Ürək böhranı və ürək çatışmazlığı

1. Ürək böhranı (Miokard infarktı)

Ürək böhranı, ürəyin qan tədarükünün qəfildən kəsilməsi və ya ciddi şəkildə azalması nəticəsində ürək əzələsinin bir hissəsinin zədələnməsi və ya ölməsi vəziyyətidir. Bu, adətən koronar arteriyanın tıxanması səbəbindən baş verir. Qan axınının dayanması ürək toxumasına kifayət qədər oksigen çatmamasına və zədələnməsinə səbəb olur. Ürək böhranı təcili tibbi yardım tələb edən həyati təhlükəli bir vəziyyətdir.

Ürək böhranının əsas səbəbləri:

Ateroskleroz:

Koronar arteriyaların içərisində yağ, xolesterol və digər maddələrin yığılması nəticəsində arteriyaların daralması və tıxanmasıdır. Bu, ən yaygın ürək böhranı səbəbidir.

Qan laxtası (trombus):

Koronar arteriyaların içində aterosklerotik plakların partlaması qan laxtası meydana gətirir, bu da arteriyanı tamamilə tıxaya bilər və ürəyə qan axını dayandırar.

Koronar arteriya spazmı:

Koronar arteriyanın müvəqqəti büzülməsi (spazm) nəticəsində ürəyə qan axını müvəqqəti olaraq kəsilə bilər. Bu spazmlar adətən siqaret, narkotik maddələr (məsələn, kokain) və ya stres səbəbindən baş verir.

Ürək böhranının simptomları:

Sinə ağrısı: Sinədə kəskin, basqı və ya sıxılma hissi. Bu ağrı sol qola, çənəyə, boyuna və ya kürəyə yayıla bilər.

Nəfəs darlığı: Xəstə nəfəs almaqda çətinlik çəkə bilər.

Soyuq tərləmə: Güclü tərləmə və zəiflik hissi.

Başgicəllənmə və ya zəiflik: Başgicəllənmə, ürəkbulanma və hətta huşun itirilməsi baş verə bilər.

Ürəkbulanma və ya qusma: Bəzi hallarda ürəkbulanma və qusma müşahidə olunur.

Ürək böhranının diaqnozu:

EKQ (Elektrokardioqrafiya): Ürəyin elektrik aktivliyini ölçərək ürək böhranını təyin edir.

Qan testləri: Qanda ürək zədələnməsinə işarə edən troponin və digər fermentlər aşkarlana bilər.

Koronar angiografiya: Koronar arteriyaların vəziyyətini yoxlamaq və tıxanma dərəcəsini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

Ürək böhranının müalicəsi:

Trombolitiklər: Qan laxtasını həll edən dərmanlar.

Angioplastika və stent qoyulması: Daralmış və ya tıxanmış arteriyanı açmaq üçün invaziv müdaxilə.

Koronar arteriya baypas əməliyyatı: Tıxanmış arteriyaları keçmək üçün yeni qan axını yolu yaratmaq üçün tətbiq edilən əməliyyat.

Nitroqliserin və aspirin: Ağrını yüngülləşdirmək və qan laxtalanmasının qarşısını almaq üçün istifadə edilir.

2. Ürək çatışmazlığı (Ürək yetmezliği)

Ürək çatışmazlığı, ürəyin bədənə kifayət qədər qanı nasoslamaq qabiliyyətini itirdiyi bir vəziyyətdir. Bu, ürəyin gücünün və funksiyasının azalması nəticəsində baş verir və nəticədə ürək bütün bədənə lazımi miqdarda qan çatdıra bilmir. Ürək çatışmazlığı kəskin (qəfil başlayan) və ya xroniki (uzunmüddətli) ola bilər.

Ürək çatışmazlığının səbəbləri:

Ürək böhranı:

Keçirilmiş ürək böhranı ürəyin əzələsini zəiflədir və bu da uzun müddət sonra ürək çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya):

Yüksək qan təzyiqi ürəyin işləməsini çətinləşdirir və zamanla ürək zəifləyərək çatışmazlıq yaranır.

Kardiomiopatiya:

Ürək əzələsinin zəifləməsi və funksional çatışmazlığı ilə nəticələnən xəstəlikdir.

Ürək qapaq xəstəlikləri:

Ürək qapaqlarında problemlər (məsələn, daralma və ya sızma) ürəyin nasos funksiyasını zəiflədir.

Aritmiya:

Ürəyin nizamsız döyünməsi, ürəyin qan pompalamasını çətinləşdirə və ürək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər.

Ürək çatışmazlığının simptomları:

Nəfəs darlığı: Xüsusilə yatarkən və ya fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs alma çətinliyi.

Şişkinlik (edema): Ayaq, topuq, qarın və ya digər bədən hissələrində maye yığılması.

Yorğunluq: Bədənə kifayət qədər oksigen getmədiyi üçün daim yorğunluq hissi.

Tez-tez sidik ifrazı: Xüsusilə gecə saatlarında daha çox sidik ifrazı.

Çəki artımı: Bədəndə maye yığılması nəticəsində tez bir zamanda kilo alınması.

Ürək çatışmazlığının diaqnozu:

Ekokardioqrafiya: Ürək əzələsinin gücünü və nasoslama qabiliyyətini qiymətləndirir.

EKQ: Ürəyin elektrik fəaliyyətini ölçərək aritmiya və ürəyin digər problemlərini aşkarlayır.

Qan testləri: Bədəndəki maye yığılmasını və ürək çatışmazlığını göstərən natriuretik peptid səviyyələrinə baxılır.

Ürək çatışmazlığının müalicəsi:

Dərmanlar: Diuretiklər (bədəndən artıq mayeni çıxarmaq üçün), beta-blokatorlar (ürək işini yüngülləşdirmək üçün), ACE inhibitorları və ARB-lər (qan təzyiqini azaltmaq və ürəyi qorumaq üçün).

Yaşam tərzi dəyişiklikləri: Duz qəbulunun azaldılması, fiziki aktivlik və siqaretdən imtina.

Cərrahi müdaxilələr: Ürək qapağı əməliyyatı və ya ciddi hallarda ürək transplantasiyası.

Ürək böhranı və ürək çatışmazlığı arasındakı fərqlər:

Ürək böhranı qəfildən meydana gələn və koronar arteriyaların tıxanması səbəbindən ürək əzələsinin zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət təcili tibbi müdaxilə tələb edir və həyat üçün təhlükə yaradır.

Ürək çatışmazlığı ürəyin zamanla zəifləməsi və bədənə kifayət qədər qan pompalaya bilməməsi ilə əlaqədardır. Ürək çatışmazlığı uzunmüddətli bir vəziyyət ola bilər və xəstənin həyatı boyunca müntəzəm tibbi müalicə tələb edir.

Nəticə:

Ürək böhranı və ürək çatışmazlığı ciddi ürək-damar xəstəlikləridir, lakin fərqli səbəblər və təsirlərlə özünü göstərir. Ürək böhranı adətən qəfil və kəskin olur, ürək çatışmazlığı isə zamanla inkişaf edir və xroniki olur. Hər iki vəziyyətin müalicəsində erkən diaqnoz və tibbi yardım həyati əhəmiyyət daşıyır.