Ürək böhranı və ürək çatışmazlığı

Ürək böhranı (miokard infarktı) və ürək çatışmazlığı iki fərqli, lakin bir-biri ilə əlaqəli ürək xəstəlikləridir. Hər iki vəziyyət ürək-damar sistemi ilə bağlı ciddi problemlərə səbəb olur və təcili tibbi yardım tələb edir. Gəlin hər birinin nə olduğunu, səbəblərini və simptomlarını ayrı-ayrılıqda araşdıraq.

Süni intellekt ilə təkmiləşdirilmiş versiya

Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır

Ürək Böhranı (Miokard İnfarktı) Nədir?

Ürək böhranı, tibbi adı ilə miokard infarktı, ürək əzələsinin bir hissəsinin qan tədarükünün qəfildən kəsilməsi və ya ciddi şəkildə azalması nəticəsində zədələnməsi və ya ölməsi vəziyyətidir. Bu kritik vəziyyət adətən koronar arteriyanın tıxanması səbəbindən meydana gəlir. Qan axınının dayanması ürək toxumasına kifayət qədər oksigen çatmamasına yol açaraq geri dönməz zədələrə səbəb olur. Ürək böhranı, təcili tibbi müdaxilə tələb edən və həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətdir.

Ürək Böhranının Əsas Səbəbləri

Ürək böhranının yaranmasında bir neçə əsas faktor mühüm rol oynayır. Bu səbəblər arteriyaların strukturunun pozulması və ya qəfil daralmalarla bağlıdır:

Ateroskleroz: Koronar arteriyaların daxilində yağ, xolesterol və digər maddələrin toplanması nəticəsində damarların daralması və tıxanmasıdır. Bu, ən çox rast gəlinən səbəbdir.
Qan laxtası (trombus): Arteriya daxilindəki aterosklerotik plakların partlaması nəticəsində yaranan qan laxtası damarı tamamilə tıxayaraq qan axınını dayandırır.
Koronar arteriya spazmı: Arteriyanın müvəqqəti büzülməsi nəticəsində qan axını kəsilə bilər. Bu spazmlar adətən siqaret, narkotik maddələr (məsələn, kokain) və ya stres səbəbindən baş verir.

Ürək Böhranının Simptomları

Ürək böhranı zamanı orqanizm müxtəlif siqnallar verir. Bu simptomların vaxtında tanınması həyat qurtarıcı ola bilər:

Sinə ağrısı: Sinədə kəskin basqı, sıxılma və ya ağırlıq hissi. Bu ağrı sol qola, çənəyə, boyuna və ya kürəyə yayıla bilər.
Nəfəs darlığı: Xəstənin nəfəs almaqda ciddi çətinlik çəkməsi.
Soyuq tərləmə: Qəfil başlayan güclü tərləmə və ümumi zəiflik hissi.
Başgicəllənmə: Ürəkbulanma və hətta huşun itirilməsi ilə müşayiət olunan halsızlıq.
Ürəkbulanma və qusma: Bəzi xəstələrdə həzm sistemi problemlərinə bənzər əlamətlər müşahidə olunur.

Diaqnoz və Müalicə Metodları

Ürək böhranının diaqnozu üçün EKQ (Elektrokardioqrafiya), qanda ürək zədələnməsini göstərən troponin fermentlərinin yoxlanılması və damarların vəziyyətini müəyyən edən koronar angioqrafiya tətbiq edilir. Müalicə prosesində isə aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:

Trombolitiklər: Qan laxtasını həll edən xüsusi dərmanlar.
Angioplastika və stent: Daralmış arteriyanı açmaq üçün icra edilən invaziv müdaxilə.
Koronar arteriya baypas əməliyyatı: Qan axını üçün yeni bir yolun yaradılması.
Dərman müalicəsi: Ağrını azaltmaq və laxtalanmanın qarşısını almaq üçün nitroqliserin və aspirin istifadəsi.

Ürək Çatışmazlığı və Onun Xüsusiyyətləri

Ürək çatışmazlığı, ürəyin bədənin ehtiyacı olan qanı kifayət qədər nasoslamaq qabiliyyətini itirdiyi xroniki və ya kəskin bir vəziyyətdir. Bu zaman ürəyin gücü və funksiyası azaldığı üçün orqanizm lazımi miqdarda qanla təmin olunmur. Ürək çatışmazlığı həm qəfil başlayan (kəskin), həm də uzunmüddətli (xroniki) formada inkişaf edə bilər.

Ürək Çatışmazlığının Səbəbləri

Ürək çatışmazlığı adətən digər ürək problemlərinin fəsadı olaraq ortaya çıxır:

Keçirilmiş ürək böhranı: Ürək əzələsini zəiflədərək zamanla çatışmazlığa yol açır.
Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya): Ürəyin işini çətinləşdirərək onun zamanla zəifləməsinə səbəb olur.
Kardiomiopatiya: Ürək əzələsinin birbaşa zəifləməsi ilə nəticələnən xəstəlikdir.
Ürək qapaq xəstəlikləri: Qapaqlardakı daralma və ya sızma problemləri nasos funksiyasını pozur.
Aritmiya: Nizamsız ürək döyüntüləri qan pompalanmasını çətinləşdirir.

Ürək Çatışmazlığının Simptomları

Ürək çatışmazlığı olan xəstələrdə ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

Nəfəs darlığı: Xüsusilə fiziki fəaliyyət zamanı və ya uzanarkən yaranan çətinlik.
Şişkinlik (edema): Ayaq, topuq və qarın nahiyəsində maye yığılması.
Yorğunluq: Bədənin oksigen təminatı azaldığı üçün yaranan daimi halsızlıq.
Tez-tez sidik ifrazı: Xüsusilə gecə saatlarında müşahidə olunan artım.
Çəki artımı: Maye yığılması səbəbindən bədən çəkisinin sürətlə artması.

Diaqnoz və Müalicə Yolları

Diaqnoz üçün ekokardioqrafiya (ürəyin nasos gücünü ölçür), EKQ və qanda natriuretik peptid səviyyələrini yoxlayan testlər tətbiq edilir. Müalicə planına aşağıdakılar daxildir:

Dərmanlar: Diuretiklər, beta-blokatorlar, ACE inhibitorları və ARB-lər.
Yaşam tərzi: Duz qəbulunun azaldılması, fiziki aktivlik və siqaretdən imtina.
Cərrahiyyə: Ürək qapağı əməliyyatı və ya ağır hallarda ürək transplantasiyası.