Periferik yaxma
Periferik Yaxma Testinin Əsas Məqsədləri:
Qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlərin) morfologiyasını qiymətləndirmək: Qırmızı qan hüceyrələrinin formasını, ölçüsünü və rəngini qiymətləndirmək anemiyanın müxtəlif növlərinin diaqnozunda vacibdir. Məsələn:
Anisositlər: Fərqli ölçülərdə olan qırmızı qan hüceyrələridir və müxtəlif anemiya növlərində müşahidə olunur.
Poikilositlər: Qeyri-adi formalı qırmızı qan hüceyrələri, qan xəstəliklərinin göstəricisi ola bilər.
Mikrositar hüceyrələr: Kiçik ölçülü qırmızı qan hüceyrələri, dəmir çatışmazlığı anemiyası ilə əlaqəlidir.
Makrositar hüceyrələr: Böyük ölçülü qırmızı qan hüceyrələri, B12 və fol turşusu çatışmazlığına işarə edə bilər.
Hipo-xrom hüceyrələr: Rəngi solğun olan qırmızı qan hüceyrələri, hemoglobin çatışmazlığı (dəmir çatışmazlığı anemiyası) ilə əlaqəli ola bilər.
Ağ qan hüceyrələrinin (leykositlərin) morfologiyasını qiymətləndirmək: Ağ qan hüceyrələrinin miqdarı, forması və funksiyası qan xəstəliklərinin, iltihabların və infeksiyaların diaqnozunda mühüm rol oynayır.
Neytrofillər, eozinofillər, bazofillər, limfositlər və monositlər periferik yaxmada qiymətləndirilir. Ağ qan hüceyrələrinin qeyri-normal görünüşü müəyyən hematoloji xəstəliklərin göstəricisi ola bilər.
Blast hüceyrələri: Leykemiya və ya digər qan xərçənglərinin göstəricisi ola bilən yetkinləşməmiş ağ qan hüceyrələridir.
Trombositlərin (plateletlərin) morfologiyasını qiymətləndirmək: Trombositlər qan laxtalanmasında mühüm rol oynayır. Trombositlərin miqdarı və morfologiyası laxtalanma pozğunluqlarını aşkarlamağa kömək edir. Qeyri-adi böyük və ya kiçik trombositlər qan xəstəlikləri və ya laxtalanma pozğunluqlarının əlaməti ola bilər.
Periferik Yaxma Testinin İstifadə Edildiyi Hallar:
Anemiya: Periferik yaxma, anemiya növünü dəqiqləşdirmək və səbəbini təyin etmək üçün istifadə olunur. Qırmızı qan hüceyrələrinin qeyri-adi görünüşü və ölçüsü anemiyanın növünü göstərir.
Leykemiya və digər qan xərçəngləri: Leykemiya və ya digər hematoloji xəstəliklər zamanı ağ qan hüceyrələrində və qırmızı qan hüceyrələrində ciddi dəyişikliklər olur. Bu dəyişikliklər periferik yaxmada müşahidə edilə bilər.
İnfeksiya və iltihablar: Ağ qan hüceyrələrinin artması və ya qeyri-adi morfologiyası bədəndə infeksiya və ya iltihabın mövcud olduğunu göstərə bilər.
Trombosit pozğunluqları: Trombositlərin miqdarının və ya formasının pozulması laxtalanma problemlərinin səbəblərini aşkarlamağa kömək edir.
Dəmir çatışmazlığı və ya B12 vitamini çatışmazlığı: Periferik yaxma, mikro və makrositar anemiyaların müəyyən edilməsi üçün vacib bir diaqnostik vasitədir.
Hematoloji xəstəliklər: Sferositoz, talassemiya, oraqvari hüceyrəli anemiya kimi irsi qan xəstəlikləri periferik yaxmada müşahidə edilə bilən qeyri-adi qan hüceyrələri ilə müəyyən edilir.
Periferik Yaxma Necə Aparılır?
Periferik yaxma testi, aşağıdakı mərhələlərlə aparılır:
Qan nümunəsinin götürülməsi: Adətən damar daxilindən (venoz qan) alınan qan nümunəsi istifadə olunur.
Qanın şüşə üzərinə yayılması: Qan nümunəsi laboratoriya şüşəsi üzərinə nazik bir təbəqə kimi yayılır. Bu təbəqə mikroskop altında incələnir.
Boya tətbiqi: Giemsa və ya Wright boyası kimi xüsusi boyalar qan hüceyrələrini rəngləyir və onların daha aydın görünməsini təmin edir.
Mikroskop altında incələmə: Təcrübəli laboratoriya mütəxəssisi mikroskop altında hüceyrələri incələyərək onların forması, ölçüsü və digər xüsusiyyətləri haqqında məlumat əldə edir.
Periferik Yaxmanın Nəticələrinin İstifadəsi:
Periferik yaxma testi həkimlərə aşağıdakı halları aşkarlamağa və diaqnoz qoymağa kömək edir:
Anemiyalar: Dəmir çatışmazlığı, B12 vitamini çatışmazlığı, hemolitik anemiya və digər anemiya növləri.
Leykemiya və limfoma: Ağ qan hüceyrələrinin qeyri-normal görünüşü qan xərçənglərinin göstəricisi ola bilər.
Laxtalanma pozğunluqları: Trombositlərin anormal sayı və ya morfologiyası laxtalanma pozğunluqlarının səbəblərini müəyyən etməyə kömək edir.
İnfeksiyalar və iltihablar: Ağ qan hüceyrələrinin dəyişiklikləri infeksiya və iltihab göstəricisi ola bilər.
Nəticə
Periferik yaxma qan hüceyrələrinin morfologiyasını və funksional vəziyyətini mikroskop altında təhlil edən vacib bir diaqnostik testdir. Bu test, müxtəlif qan xəstəliklərinin, anemiyaların, infeksiyaların və iltihabların diaqnozu və izlənməsi üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Periferik yaxma nəticələri tam qan sayımı ilə birlikdə qiymətləndirilir və xəstənin sağlamlığı haqqında daha dərin məlumat verir.