Obsessiv-kompulsiv pozğunluq
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Obsessiv-Kompulsiv Pozuntu (OKB) Nədir?
Obsessiv-Kompulsiv Pozuntu (OKB), insanın gündəlik həyat fəaliyyətinə mane olan, təkrarlanan və arzuolunmaz düşüncələr (obsessiyalar) ilə bu düşüncələrin yaratdığı narahatlığı azaltmaq üçün icra edilən davranışlar (kompulsiyalar) ilə xarakterizə olunan psixi sağlamlıq vəziyyətidir. Bu vəziyyət mürəkkəb olsa da, müvafiq müalicə və dəstək ilə effektiv şəkildə idarə oluna bilər.
Obsessiyalar: Arzuolunmaz Düşüncələr
Obsessiyalar, fərdin iradəsindən asılı olmayaraq ortaya çıxan, təkrarlanan və narahatlıq doğuran fikirlər, şəkillər və ya çağırışlardır. OKB-dən əziyyət çəkən insanlar bu düşüncələrin irrasional (məntiqsiz) olduğunu bilsələr də, onlardan qurtulmaqda çətinlik çəkirlər. Ən çox rast gəlinən obsessiyalara aşağıdakılar daxildir:
- Çirklənmə qorxusu (mikrob və ya natəmizlikdən çəkinmə)
- Nizam və simmetriya ehtiyacı
- Özünə və ya başqalarına zərər vermə/zədə yetirmə qorxusu
- Cinsi və ya dini məzmunlu vəsvəsələr
Kompulsiyalar: Təkrarlanan Davranışlar
Kompulsiyalar (kompulsiv davranışlar), insanın obsessiyaların yaratdığı gərginliyi və narahatlığı aradan qaldırmaq məqsədilə dəfələrlə yerinə yetirdiyi fiziki və ya zehni hərəkətlərdir. Bu rituallar adətən müəyyən qaydalar çərçivəsində icra olunur. Ümumi kompulsiv davranışlar sırasına bunlar daxildir:
- Əl yuma və həddindən artıq təmizlik
- Davamlı olaraq yoxlama (qapı, qaz və s.)
- Əşyaları müəyyən qaydada təşkil etmə
- Sayma və ya müəyyən sözləri təkrarlama
OKB-nin Səbəbləri
OKB-nin dəqiq yaranma səbəbi tam olaraq bilinməsə də, mütəxəssislər bir neçə faktorun birləşməsinin rol oynadığını vurğulayırlar. Bu faktorlara genetik meyllilik, bioloji amillər, ətraf mühit faktorları və beyindəki kimyəvi balanssızlıqlar daxildir.
Müalicə Metodları
OKB müalicəsi adətən fərdi ehtiyaclara uyğun olaraq dərman və psixoterapiyanın kombinasiyasından ibarətdir:
Dərman Müalicəsi
Simptomların idarə olunması üçün həkimlər tərəfindən tez-tez antidepresanlar, xüsusilə də serotonin geri alım inhibitorları (SSRI) təyin edilir.
Psixoterapiya
Bilişsel Davranışçı Terapiya (CBT), OKB müalicəsində ən təsirli üsullardan biri hesab olunur. Xüsusilə Məruz Qalma və Cavabın Qarşısının Alınması Terapiyası (MBTRO), fərdin vəsvəsə mənbələrini üzə çıxararaq onlara kompulsiv davranışlar etmədən bu vəziyyətlə mübarizə aparmağı öyrədir.
Digər Müdaxilələr
Standart müalicələrə cavab verməyən ağır hallarda aşağıdakı üsullar tətbiq oluna bilər:
- Dərin Beyin Stimulyasiyası (DBS)
- Transkranial Maqnetik Stimulyasiya (TMS)
Həyat Tərzi və Evdə Qulluq
Müalicə prosesini dəstəkləmək üçün həyat tərzində bəzi dəyişikliklərin edilməsi vacibdir. Stressin idarə edilməsi, müntəzəm fiziki məşqlər və sağlam yuxu rejimi OKB olan şəxslər üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, dəstəkləyici sosial mühit fərdlərin mübarizə bacarıqlarını artırır. OKB olan şəxslərin və ailələrinin vəziyyət haqqında məlumatlanması və peşəkar kömək alması uğurlu nəticə üçün əsas şərtdir.