Paratiroid hormonunun artıqlığı və çatışmazlığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Paratiroid Hormonunun (PTH) Əsas Funksiyaları
Paratiroid hormonu (PTH), bədəndə kalsium səviyyələrinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan həyati əhəmiyyətli bir hormondur. Bu hormon, orqanizmdə kalsium balansını təmin etmək üçün üç əsas mexanizm vasitəsilə fəaliyyət göstərir. PTH-nin düzgün işləməsi sümük sağlamlığından böyrək funksiyalarına qədər bir çox sahəyə birbaşa təsir edir.
Paratiroid hormonunun kalsium səviyyəsini tənzimləmə yolları aşağıdakılardır:
- Sümüklərdən kalsiumun sərbəst buraxılması: PTH sümüklərə təsir edərək orada depolanmış kalsiumun qan dövranına keçməsini təmin edir.
- Böyrəklərdə kalsiumun təkrar sorulması: Bu hormon böyrəklər vasitəsilə sidiklə ifraz olunacaq kalsiumun yenidən qana sorulmasını artırır.
- Bağırsaqlarda kalsiumun sorulması: PTH, D vitamininin aktiv forması olan kalsitriol istehsalını stimullaşdıraraq bağırsaqlardan kalsiumun mənimsənilməsini təşviq edir.
Hiperparatiroidizm Nədir?
Hiperparatiroidizm, paratiroid vəzlərinin həddindən artıq miqdarda PTH istehsal etməsi nəticəsində yaranan klinik vəziyyətdir. Bu hal qanda kalsium səviyyəsinin yüksəlməsinə, yəni hiperkalsemiya vəziyyətinə səbəb olur. Nəticədə sümük, böyrək, əzələ və sinir sistemində müxtəlif fəsadlar meydana çıxa bilər.
Hiperparatiroidizmin Növləri
Bu xəstəlik yaranma səbəbindən asılı olaraq üç əsas qrupa bölünür:
- Birincili hiperparatiroidizm: Əksər hallarda paratiroid vəzlərinin birində və ya bir neçəsində yaranan xoşxassəli şiş (adenoma) səbəbindən baş verir. Ən yaygın rast gəlinən formadır.
- İkincili hiperparatiroidizm: Bədəndəki xroniki kalsium çatışmazlığına, D vitamini yetərsizliyinə və ya xroniki böyrək xəstəliyinə cavab olaraq inkişaf edən kompensator mexanizmdir.
- Üçüncülü hiperparatiroidizm: İkincili hiperparatiroidizmdən sonra yaranır; kalsium səviyyəsi normala dönsə belə, vəzlərin avtonom şəkildə artıq PTH ifraz etməyə davam etməsi halıdır.
Hiperparatiroidizmin Simptomları
Hiperparatiroidizm simptomları əsasən yüksək kalsium səviyyəsi ilə əlaqədardır. Bəzi xəstələrdə heç bir əlamət müşahidə olunmasa da, ağır hallarda aşağıdakı ciddi narahatlıqlar yarana bilər:
- Hiperkalsemiya əlamətləri: Susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma, yorğunluq, qarın ağrısı, qəbizlik, iştahsızlıq və ürəkbulanma.
- Sümük problemləri: Sümüklərin zəifləməsi, osteoporoz, sümük ağrıları və nadir hallarda sümük kistləri və ya sınıqlar.
- Böyrək problemləri: Böyrək daşlarının yaranması, böyrək funksiyasının pozulması və xroniki böyrək xəstəliyi riski.
- Sinir və əzələ sistemi: Əzələ zəifliyi, depressiya, yaddaş pozğunluğu və ümumi narahatlıq hissi.
Diaqnoz Üsulları
Hiperparatiroidizmin dəqiq diaqnozu üçün laboratoriya testləri və görüntüləmə üsullarından istifadə olunur:
| Testin Adı | Məqsədi |
|---|---|
| Qan Testləri | Kalsium və PTH səviyyələrinin artımını təsdiq etmək üçün. |
| D Vitamini Testi | Xəstəliyin səbəbi kimi D vitamini çatışmazlığını araşdırmaq üçün. |
| Sidik Testi | Sidikdə kalsium səviyyəsini və böyrək daşı riskini qiymətləndirmək üçün. |
| Sümük Sıxlığı Testi | Densitometriya vasitəsilə sümük itkisini ölçmək üçün. |
Hiperparatiroidizmin Müalicəsi
Müalicə taktikası xəstəliyin şiddətinə və növünə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir. Əsas müalicə metodları aşağıdakılardır:
- Cərrahi Müdaxilə: Birincili hiperparatiroidizmdə ən effektiv üsul, patoloji vəzin cərrahi yolla çıxarılmasıdır (paratiroidektomiya).
- Dərman Müalicəsi: PTH istehsalını azaltmaq üçün kalsimimetiklər, sümük itkisinin qarşısını almaq üçün isə bifosfonatlar istifadə olunur.
- D Vitamininin Tənzimlənməsi: İkincili hiperparatiroidizm zamanı çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün D vitamini əlavələri təyin edilir.
- İzlə və Gözlə: Simptomsuz və kalsium səviyyəsi az yüksək olan xəstələr üçün mütəmadi monitorinq və qan testləri ilə izləmə tövsiyə oluna bilər.
