Paratiroid hormonunun artıqlığı və çatışmazlığı

Paratiroid hormonunun funksiyaları:

Paratiroid hormonu (PTH), üç əsas yolla bədənin kalsium səviyyələrini tənzimləyir:

Sümüklərdən kalsium sərbəst buraxır: PTH sümüklərə təsir edərək orada depolanmış kalsiumun qan dövranına keçməsinə səbəb olur.

Böyrəklər vasitəsilə kalsiumun təkrar sorulmasını artırır: PTH, böyrəklərin sidik vasitəsilə ifraz olunan kalsiumun təkrar sorulmasını artırır.

Bağırsaqlarda kalsiumun sorulmasını artırır: PTH, D vitamininin aktiv forması olan kalsitriol istehsalını artırır və bununla da bağırsaqlardan kalsiumun sorulmasını təşviq edir.

Paratiroid hormonunun artıqlığı (Hiperparatiroidizm):

Hiperparatiroidizm paratiroid vəzlərinin çox miqdarda paratiroid hormonu istehsal etməsi nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Bu, bədəndə kalsium səviyyələrinin yüksəlməsinə (hiperkalsemiya) səbəb olur və sümük, böyrək, əzələ və sinir sistemində problemlərə yol aça bilər.

Hiperparatiroidizmin növləri:

Birincili hiperparatiroidizm:

Paratiroid vəzlərinin birində və ya bir neçəsində xoşxassəli şiş (adenoma) olması nəticəsində paratiroid hormonunun artması baş verir. Bu vəziyyət çox vaxt tək vəzidə meydana gəlir və ən yaygın səbəbdir.

İkincili hiperparatiroidizm:

Bədəndə xroniki kalsium çatışmazlığına, D vitamini yetərsizliyinə və ya xroniki böyrək xəstəliyinə cavab olaraq paratiroid hormonunun artmasıdır. Bu, PTH səviyyələrini artıran kompensator bir mexanizmdir.

Üçüncülü hiperparatiroidizm:

İkincili hiperparatiroidizmdən sonra yaranan, paratiroid vəzlərinin kalsium səviyyələri normala dönsə belə, artıq PTH ifraz etməyə davam etməsi halıdır.

Hiperparatiroidizmin simptomları:

Hiperparatiroidizm simptomları, yüksək kalsium səviyyəsi səbəbindən yaranır və bəzi insanlar simptomlarsız olsa da, ağır hallarda ciddi narahatlıqlara səbəb ola bilər:

Hiperkalsemiya əlamətləri:

Yüksək kalsium səviyyəsi susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma, yorğunluq və zəiflik, qarın ağrısı, qəbizlik, iştahsızlıq və ürəkbulanma ilə müşahidə oluna bilər.

Sümük problemləri:

PTH-nin sümükdən çoxlu kalsium sərbəst buraxması sümüklərin zəifləməsinə, osteoporoza və sümük ağrısına səbəb ola bilər. Nadir hallarda, sümüklərdə kistlər və ya sümük sınıqları meydana gələ bilər.

Böyrək problemləri:

Yüksək kalsium səviyyəsi böyrəklərdə daşların yaranmasına və böyrək funksiyasının pozulmasına səbəb ola bilər. Həmçinin, hiperkalsemiya böyrəklərin düzgün işləməsini pozur və xroniki böyrək xəstəliyinə yol aça bilər.

Əzələ zəifliyi və sinir sistemi problemləri:

Əzələ zəifliyi, sinir sistemi problemləri və depressiya, yaddaş pozğunluğu və narahatlıq kimi psixi dəyişikliklər meydana çıxa bilər.

Hiperparatiroidizmin diaqnozu:

Hiperparatiroidizmin diaqnozu adətən qan testləri ilə qoyulur:

Qan testləri:

Qanda kalsium səviyyələrinin artması və paratiroid hormonunun yüksək olması hiperparatiroidizm diaqnozunu təsdiq edir.

D vitamininin səviyyələri:

Xroniki hiperparatiroidizmin səbəbi kimi D vitamini çatışmazlığı araşdırılır.

Sidik testi:

Sidikdə kalsium səviyyələrini qiymətləndirmək böyrək daşlarının və hiperkalsemiya əlamətlərinin olub olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Sümük sıxlığı testi:

Sümük sıxlığını yoxlamaq üçün densitometriya testi aparıla bilər. Bu, sümük itkisini ölçmək üçün istifadə edilir.

Hiperparatiroidizmin müalicəsi:

Müalicə hiperparatiroidizmin şiddətindən və səbəbindən asılı olaraq dəyişir:

Cərrahi müdaxilə:

Birincili hiperparatiroidizmin ən effektiv müalicəsi, çox miqdarda PTH istehsal edən paratiroid vəzinin cərrahi yolla çıxarılmasıdır (paratiroidektomiya).

Dərman müalicəsi:

Kalsimimetiklər: Bu dərmanlar PTH istehsalını azaltmağa kömək edir və hiperkalsemiya simptomlarını idarə edir.

Bifosfonatlar: Bu dərmanlar sümükdən kalsium sərbəst buraxılmasını azaltmaq üçün istifadə edilir.

D vitamininin tənzimlənməsi: İkincili hiperparatiroidizmdə D vitamini çatışmazlığı varsa, onu artırmaq üçün D vitamini əlavələri verilir.

İzlə və gözlə:

Simptomları olmayan və kalsium səviyyəsi bir qədər yüksək olan bəzi insanlar üçün müntəzəm qan testləri və sümük sıxlığı monitorinqi ilə izləmə üsulu tövsiyə edilə bilər.