Paratiroid hormonunun artıqlığı və çatışmazlığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Paratiroid Hormonunun (PTH) Əsas Funksiyaları
Paratiroid hormonu (PTH), bədənin kalsium səviyyələrini tənzimləyən həyati əhəmiyyətli bir hormondur. Bu hormon, qandakı kalsium balansını qorumaq üçün üç əsas mexanizm vasitəsilə fəaliyyət göstərir:
- Sümüklərdən kalsiumun sərbəst buraxılması: PTH sümüklərə birbaşa təsir edərək, orada depolanmış kalsiumun qan dövranına keçməsini təmin edir.
- Böyrəklərdə kalsiumun təkrar sorulması: PTH, böyrəklərin sidik vasitəsilə ifraz olunan kalsiumu yenidən qana sormasını artırır.
- Bağırsaqlarda kalsiumun sorulması: PTH, D vitamininin aktiv forması olan kalsitriol istehsalını stimullaşdırır və bu yolla bağırsaqlardan kalsiumun mənimsənilməsini təşviq edir.
Hiperparatiroidizm: Paratiroid Hormonunun Artıqlığı
Hiperparatiroidizm, paratiroid vəzlərinin normadan çox paratiroid hormonu istehsal etməsi nəticəsində yaranan tibbi vəziyyətdir. Bu hal bədəndə kalsium səviyyələrinin həddindən artıq yüksəlməsinə, yəni hiperkalsemiya vəziyyətinə səbəb olur. Nəticədə sümük, böyrək, əzələ və sinir sistemində ciddi funksional problemlər meydana çıxa bilər.
Hiperparatiroidizmin Növləri
Hiperparatiroidizm yaranma səbəbinə görə üç əsas qrupa bölünür:
1. Birincili Hiperparatiroidizm
Bu vəziyyət paratiroid vəzlərinin birində və ya bir neçəsində yaranan xoşxassəli şiş, yəni adenoma səbəbindən baş verir. Ən yaygın səbəb hesab olunur və adətən tək bir vəzidə meydana gəlir.
2. İkincili Hiperparatiroidizm
Bədəndəki xroniki kalsium çatışmazlığına, D vitamini yetərsizliyinə və ya xroniki böyrək xəstəliyinə cavab olaraq inkişaf edir. Bu, orqanizmin PTH səviyyəsini artıraraq balansı bərpa etməyə çalışdığı kompensator bir mexanizmdir.
3. Üçüncül Hiperparatiroidizm
İkincili hiperparatiroidizmin uzunmüddətli davam etməsi nəticəsində yaranır. Bu mərhələdə kalsium səviyyələri normala dönsə belə, paratiroid vəzləri nəzarətsiz şəkildə artıq PTH ifraz etməyə davam edir.
Hiperparatiroidizmin Simptomları
Hiperparatiroidizm simptomları birbaşa yüksək kalsium səviyyəsi ilə əlaqədardır. Bəzi xəstələrdə heç bir əlamət müşahidə olunmasa da, ağır hallarda aşağıdakı sistemik problemlər yarana bilər:
| Təsir Sahəsi | Simptomlar |
|---|---|
| Hiperkalsemiya Əlamətləri | Susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma, yorğunluq, zəiflik, qarın ağrısı, qəbizlik, iştahsızlıq və ürəkbulanma. |
| Sümük Problemləri | Sümüklərin zəifləməsi, osteoporoz, sümük ağrıları, nadir hallarda kistlər və ya sınıqlar. |
| Böyrək Problemləri | Böyrək daşlarının yaranması, böyrək funksiyasının pozulması və xroniki böyrək xəstəliyi riski. |
| Sinir və Əzələ Sistemi | Əzələ zəifliyi, depressiya, yaddaş pozğunluğu və narahatlıq kimi psixi dəyişikliklər. |
Diaqnoz Metodları
Hiperparatiroidizmin dəqiq diaqnozu üçün müasir laboratoriya və instrumental müayinələrdən istifadə olunur:
- Qan testləri: Qanda kalsium və paratiroid hormonunun (PTH) yüksək olması diaqnozu təsdiqləyən əsas göstəricidir.
- D vitamininin səviyyəsi: Xroniki hallarda problemin kökündə D vitamini çatışmazlığının olub-olmadığı araşdırılır.
- Sidik testi: Sidikdə kalsium səviyyəsi ölçülərək böyrək daşları və hiperkalsemiya riskləri qiymətləndirilir.
- Sümük sıxlığı testi (Densitometriya): Sümük itkisinin dərəcəsini və osteoporoz riskini müəyyən etmək üçün tətbiq edilir.
Hiperparatiroidizmin Müalicəsi
Müalicə strategiyası xəstəliyin şiddətinə və yaranma səbəbinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir:
- Cərrahi Müdaxilə: Birincili hiperparatiroidizmdə ən effektiv üsul, həddindən artıq hormon istehsal edən vəzin cərrahi yolla çıxarılmasıdır (paratiroidektomiya).
- Dərman Müalicəsi:
- Kalsimimetiklər: PTH istehsalını azaldaraq simptomları idarə edir.
- Bifosfonatlar: Sümüklərdən kalsiumun itirilməsinin qarşısını alır.
- D Vitamini Tənzimlənməsi: İkincili hiperparatiroidizm zamanı çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün əlavələr verilir.
- İzle və Gözlə Metodu: Simptomsuz və kalsium səviyyəsi cüzi yüksək olan xəstələrdə müntəzəm monitorinq (qan testləri və sümük sıxlığı yoxlanışı) kifayət edə bilər.
