Panik atak
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Panik Atakın Əsas Əlamətləri
Panik atak, qəfil yaranan və fərdin özünü ciddi təhlükədə hiss etməsinə səbəb olan intensiv qorxu tutmasıdır. Bu vəziyyət həm fiziki, həm də psixoloji simptomlarla özünü büruzə verir. Simptomların tanınması, vəziyyəti idarə etmək üçün atılan ilk addımdır.
Fiziki Simptomlar
Panik atak zamanı bədəndə müxtəlif fiziki reaksiyalar meydana gəlir. Bu əlamətlər çox vaxt digər tibbi vəziyyətlərlə qarışdırıla bilər:
- Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya)
- Tərləmə və titrəmə
- Nəfəs çatışmazlığı və ya boğulma hissi
- Sinə ağrısı və ya sıxılma
- Başgicəllənmə və ya huşunu itirəcək kimi olmaq
- Üz və bədənin uyuşması və ya istiləşməsi
- Mədə bulantısı və ya qarın ağrısı
Psixoloji Simptomlar
Fiziki əlamətlərlə yanaşı, fərdin düşüncə tərzində də kəskin dəyişikliklər müşahidə olunur:
- Qorxu və panika: "Ölürəm", "nəfəs ala bilmirəm" və ya "özümü itirirəm" kimi düşüncələr.
- Derealizasiya: Ətraf mühitin qeyri-real və ya yad görünməsi.
- Depersonalizasiya: İnsanın öz bədənindən uzaqlaşmış kimi hiss etməsi.
Panik Atakın Səbəbləri
Panik atakların yaranmasına təsir edən bir çox bioloji və ekoloji faktor mövcuddur. Bu səbəbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
- Ağır stress və psixoloji travmalar: İş, ailə və ya şəxsi itkilər nəticəsində yaranan gərginlik.
- Anksiyete pozuntuları: Panik atakların təkrarlanması ilə müşayiət olunan panik pozuntu.
- Hormonal və nevroloji dəyişikliklər: Beyindəki serotonin və adrenalin sistemlərinin balanssızlığı.
- Genetik meyllilik: Ailə üzvlərində anksiyete və ya panik pozuntu tarixçəsinin olması.
- Kofein və stimulyatorlar: Yüksək miqdarda kofein qəbulu sinir sistemini həssaslaşdıra bilər.
- Fobiyalar: Qorxulu situasiyalarla üz-üzə qalmaq tutmaları tətikləyə bilər.
Panik Atak və Ürək Krizi Fərqi
Panik atak simptomları çox vaxt ürək krizi ilə səhv salınır. Lakin bu iki vəziyyət arasında fundamental fərqlər mövcuddur:
| Xüsusiyyət | Panik Atak | Ürək Krizi |
|---|---|---|
| Başlama və Müddət | Birdən başlayır, 10-30 dəqiqə davam edir. | Ağrı və simptomlar tədricən və uzunmüddətli ola bilər. |
| Ağrının Yayılması | Nəfəs darlığı və sinə sıxılması üstünlük təşkil edir. | Güclü sinə ağrısı sol qola və boyuna yayıla bilər. |
| Səbəb | Fiziki təhlükə olmadan qorxu ilə bağlıdır. | Ürək damarlarının tıxanması nəticəsində baş verir. |
Panik Atak Zamanı Nə Etmək Olar?
Atak anında vəziyyəti nəzarət altına almaq üçün müəyyən texnikalardan istifadə etmək mümkündür:
- Nəfəs məşqi tətbiq et: 4-7-8 texnikasından istifadə edin; 4 saniyə nəfəs alın, 7 saniyə saxlayın və 8 saniyə ərzində buraxın. Bu, bədəndəki sakitləşdirici sistemləri aktivləşdirir.
- Yerində fərqindəlik (Grounding): Ətraf mühiti analiz edərək "Burada nəyi görürəm, eşidirəm, toxunuram?" suallarını verin. Bu, beynin qorxu mərkəzini sakitləşdirir.
- Özünə sözlə təsəlli vermək: “Bu bir panik atakdır və keçəcək” kimi daxili təkrarlar etmək dövrün qısalmasına kömək edir.
- Fasilə vermək: Sakit və havalı bir mühitə çəkilərək bədənin relaksasiya etməsinə şərait yaradın.
Panik Atakın Müalicəsi
Panik atak müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir və müxtəlif yanaşmalar tətbiq edilir:
1. Psixoterapiya
Koqnitiv-Davranışçı Terapiya (CBT) vasitəsilə panikaya səbəb olan düşüncə nümunələri dəyişdirilir. Həmçinin, məruzə terapiyası (exposure) ilə qorxularla mərhələli şəkildə üzləşmə təmin edilir.
2. Dərman Müalicəsi
Həkim məsləhəti ilə bəzi hallarda anksiyolitiklər və ya SSRİ antidepresanları təyin edilə bilər.
3. Yaşam Tərzinin Dəyişdirilməsi
Kofein və şəkər miqdarını azaltmaq, yuxu rejimini normallaşdırmaq və müntəzəm idmanla məşğul olmaq stress səviyyəsini aşağı salır.
Vacib Qeyd: Panik atak real ölüm və ya ciddi tibbi təhlükə kimi hiss edilsə də, orqanizmə ciddi fiziki ziyan vermir və peşəkar müalicə ilə tamamilə idarə oluna bilər.
