Panik atak və onun simptomları: bu nədir və necə başa düşmək olar?

Panik Atakın Simptomları

Panik atakın simptomları həm fiziki, həm də psixoloji ola bilər. Bunlar insanın həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər və bəzən ürək-damar problemləri və ya digər tibbi vəziyyətlərlə qarışdırıla bilər.

Fiziki Simptomlar

Ürək döyüntüsünün artması (taxikardiya).

Tərləmə (tez-tez soyuq tər).

Titrəmə və ya sarsıntı.

Boğulma və nəfəs almaqda çətinlik.

Sinə ağrısı və ya sıxıntı hissi.

Başgicəllənmə, zəiflik və ya huşunu itirmə hissi.

Qarın ağrısı və ya mədə narahatlığı.

Əllərdə və ya ayaqlarda iynəbatma və ya uyuşma hissi.

Üşümək və ya istilik basması.

Psixoloji Simptomlar

Ölüm qorxusu.

Nəzarəti itirmək və ya "dəli olmaq" qorxusu.

Reallıqdan uzaqlaşma hissi (depersonalizasiya və ya derealizasiya).

Güclü və izah olunmayan təhlükə hissi.

Panik Atakı Necə Tanımaq Olar?

Gözlənilməz Başlama:

Panik atak adətən qəfil və xəbərdarlıq etmədən başlayır.

Bir neçə dəqiqə ərzində simptomlar intensivləşir.

Tetikleyici Olmaya Bilər:

Bəzən heç bir açıq səbəb olmadan başlayır. Bu, insanı daha çaşqın edə bilər.

Digər hallarda, müəyyən bir tetikleyici (məsələn, izdiham, qapalı məkanlar və ya stressli vəziyyətlər) panik atakı başlada bilər.

Qısa Davamiyyəti:

Panik atak adətən 5-30 dəqiqə ərzində pik nöqtəsinə çatır və sonra azalır.

Lakin, bəzi insanlarda bu hisslər saatlarla çəkən narahatlığa çevrilə bilər.

Simptomların Şiddəti:

Panik atak zamanı simptomlar çox intensiv ola bilər və insanın "öldüyünü" və ya "nəzarəti itirdiyini" hiss etməsinə səbəb ola bilər.

Panik Atak və Panik Pozuntu

Panik atak: Tək bir epizod ola bilər və digər psixoloji vəziyyətlərdən müstəqil baş verə bilər.

Panik pozuntu: İnsan müntəzəm olaraq panik ataklar keçirir və bu epizodların təkrarlanacağından qorxur. Bu, daha uzunmüddətli və mürəkkəb bir vəziyyətdir.

Panik Atakın Səbəbləri

Bioloji Səbəblər

Beynin kimyəvi balanssızlığı: Xüsusilə serotonin və norepinefrin kimi neyrotransmitterlər.

Genetik meyl: Ailədə panik pozuntu və ya anksiyete problemi olan insanlarda daha çox müşahidə edilir.

Fiziki sağlamlıq problemləri: Tiroid problemləri, ürək xəstəlikləri və ya hormon dəyişiklikləri.

Psixoloji Səbəblər

Stress: Uzunmüddətli və ya intensiv stress vəziyyətləri.

Travmalar: Keçmişdə yaşanmış emosional və ya fiziki travmalar.

Narahatlıq və qorxu: Gələcəklə bağlı həddindən artıq narahatlıq.

Tetikleyicilər

Sosial və ya izdihamlı mühitlər.

Qapalı məkanlar (klostrofobiya).

Fiziki yorğunluq və ya yuxusuzluq.

Maddə istifadəsi (kofein, nikotin, narkotiklər və ya alkoqol).

Fobiyalar (məsələn, hündürlük və ya açıq məkan qorxusu).

Panik Atakla Necə Mübarizə Aparmaq Olar?

1. Tənəffüs Texnikaları

Panik atak zamanı nəfəs darlığı hissi artır. Dərin və yavaş nəfəs alma texnikalarını tətbiq etmək narahatlığı azaltmağa kömək edə bilər.Məşq:

Burundan dərin nəfəs alın (4 saniyə).

Nəfəsi saxlayın (4 saniyə).

Ağzınızdan yavaşca verin (6-8 saniyə).

2. Şüurluluq (Mindfulness)

İndiki ana fokuslanaraq panik atak zamanı hiss olunan "qorxu" və "təhlükə" hisslərini minimuma endirmək mümkündür.

Məsələn: Ətrafınızdakı beş əşyanı müəyyənləşdirin, onların rəngini və formasını təsvir edin.

3. Pozitiv Öz-özünə Danışıq

Panik atak zamanı beyninizə "Bu yalnız müvəqqətidir" və ya "Bu vəziyyətdən sağ-salamat çıxacağam" kimi təsdiqlər verin.

4. Fikri Yayındırma

Əlinizdəki əşyanı sıxmaq, ətrafı müşahidə etmək və ya musiqi dinləmək kimi metodlarla fikrinizi narahatlıqdan yayındırın.

5. Tetikleyicilərdən Uzaqlaşmaq

Panik atakı tetikleyen vəziyyətləri müəyyənləşdirin və onlardan mümkün qədər uzaq durun.

Panik Atak Müalicəsi

1. Psixoterapiya

Koqnitiv-Davranış Terapiyası (CBT): Panik atak zamanı yaranan mənfi düşüncələri tanımaq və dəyişdirmək üçün təsirli bir üsuldur.

Ekspozisiya Terapiyası: Tetikleyicilərlə tədricən qarşılaşaraq panik atak qorxusunun öhdəsindən gəlmək mümkündür.

2. Dərman Müalicəsi

Panik pozuntu müalicəsində antidepresanlar və ya anksiyolitik dərmanlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar yalnız həkim nəzarəti altında qəbul edilməlidir.

3. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri

Mütəmadi fiziki fəaliyyət (yoga, gəzinti və ya digər məşqlər).

Sağlam qidalanma və yuxu rejimi.

Kofein və nikotindən uzaq durmaq.

Panik Atakla Başa Çıxmaq Üçün Əsas Prinsiplər

Narahatlıqla Mübarizə Yerinə, Qəbul: Panik atak hisslərini qəbul etmək, onunla mübarizə aparmaqdan daha az streslidir.

Yardım Axtarın: Həm peşəkar mütəxəssislərdən, həm də ailə və dostlardan dəstək almaq çox vacibdir.

Özünüzü Maarifləndirin: Panik atak haqqında bilik əldə etmək onunla daha yaxşı başa çıxmağınıza kömək edir.

Nəticə

Panik atak qorxulu və çətin bir təcrübə ola bilər, lakin bu vəziyyət tamamilə idarə oluna bilər. Əsas olan, simptomları və tetikleyiciləri anlamaq, doğru müalicə metodlarını tətbiq etmək və narahatlıqları idarə etmək üçün özünüzə qayğı göstərməkdir.