Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) nədir?

1. Obsessyonlar:

Obsessyonlar, şəxs tərəfindən istəmədən ortaya çıxan və ya nəzarət edilə bilməyən narahat edici düşüncələr, şəkillər və ya impulslar şəklindədir. Bu düşüncələr, şəxsi əziyyət çəkdirir və onlara davamlı narahatlıq və anksiyetə yaradır. Məsələn, bir insanın başqalarına zərər vermək istəyi və ya əşyaların təkrarlanan şəkildə düzülməsini düşünməsi kimi.

Obsessyonlar ümumiyyətlə şəxsin əxlaqi və ya sosial dəyərləri ilə ziddiyyət təşkil edən, ona görə də narahatlıq yaradan düşüncələrdir. İnsanlar bu düşüncələri başlarından qovmaq və ya dayandırmaq istəsələr də, bu çox çətin olur.

2. Kompulsiyonlar:

Kompulsiyonlar isə obsesyonlardan qaynaqlanan, təkrarlanan hərəkətlər və ya zehni fəaliyyətdir. Bu fəaliyyətlər, şəxs tərəfindən obsessiv düşüncələrdən yaranan narahatlığı azaltmaq və ya qarşısını almaq məqsədi ilə edilir. Kompulsiyonlar, tez-tez lazımsız və ya ağlasığmaz hiss olunur, amma şəxs bunları etmədən rahatlanmaqda çətinlik çəkir.

Məsələn, bir şəxs əllərini təkrarlayan şəkildə yuyur, evindəki əşyaları dəqiq bir şəkildə düzür və ya müəyyən obyektlərin sayını müəyyən edir.

OKB-nin Belirtiləri:

Obsessiv düşüncələr: İstemədən və dəfələrlə baş verən narahat edici düşüncələr, qorxular və ya şəkillər.

Təkrarlanan davranışlar: Bu davranışlar obsesyonları "yüngülləşdirmək" və ya "məğlub etmək" məqsədilə edilir.

Zaman itkisi: Bu təkrarlanan düşüncələr və davranışlar çox vaxt alır və şəxsin gündəlik həyatını çətinləşdirir.

Ağırsız və ağrılı təkrarlamalar: Şəxs kompulsiyonlarını nə qədər çox etsə də, rahatlamağa başlamaz.

OKB-nin Müalicəsi:

OKB-nin müalicəsi ümumiyyətlə psixoterapiya və medikamentoz müalicə ilə həyata keçirilir:

Kognitiv Davranışçı Terapiya (KDT): Bu terapiya OKB-nin müalicəsində ən təsirli yanaşmalardan biridir. KDT, şəxslərin obsesyonlarını daha yaxşı başa düşmələrini və bu düşüncələrə qarşı reaksiyalarını dəyişdirmələrini təmin edir. Yavaş-yavaş kompulsiyonları azaldacaq texnikalar öyrədilir.

İlaç müalicəsi: Antidepresan dərmanlar, xüsusən selektiv serotonin geri alım inhibitörləri (SSRI) OKB-nin müalicəsində təsirli ola bilər. Bu dərmanlar serotonin səviyyələrini artıraraq beyindəki balansı düzəldir və simptomları azaldır.

OKB-nin Növləri:

OKB-nin müxtəlif növləri və simptomları ola bilər. Hər insanın təcrübəsi fərqli olduğu üçün OKB-nin əlamətləri və sıxlığı şəxsdən şəxsə dəyişə bilər. Bəzi növləri arasında aşağıdakılar yer alır:

Təmizlik və yuyunma: Əlləri dəfələrlə yumaq və ya mühitin "təmiz" olmasına dair qorxular.

Simmetriya və düzülüş: Hər şeyin müəyyən bir şəkildə və ya "ideal" bir qaydada düzülməsi.

Zərər vermə qorxusu: Başqalarına zərər vermək və ya özünə zərər verməkdən qorxmaq.

Kontrol etmə: Məsələn, bir şeyin yerində olub-olmadığını dəfələrlə yoxlamaq.

Sonuç:

OKB, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilən bir pozuntu olsa da, düzgün müalicə ilə idarə oluna bilər. Erken mərhələdə diaqnoz və müalicə, insanların həyatını daha yaxşı şəkildə idarə etmələrinə kömək edə bilər. Şəxs öz narahatlıqlarını azaltmaq və həyatını daha az əziyyətli keçirmək üçün müalicə üsullarını qəbul etməli və onları izləməlidir.