarə oluna bilər və ürək funksiyası qoruna bilər. Dərman müalicəsi və cərrahi müdaxilələr xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını almağa və xəstələrin həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir.