Onurğanın şişləri və infeksiyaları
🔬 1. ONURĞA ŞİŞLƏRİ
🧬 Şişlərin təsnifatı
NövAçıqlama
🟢 Xoşxassəli (benign)Yavaş böyüyür, metastaz vermir, lakin ağrı və təzyiq yarada bilər
🔴 Bədxassəli (malign)Agressivdir, metastaz verir, onurğa və sinirlərə zərər verir
📍 Mənşəyinə görə:
Növİzah
🔸 Birincil şişlərOnurğanın öz toxumasından başlayır (məs., osteoid osteoma, xordoma, multiple mieloma)
🔹 İkincil (metastatik)Digər orqanlardan onurğaya yayılır (məs.: döş, prostat, ağciyər, böyrək xərçəngi) – ən yayğındır
⚠️ Əlamətlər
ƏlamətTəsvir
🦴 Səbəbsiz və gecə artan onurğa ağrısıAğrı yuxu zamanı artır, istirahətlə keçmir
🧍♀️ Duruş pozğunluğu və hündürlük itkisiFəqərə çökmələri
⚡ Ətraflarda keylik, zəiflikSinirlərə və onurğa beyninə təzyiq
💥 Patoloji sınıqlarKiçik zorlanma ilə fəqərə sınıqları
🌡️ Subfebril qızdırma və çəki itkisiŞişin sistemik təsiri ilə
🧪 Diaqnoz
TestMəqsəd
🧲 MRTOnurğa və yumşaq toxuma şişlərinin aşkarlanması
🖥️ KTSümük zədələnmələrinin dəyərləndirilməsi
🔬 BiopsiyaŞişin növünün dəqiq təyin edilməsi
🩸 Qan testləriŞiş markerləri, infeksiya göstəriciləri
⚛️ PET/CTBədxassəli şişlərin yayılmasını müəyyənləşdirmək üçün
🩺 Müalicə
NövYanaşma
🧠 Nevrocerrahi əməliyyatSinir sıxılması varsa və ya şiş çıxarılmalıdırsa
🔬 RadioterapiyaŞişin böyüməsini yavaşlatmaq və ağrını azaltmaq üçün
💊 Kemoterapi / immunoterapiyaXüsusilə metastatik şişlərdə
🧱 Stabilizasiya əməliyyatları (vida, çubuq)Patoloji sınıqlar və qeyri-sabitlik zamanı
🦠 2. ONURĞA İNFƏKSİYALARI
💡 Nədir?
Onurğa infeksiyaları sümük (osteomiyelit), disk (diskit), onurğa beyni və ya ətraf toxumalarda mikrobların çoxalması ilə meydana gəlir. Ən çox rast gəlinən forması vertebral osteomiyelit və spondilodiskitdir.
🦠 Ən yaygın səbəblər
Növİzah
🧫 Bakterial (məsələn: Staphylococcus aureus)Ən çox yayılmış səbəb
🦟 Vərəm (tüberküloz spondilit – Pott xəstəliyi)Daha çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə
🍄 Göbələk və viruslarİmmun sistemi zəif olan şəxslərdə (HİV, xərçəng, steroid istifadəsi)
⚠️ Əlamətlər
ƏlamətAçıqlama
🔥 Şiddətli və davamlı onurğa ağrısıHərəkətlə artır, istirahətlə keçmir
🌡️ Qızdırma, tərləmə, halsızlıqİnfeksiya əlamətləri
🚫 Hərəkət məhdudluğuAğrı səbəbindən və ya fəqərə zədəsi nəticəsində
⚡ Nevrologik pozğunluqSinirlərə təzyiq və ya irin toplanması səbəbilə
💥 Fəqərə çökməsi və deformasiyaİnfeksiya sümüyü zəiflədir
🧪 Diaqnostika
TestTəsvir
🧲 MRTİnfeksiya fokusunu, abses və toxuma tutulumunu göstərir
🩸 Qan testləriCRP, ESR, leykosit yüksəkliyi, hemokultura
💉 Biopsiya və mədəniyyətİnfeksiyanın mikrobioloji səbəbini təyin etmək üçün
🖥️ Rentgen / KTSümükdə destruksiyalar, fəqərə arası məsafənin azalması
🩺 Müalicə
Müalicəİzah
💊 Antibiotik müalicəsi (ən az 6 həftə)Mümkün qədər damar yolu ilə başlanır
🛌 Yataq istirahəti və korset istifadəsiOnurğa stabilizasiyası üçün
🔪 Cərrahi müdaxiləAbses, nevroloji pozuntu, stabil olmayan onurğa vəziyyətində
🔬 Antitüberküloz müalicəƏgər səbəb tüberkülozdursa – uzunmüddətli (9–12 ay)
🧠 Nəticə olaraq:
XüsusiyyətŞişlərİnfeksiyalar
SəbəbŞiş hüceyrələri (xoş/bəd)Bakteriya, vərəm, göbələk
ƏlamətAğrı, zəiflik, şişkinlik, nevroloji pozuntuAğrı, qızdırma, hərəkətsizlik, abses
DiaqnozMRT, KT, biopsiyaMRT, qan analizləri, mədəniyyət
MüalicəƏməliyyat, kimyaterapiya, radioterapiyaAntibiotik, istirahət, bəzən əməliyyat